Betaksolol

Kardioselektywny lek beta-adrenolityczny (bloker receptorów beta1) o długim czasie działania, bez wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej, w postaci doustnej stosowany w nadciśnieniu tętniczym i w profilaktyce dławicy piersiowej. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych (tabletki 20 mg). Nie należy mylić go z betaksololem w kroplach do oczu stosowanym w jaskrze, którego dotyczy odrębna charakterystyka.

Działanie betaksololu

Betaksolol jest kardioselektywnym lekiem blokującym receptory beta-adrenergiczne, czyli działa wybiórczo na receptory beta1 w sercu, w niewielkim stopniu wpływając na receptory beta2 w oskrzelach i naczyniach. Zmniejsza częstość akcji serca, ciśnienie tętnicze i objętość wyrzutową serca, a także reguluje wahania ciśnienia wywołane wysiłkiem lub stresem, dzięki czemu sprawdza się zarówno w nadciśnieniu, jak i w zapobieganiu napadom dławicy wysiłkowej.

Od starszych, nieselektywnych beta-adrenolityków odróżnia go kardioselektywność oraz brak wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej. Wywiera tylko słabe działanie stabilizujące błony komórkowe i nie zmniejsza wydalania sodu przez nerki. Wpływ betaksololu na lipidy krwi jest mniejszy niż w przypadku innych leków tej grupy.

Ze względu na długi czas działania podaje się go raz na dobę, a pełne działanie blokujące receptory utrzymuje się przez 24 godziny po przyjęciu dawki 20 mg.

Farmakologia

Betaksolol należy do wybiórczych leków beta-adrenolitycznych (kod ATC C07AB05). Jest długodziałającym, kardioselektywnym lekiem blokującym receptory beta1-adrenergiczne, o słabym działaniu stabilizującym błony komórkowe i bez wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej. Po podaniu dawek terapeutycznych obserwuje się znaczne zmniejszenie ciśnienia tętniczego krwi, częstości akcji serca i objętości wyrzutowej serca, a działanie blokujące receptory występuje w ciągu 24 godzin po doustnym podaniu 20 mg. Betaksolol zmniejsza aktywność reninową osocza i nie zmniejsza wydalania sodu przez nerki¹. Ponieważ jest lekiem kardioselektywnym, nie wpływa istotnie ani na metabolizm sacharydów, ani na rozszerzanie oskrzeli wywoływane przez leki betamimetyczne².

Farmakokinetyka

Po podaniu doustnym betaksolol wchłania się całkowicie i szybko, a efekt pierwszego przejścia przez wątrobę jest minimalny, dzięki czemu biodostępność jest wysoka i wynosi około 85%. Skutkuje to niewielką zmiennością wewnątrz- i międzyosobniczą stężeń w osoczu. Spożyty jednocześnie pokarm nie wpływa na dostępność biologiczną leku².

Stężenie maksymalne w osoczu po doustnym podaniu dawki 20 mg jest osiągane w ciągu 2–4 godzin i wynosi od 30 do 60 ng/ml. Betaksolol wiąże się z białkami osocza w około 50%, a objętość dystrybucji wynosi około 6 l/kg².

Około 85–90% podanej dawki podlega metabolizmowi w wątrobie do metabolitów w większości nieaktywnych, a tylko 10–15% dawki jest wydalane w postaci niezmienionej przez nerki. Okres półtrwania w fazie eliminacji wynosi 15–20 godzin, co umożliwia podawanie leku raz na dobę, i jest wydłużony (do 24–30 godzin) u pacjentów w podeszłym wieku oraz poddawanych dializoterapii².

Wskazania leków z betaksololem

Betaksolol w postaci doustnej jest przeznaczony wyłącznie dla dorosłych i wydawany jest na receptę. Stosuje się go w leczeniu nadciśnienia tętniczego, w tym nadciśnienia pierwotnego^1,2.

Drugim wskazaniem jest leczenie profilaktyczne stabilnej, wysiłkowej dławicy piersiowej^2,1.

Nie ustalono bezpieczeństwa stosowania i skuteczności betaksololu u dzieci i młodzieży, dlatego nie zaleca się jego stosowania w tych grupach wiekowych².

