Lanzoprazol

Inhibitor pompy protonowej (IPP), hamujący końcowy etap wydzielania kwasu solnego w żołądku, stosowany w chorobach zależnych od kwasu żołądkowego. Dostępny na receptę (kapsułki 15 mg i 30 mg) w pełnym zakresie wskazań gastroenterologicznych oraz bez recepty (kapsułki dojelitowe 15 mg) wyłącznie do krótkotrwałego leczenia objawów refluksu. Występuje tylko w preparatach jednoskładnikowych.

Działanie lanzoprazolu

Lanzoprazol należy do inhibitorów pompy protonowej – leków, które silnie i długotrwale zmniejszają wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Działa na ostatnim etapie produkcji kwasu, blokując enzym (pompę protonową) w komórkach okładzinowych żołądka, przez co jest skuteczniejszy i działa dłużej niż starsze leki hamujące wydzielanie kwasu, takie jak antagoniści receptora histaminowego H2.

Efekt pojawia się szybko – dolegliwości łagodnieją już po pierwszej dawce – i utrzymuje się ponad dobę, dlatego lek podaje się raz na dobę. Pełne działanie narasta w ciągu kilku dni stosowania.

Farmakologia

Lanzoprazol jest inhibitorem żołądkowej pompy protonowej i hamuje ostatni etap wytwarzania kwasu solnego przez zahamowanie aktywności ATP-azy H+/K+ w komórkach okładzinowych żołądka. Działanie jest odwracalne, zależne od dawki i obejmuje zarówno podstawowe, jak i stymulowane wydzielanie kwasu. Lek gromadzi się w komórkach okładzinowych, uaktywnia się w ich kwaśnym środowisku i łączy się z grupą sulfhydrylową enzymu, blokując jego czynność. Jednorazowa dawka doustna 30 mg zmniejsza wydzielanie kwasu po stymulacji pentagastryną o około 80%, a po 7 dniach codziennego stosowania – o około 90%¹.

Farmakokinetyka

Po podaniu doustnym biodostępność lanzoprazolu jest duża i wynosi 80–90%, przy czym pokarm spowalnia wchłanianie i zmniejsza ją o około 50%, dlatego lek przyjmuje się przed posiłkiem. Maksymalne stężenie w osoczu (C_max) występuje w ciągu 1,5–2 godzin. Lanzoprazol w 97% wiąże się z białkami osocza.

Metabolizm przebiega intensywnie w wątrobie, głównie przez izoenzym CYP2C19 i częściowo CYP3A4, do metabolitów pozbawionych istotnego działania przeciwwydzielniczego. Okres półtrwania (t_½) w fazie eliminacji wynosi 1–2 godziny i nie ulega wydłużeniu podczas leczenia, mimo to hamowanie wydzielania kwasu utrzymuje się ponad 24 godziny, ponieważ lek jest aktywowany bezpośrednio w komórkach okładzinowych.

Wydalanie następuje z żółcią i moczem – po podaniu dawki znakowanej izotopowo około 1/3 pojawia się w moczu, a 2/3 w kale¹.

Wskazania leków z lanzoprazolem

Wskazania różnią się zależnie od kategorii dostępności. Preparaty na receptę stosuje się w chorobie wrzodowej dwunastnicy i żołądka, w leczeniu oraz zapobieganiu refluksowemu zapaleniu przełyku, w eradykacji Helicobacter pylori w skojarzeniu z odpowiednią terapią antybiotykową, w leczeniu i profilaktyce łagodnych owrzodzeń żołądka i dwunastnicy towarzyszących leczeniu niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ) u pacjentów wymagających stałego leczenia NLPZ, w objawowej chorobie refluksowej przełyku oraz w zespole Zollingera-Ellisona^1,2.

Preparat bez recepty (kapsułki dojelitowe 15 mg) przeznaczony jest wyłącznie do krótkotrwałego leczenia objawów choroby refluksowej przełyku, takich jak zgaga i zarzucanie treści żołądkowej, u dorosłych³.

