Silikony są popularnym składnikiem wyrobów medycznych na blizny (Sutricon, Bliznasil, Silaurum), ale jak dokładnie działają? Czy słusznie są przez nas polecane pacjentom? Przyjrzymy się mechanizmom działania silikonów, aby wyjaśnić, czy i jak pomagają w procesie gojenia. W jaki sposób silikony leczą blizny?
Silikony nie wchłaniają się przez skórę, a ich działanie polega głównie na tworzeniu warstwy okluzyjnej, która zmniejsza utratę wody i zmiękcza bliznę. W efekcie następuje przebudowa blizny i poprawa jej wyglądu. Dodatkowo silikony indukują wydzielanie zasadowego czynnika wzrostu fibroblastów (bFGF) i redukują nadmierną produkcję kolagenu, co zapobiega przerostowi blizny.
Jak silikony nawilżają i zmiękczają bliznę?
Działanie silikonów opiera się na kilku kluczowych mechanizmach. Choć nie wchłaniają się w skórę, tworzą na jej powierzchni cienką, niewidoczną warstwę ochronną. Ta warstwa ma właściwości okluzyjne, które zapobiegają nadmiernemu parowaniu wody, utrzymując odpowiedni poziom nawilżenia tkanek. To ważne, bo blizny – zwłaszcza przerostowe – są bardziej podatne na przesuszenie, co negatywnie wpływa na ich wygląd i elastyczność.
Silikony zmiękczają bliznę, sprawiając, że staje się bardziej gładka i elastyczna. Zmniejszają także uczucie napięcia skóry, co jest istotne w przypadku świeżych blizn pooperacyjnych czy pourazowych.1
Czy plastry silikonowe naprawdę zmniejszają blizny?
W przeglądzie Cochrane z 2013 roku autorzy zwrócili uwagę na to, że plastry silikonowe w porównaniu z brakiem leczenia, zmniejszają częstość występowania blizn przerostowych u osób podatnych na blizny. Ponadto plastry silikonowe skutecznie zmniejszają grubość blizny i poprawiają jej kolor.2
Jak silikony wpływają na kolagen w bliźnie?
Kolejny mechanizm działania jest związany z fibroblastami – komórkami odpowiedzialnymi za produkcję kolagenu. W badaniu in vitro na fibroblastach przeprowadzonym w 2004 roku autorzy wykazali, że silikonowe żele podnosiły poziom bFGF w hodowlach fibroblastów. Zwiększony poziom bFGF może przyczyniać się do redukcji produkcji kolagenu. To kluczowe, ponieważ nadmiar kolagenu prowadzi do powstawania przerostowych blizn i keloidów (bliznowce).3 Jednak w przeglądzie Cochrane z 2023 autorzy stwierdzili, że brakuje dowodów pochodzących z randomizowanych badań kontrolowanych na temat klinicznej skuteczności plastrów silikonowych w leczeniu blizn keloidowych. Dostępne dane są niewystarczające, aby ocenić skuteczność silikonów.4
W przeglądzie dotyczącym silikonowych preparatów do leczenia blizn z 2010 roku autorzy zwrócili również uwagę na jeszcze inny mechanizm działania silikonów. Po ich aplikacji na skórę następuje wzrost jej temperatury o około 1,7°C. Taka zmiana może aktywować enzymy, takie jak kolagenaza, które odpowiadają za regulację ilości kolagenu w tkankach. W efekcie proces gojenia przebiega sprawniej, a blizna nie przyrasta nadmiernie.1
W opracowaniu przeglądowym z 2007 roku poświęconemu mechanizmowi działania silikonowych preparatów w leczeniu blizn autor podkreślił, że silikony mogą wytwarzać pole elektrostatyczne w wyniku tarcia żelu lub plastra o skórę. To pole wpływa na uporządkowanie włókien kolagenowych w bliźnie, co sprzyja jej wygładzeniu i wyrównaniu.5
Jak stosować wyroby silikonowe, aby zadziałały?
Na podstawie tych danych możemy polecać wyroby silikonowe pacjentom z ranami przerostowymi i keloidami, ale należy ich poinformować, że tylko długotrwała i regularna aplikacja silikonów na bliznę może polepszyć jej wygląd. Według zaleceń producentów wyrobów medycznych z silikonami trwa to od 3 do 6 miesięcy.
Źródła
- Jamrógiewicz, M., Żebrowska, M., Łukasiak, J., & Sznitowska, M. (2010). Silikonowe preparaty do leczenia powierzchniowego blizn. Farmacja Polska, 66(6), 437-442. ↩↩
- O’Brien, L., & Jones, D. J. (2013). Silicone gel sheeting for preventing and treating hypertrophic and keloid scars. The Cochrane database of systematic reviews, 2013(9), CD003826. https://doi.org/10.1002/14651858.CD003826.pub3 ↩
- Hanasono, M. M., Lum, J., Carroll, L. A., Mikulec, A. A., & Koch, R. J. (2004). The effect of silicone gel on basic fibroblast growth factor levels in fibroblast cell culture. Archives of facial plastic surgery, 6(2), 88–93. https://doi.org/10.1001/archfaci.6.2.88 ↩
- Tian, F., Jiang, Q., Chen, J., & Liu, Z. (2023). Silicone gel sheeting for treating keloid scars. The Cochrane database of systematic reviews, 1(1), CD013878. https://doi.org/10.1002/14651858.CD013878.pub2 ↩
- Mustoe T. A. (2008). Evolution of silicone therapy and mechanism of action in scar management. Aesthetic plastic surgery, 32(1), 82–92. https://doi.org/10.1007/s00266-007-9030-9 ↩