Dawkowanie betaksololu

Grupa	Dawka (raz na dobę)	Maksymalnie na dobę
Dorośli, nadciśnienie tętnicze	20 mg (w niektórych preparatach początkowo 10 mg, ze zwiększeniem do 20 mg)	40 mg
Dorośli, stabilna dławica piersiowa	20 mg (u pacjentów z POChP start od 10 mg)	40 mg
Ciężkie zaburzenie czynności nerek (klirens kreatyniny poniżej 20 ml/min) lub dializa	maks. 10 mg	10 mg
Pacjenci w podeszłym wieku	rozpoczynać od małych dawek	–
Dzieci i młodzież	nie stosować	–

Betaksolol przyjmuje się doustnie, o tej samej porze każdego dnia, najlepiej rano. W nadciśnieniu tętniczym zwykle stosowana dawka wynosi 20 mg raz na dobę, przy czym leczenie można rozpocząć od 10 mg na dobę i zwiększyć dawkę, gdy działanie jest niewystarczające¹.

W stabilnej dławicy piersiowej zwykle stosuje się 20 mg raz na dobę, a u niektórych pacjentów, na przykład z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc, właściwe jest rozpoczęcie leczenia od dawki 10 mg na dobę. W niektórych przypadkach konieczne może być zwiększenie dawki dobowej do 40 mg².

U pacjentów z ciężkim zaburzeniem czynności nerek oraz poddawanych hemodializie lub dializie otrzewnowej nie należy przekraczać dawki 10 mg na dobę, która może być podawana niezależnie od czasu dializy. U pacjentów z niewydolnością wątroby nie ma konieczności dostosowania dawki, zaleca się jednak uważną kontrolę kliniczną na początku leczenia². Tabletki mają linię podziału i można je podzielić na dwie równe części¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania betaksololu

Ciężka astma oskrzelowa i przewlekła obturacyjna choroba płuc

Betaksolol jest przeciwwskazany w ciężkich postaciach astmy oskrzelowej lub przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, ponieważ blokada receptorów beta może nasilić skurcz oskrzeli².

Niewyrównana niewydolność serca i wstrząs kardiogenny

Betaksolol jest przeciwwskazany u pacjentów z niewyrównaną niewydolnością serca oraz we wstrząsie kardiogennym¹.

Zaawansowane zaburzenia przewodzenia i rytmu serca

Betaksolol jest przeciwwskazany u pacjentów z blokiem przedsionkowo-komorowym II i III stopnia (z wyjątkiem osób z wszczepionym stymulatorem), z zespołem chorego węzła zatokowo-przedsionkowego, w tym z blokiem zatokowo-przedsionkowym, oraz z ciężką bradykardią poniżej 45–50 uderzeń na minutę².

Dławica Prinzmetala

Betaksolol jest przeciwwskazany w dławicy Prinzmetala w czystej postaci i jako monoterapia, ponieważ leki beta-adrenolityczne mogą zwiększać częstość i czas trwania napadów¹.

Ciężkie zaburzenia tętnic obwodowych i choroba Raynauda

Betaksolol jest przeciwwskazany w ciężkich postaciach choroby Raynauda i zaburzeń tętnic obwodowych².

Nieleczony guz chromochłonny nadnerczy

Betaksolol jest przeciwwskazany u pacjentów z nieleczonym guzem chromochłonnym nadnerczy¹.

Niedociśnienie tętnicze i kwasica metaboliczna

Betaksolol jest przeciwwskazany u pacjentów z niedociśnieniem tętniczym oraz z kwasicą metaboliczną².

Reakcje anafilaktyczne w wywiadzie

Betaksolol jest przeciwwskazany u pacjentów, u których w wywiadzie występowały reakcje anafilaktyczne¹.

Jednoczesne stosowanie floktafeniny lub sultoprydu

Betaksolol jest przeciwwskazany w skojarzeniu z floktafeniną oraz z sultoprydem².

Środki ostrożności przy wydawaniu betaksololu

Zakaz nagłego odstawiania

Leczenia betaksololem nie należy przerywać nagle, zwłaszcza u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca, ponieważ może to spowodować ciężkie zaburzenia rytmu serca, zawał mięśnia sercowego lub nagły zgon. Dawkę należy zmniejszać stopniowo, przez okres 1 do 2 tygodni, a w razie potrzeby równocześnie rozpocząć leczenie innym lekiem przeciwdławicowym².

Astma i przewlekła obturacyjna choroba płuc

W łagodnych postaciach astmy i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc lek beta-adrenolityczny można zastosować, rozpoczynając od małej dawki preparatu kardioselektywnego i wykonując badania czynności płuc. Jeśli podczas leczenia wystąpi napad astmy, można podać lek pobudzający receptory beta2, rozszerzający oskrzela¹.

Bradykardia i blok przedsionkowo-komorowy I stopnia

Konieczne jest zmniejszenie dawki betaksololu, jeżeli częstość akcji serca w spoczynku spada poniżej 50–55 uderzeń na minutę lub wystąpią objawy bradykardii. Ze względu na ujemne działanie dromotropowe leków beta-adrenolitycznych zachowuje się ostrożność u pacjentów z blokiem przedsionkowo-komorowym I stopnia².

Niewydolność serca

U pacjentów ze skompensowaną niewydolnością serca betaksolol można w razie potrzeby podawać w dawkach stopniowo zwiększanych, rozpoczynając od bardzo małych dawek i utrzymując stałą obserwację lekarską¹.

Cukrzyca i maskowanie hipoglikemii

Leki beta-adrenolityczne mogą maskować niektóre objawy hipoglikemii, zwłaszcza tachykardię, kołatanie serca i pocenie się, dlatego pacjentów z cukrzycą należy poinformować o konieczności częstszego kontrolowania stężenia glukozy we krwi, szczególnie na początku leczenia².

Łuszczyca

Korzyści ze stosowania betaksololu należy dokładnie rozważyć u pacjentów z łuszczycą lub z łuszczycą w wywiadzie rodzinnym, ponieważ opisywano nasilenie objawów choroby u pacjentów leczonych lekami beta-adrenolitycznymi¹.

Nadczynność tarczycy

Leki beta-adrenolityczne mogą maskować sercowo-naczyniowe objawy nadczynności tarczycy².

Znieczulenie ogólne

Betaksolol zmniejsza odruchową tachykardię i zwiększa ryzyko niedociśnienia w czasie znieczulenia ogólnego, dlatego należy poinformować anestezjologa o jego stosowaniu. Zazwyczaj nie przerywa się leczenia przed zabiegiem, a jeśli jest to konieczne, uznaje się, że 48 godzin wystarcza do odzyskania prawidłowej wrażliwości na katecholaminy¹.

Reakcje anafilaktyczne i terapia odczulająca

U pacjentów podatnych na ciężkie reakcje anafilaktyczne, zwłaszcza po środkach kontrastowych zawierających jod lub po floktafeninie, a także u poddawanych terapii odczulającej, betaksolol może nasilać reakcję uczuleniową i osłabiać odpowiedź na adrenalinę podawaną w zwykłych dawkach².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Nie przeprowadzono badań nad wpływem betaksololu na zdolność prowadzenia pojazdów, jednak podczas prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn należy wziąć pod uwagę występujące sporadycznie zawroty głowy i uczucie zmęczenia¹.

Interakcje betaksololu

Floktafenina + betaksolol

W przypadku wstrząsu lub niedociśnienia tętniczego wywołanego floktafeniną leki beta-adrenolityczne osłabiają reakcje kompensacyjne, dlatego skojarzenie jest przeciwwskazane².

Sultopryd + betaksolol

Jednoczesne stosowanie sultoprydu grozi zaburzeniami automatyzmu serca z nasiloną bradykardią wskutek sumowania się działania zwalniającego czynność serca, dlatego skojarzenie jest przeciwwskazane¹.

Amiodaron + betaksolol

Jednoczesne stosowanie amiodaronu może powodować zaburzenia kurczliwości, automatyzmu i przewodnictwa mięśnia sercowego wskutek zahamowania mechanizmów wyrównawczych układu współczulnego, dlatego to połączenie jest niezalecane².

Werapamil + betaksolol

Betaksololu nie należy stosować podczas leczenia werapamilem ani w ciągu kilku dni po jego zastosowaniu (i odwrotnie), ponieważ połączenie jest niezalecane ze względu na wpływ na automatyzm i przewodzenie w sercu¹.

Glikozydy naparstnicy + betaksolol

Jednoczesne stosowanie glikozydów naparstnicy może wydłużać czas przewodzenia przedsionkowo-komorowego i prowadzić do ciężkiej bradykardii, dlatego połączenie jest niezalecane¹.

Fingolimod + betaksolol

U pacjentów przyjmujących betaksolol nie należy rozpoczynać leczenia fingolimodem z powodu nasilenia bradykardii, a jeśli takie leczenie jest konieczne, zaleca się monitorowanie stanu pacjenta na początku terapii, co najmniej przez noc².

Antagoniści wapnia typu beprydylu, diltiazemu i mibefradylu + betaksolol

Skojarzenie z tymi antagonistami wapnia grozi zaburzeniami automatyzmu serca, w tym nasiloną bradykardią i zatrzymaniem czynności węzła zatokowo-przedsionkowego, zaburzeniami przewodzenia przedsionkowo-komorowego oraz niewydolnością serca wskutek działania synergicznego, dlatego wymaga ścisłej kontroli klinicznej i EKG, zwłaszcza na początku leczenia. Dla diltiazemu opisano dodatkowo zwiększone ryzyko depresji².

Dihydropirydyny, w tym nifedypina + betaksolol

U pacjentów z utajoną lub niewyrównaną niewydolnością serca połączenie z dihydropirydynowymi antagonistami wapnia, takimi jak nifedypina, może wywołać niedociśnienie tętnicze i niewydolność serca wskutek addytywnego ujemnego działania inotropowego¹.

Leki przeciwarytmiczne klasy Ia i propafenon + betaksolol

Jednoczesne stosowanie propafenonu oraz leków przeciwarytmicznych klasy Ia (chinidyna, hydrochinidyna, dyzopiramid) może powodować zaburzenia kurczliwości, automatyzmu i przewodnictwa w mięśniu sercowym przez zmniejszenie wyrównawczych mechanizmów współczulnych².

Insulina i doustne leki hipoglikemizujące + betaksolol

Wszystkie leki beta-adrenolityczne mogą maskować niektóre objawy hipoglikemii, takie jak kołatanie serca i tachykardia, dlatego pacjentów należy pouczyć o konieczności częstszego kontrolowania stężenia glukozy we krwi, zwłaszcza na początku leczenia¹.

Lidokaina + betaksolol

Betaksolol może zwiększać stężenie lidokainy we krwi wskutek zmniejszenia jej metabolizmu w wątrobie, z możliwym nasileniem działań niepożądanych neurologicznych i kardiologicznych, dlatego zaleca się dostosowanie dawki lidokainy oraz kontrolę kliniczną, EKG i stężenia lidokainy².

Baklofen + betaksolol

Baklofen nasila działanie obniżające ciśnienie tętnicze, dlatego należy regularnie kontrolować ciśnienie i w razie potrzeby dostosować dawkę leku przeciwnadciśnieniowego¹.

Klonidyna + betaksolol

Nagłe odstawienie klonidyny podczas leczenia betaksololem grozi nadmiernym wzrostem ciśnienia tętniczego, dlatego betaksolol należy odstawić kilka dni przed rozpoczęciem stopniowego zmniejszania dawki klonidyny¹.

Środki kontrastowe zawierające jod + betaksolol

W razie wstrząsu lub niedociśnienia związanego z podaniem środków kontrastowych zawierających jod leki beta-adrenolityczne zmniejszają reakcje wyrównawcze układu sercowo-naczyniowego, dlatego gdy to możliwe, stosowanie betaksololu przerywa się przed badaniem radiologicznym, a jego kontynuacja wymaga dostępu do oddziału intensywnej opieki².

Halogenowe wziewne leki znieczulające + betaksolol

Betaksolol hamuje reakcje wyrównawcze układu sercowo-naczyniowego podczas znieczulenia, dlatego jego stosowania zwykle nie przerywa się, unikając nagłego odstawienia i informując anestezjologa o leczeniu².

Niesteroidowe leki przeciwzapalne + betaksolol

Niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą zmniejszać działanie obniżające ciśnienie tętnicze przez hamowanie prostaglandyn rozszerzających naczynia oraz zatrzymywanie wody i sodu¹.

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne i neuroleptyki + betaksolol

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne pochodne imipraminy oraz neuroleptyki nasilają działanie obniżające ciśnienie tętnicze i zwiększają ryzyko niedociśnienia ortostatycznego wskutek działania addytywnego².

Kortykosteroidy i tetrakozaktyd + betaksolol

Kortykosteroidy i tetrakozaktyd zmniejszają działanie obniżające ciśnienie tętnicze wskutek zatrzymywania sodu i wody¹.

Meflochina + betaksolol

Meflochina zwiększa ryzyko bradykardii przez addytywne działanie zwalniające czynność serca².

Leki sympatykomimetyczne + betaksolol

Leki sympatykomimetyczne mogą zmniejszać działanie leków beta-adrenolitycznych¹.

Cymetydyna, hydralazyna i alkohol + betaksolol

Cymetydyna, hydralazyna i alkohol zwiększają stężenie w surowicy leków beta-adrenolitycznych metabolizowanych w wątrobie¹.

Działania niepożądane betaksololu

⚠ Bradykardia i zaburzenia przewodzenia

Bradykardia, w tym możliwa ciężka bradykardia, jest działaniem częstym (), natomiast niewydolność serca, obniżenie ciśnienia tętniczego oraz zwolnienie przewodzenia lub nasilenie istniejącego bloku przedsionkowo-komorowego występują rzadko (). Zahamowanie zatokowe u predysponowanych pacjentów, na przykład w podeszłym wieku lub z wcześniejszą bradykardią, zaburzeniami czynności węzła zatokowego czy blokiem przedsionkowo-komorowym, ma nieznaną częstość ()^2,1.

⚠ Skurcz oskrzeli

Skurcz oskrzeli jest działaniem rzadkim ()^1,2.

Zaburzenia naczyń obwodowych

Ziębnięcie kończyn jest działaniem częstym (), a zespół Raynauda oraz nasilenie istniejącego chromania przestankowego występują rzadko ()^2,1.

Zaburzenia metaboliczne

Hipoglikemia i hiperglikemia są działaniami bardzo rzadkimi ()^1,2.

Zaburzenia psychiczne

Osłabienie i bezsenność są działaniami częstymi (), depresja występuje rzadko (), a omamy, splątanie (dezorientacja) i koszmary senne są działaniami bardzo rzadkimi ()^2,1.

Zaburzenia układu nerwowego

Zawroty głowy i ból głowy są działaniami częstymi (), a charakterystyka Betaxomyl zalicza do tej kategorii również zmęczenie i nasilone pocenie się, zwłaszcza na początku leczenia¹. Parestezja obwodowa jest działaniem bardzo rzadkim (), a letarg ma nieznaną częstość ()².

Zaburzenia oka

Zaburzenia widzenia są działaniem bardzo rzadkim ()^2,1.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Ból żołądka, biegunka, nudności i wymioty są działaniami częstymi ()^1,2.

Zaburzenia skóry

Reakcje skórne, w tym wykwity łuszczycopodobne lub nasilenie istniejącej łuszczycy, występują rzadko (), natomiast pokrzywka, świąd, nadmierne pocenie się i łysienie mają nieznaną częstość ()^2,1.

Impotencja

Impotencja jest działaniem częstym ()^1,2.

Przeciwciała przeciwjądrowe i toczeń

Pojawienie się przeciwciał przeciwjądrowych, którym w wyjątkowych przypadkach towarzyszyły objawy kliniczne, takie jak układowy toczeń rumieniowaty ustępujący po zakończeniu leczenia, jest działaniem rzadkim ()^2,1.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a betaksolol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie zaleca się stosowania betaksololu w czasie ciąży, chyba że potencjalne korzyści z leczenia matki przeważają nad ryzykiem. Leki beta-adrenolityczne zmniejszają przepływ przez łożysko, co może powodować wewnątrzmaciczną śmierć płodu, poronienie i przedwczesny poród, a u płodu i noworodka mogą wystąpić działania niepożądane, zwłaszcza hipoglikemia, niedociśnienie i bradykardia. Zaleca się ścisły nadzór nad noworodkiem, w tym monitorowanie częstości akcji serca i stężenia glukozy, przez pierwsze 3 do 5 dni po porodzie^2,1.

Karmienie piersią a betaksolol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych betaksolol przenika do mleka matki w ilości, która może wywołać działania farmakologiczne u dziecka, takie jak bradykardia i hipoglikemia, dlatego nie zaleca się karmienia piersią podczas leczenia betaksololem^1,2.

Produkty handlowe z betaksololem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Betaxolol PMCS	tabletki 20 mg	Rp
Betaxomyl	tabletki powlekane 20 mg	Rp