Dawkowanie lanzoprazolu

Wskazanie lub grupa	Dawka	Czas leczenia / uwagi
Choroba wrzodowa dwunastnicy	30 mg raz na dobę	2 tygodnie, w razie potrzeby przedłużenie
Choroba wrzodowa żołądka	30 mg raz na dobę	4 tygodnie, w razie potrzeby przedłużenie
Refluksowe zapalenie przełyku (leczenie)	30 mg raz na dobę	4 tygodnie, w razie potrzeby przedłużenie
Zapobieganie refluksowemu zapaleniu przełyku	15 mg raz na dobę (w razie potrzeby do 30 mg)	leczenie podtrzymujące
Objawowa choroba refluksowa przełyku	15–30 mg raz na dobę	dobór indywidualny
Eradykacja H. pylori	30 mg dwa razy na dobę + antybiotyki	7 dni
Leczenie owrzodzeń przy stałej terapii NLPZ	30 mg raz na dobę	4 tygodnie, w razie potrzeby przedłużenie
Profilaktyka owrzodzeń przy NLPZ (grupa ryzyka)	15 mg raz na dobę (jeśli nieskuteczne 30 mg)	leczenie stałe
Zespół Zollingera-Ellisona	początkowo 60 mg raz na dobę, dobór indywidualny	do 180 mg/dobę, powyżej 120 mg w dwóch dawkach
Objawy refluksu – preparat bez recepty	15 mg raz na dobę	maks. 2 tygodnie bez konsultacji z lekarzem
Pacjenci w podeszłym wieku	nie więcej niż 30 mg na dobę	dobór indywidualny
Umiarkowane lub ciężkie zaburzenia wątroby	zmniejszenie dawki dobowej o 50%	regularna kontrola
Zaburzenia czynności nerek	bez modyfikacji dawki	–
Dzieci i młodzież	nie zaleca się	brak potwierdzonego bezpieczeństwa

Preparaty na receptę przyjmuje się raz na dobę, rano (lub rano albo wieczorem – zależnie od preparatu), co najmniej 30 minut przed posiłkiem, a kapsułki połyka się w całości, popijając płynem. Podczas eradykacji H. pylori lek stosuje się dwa razy na dobę^1,2.

Preparatu bez recepty nie należy stosować dłużej niż 2 tygodnie bez konsultacji z lekarzem, a jeśli objawy nie ustąpią w tym czasie, pacjent powinien zgłosić się do lekarza³.

Istotne przeciwwskazania do stosowania lanzoprazolu

Jednoczesne stosowanie z atazanawirem

Lanzoprazol jest przeciwwskazany razem z atazanawirem, ponieważ zmniejsza kwaśność soku żołądkowego i znacząco obniża wchłanianie tego leku przeciwwirusowego, którego dostępność biologiczna zależy od pH^2,3.

Środki ostrożności przy wydawaniu lanzoprazolu

Wykluczenie nowotworu złośliwego żołądka

Przed rozpoczęciem leczenia choroby wrzodowej żołądka należy wykluczyć nowotwór złośliwy, ponieważ lanzoprazol może maskować objawy i opóźniać rozpoznanie¹.

Objawy alarmowe przy samoleczeniu bez recepty

Przy wydawaniu preparatu bez recepty pacjenta należy pouczyć o konieczności konsultacji z lekarzem w razie objawów alarmowych, takich jak niezamierzona utrata masy ciała, niedokrwistość, krwawienie z przewodu pokarmowego, trudności w połykaniu, uporczywe wymioty lub wymioty z krwią, ponieważ mogą one wskazywać na poważną, w tym nowotworową, przyczynę dolegliwości. Szczególnej czujności wymagają pacjenci powyżej 55 lat z nowymi lub zmienionymi objawami, a lanzoprazolu nie należy stosować zapobiegawczo³.

Hipomagnezemia

Długotrwałe stosowanie inhibitorów pompy protonowej, zwykle powyżej trzech miesięcy, może wywołać ciężką hipomagnezemię, która bywa skąpoobjawowa, a objawia się między innymi zmęczeniem, tężyczką, majaczeniem, zawrotami głowy i arytmiami komorowymi oraz może prowadzić do hipokalcemii i hipokaliemii. U pacjentów leczonych długotrwale lub przyjmujących jednocześnie digoksynę albo leki moczopędne warto oznaczyć stężenie magnezu przed leczeniem i okresowo w jego trakcie¹.

Ryzyko złamań kości

Inhibitory pompy protonowej, zwłaszcza w dużych dawkach i stosowane dłużej niż rok, mogą nieznacznie zwiększać ryzyko złamań kości biodrowej, nadgarstka i kręgosłupa, szczególnie u osób w podeszłym wieku i z czynnikami ryzyka osteoporozy, którym należy zapewnić odpowiednią podaż witaminy D i wapnia¹.

Ciężkie reakcje skórne

W związku ze stosowaniem lanzoprazolu zgłaszano ciężkie skórne działania niepożądane, w tym zespół Stevensa-Johnsona, toksyczną rozpływną martwicę naskórka oraz reakcję polekową z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (DRESS), które mogą zagrażać życiu. W razie wystąpienia wysypki lub innych objawów skórnych lek należy natychmiast odstawić i rozważyć alternatywne leczenie¹.

Zakażenia żołądkowo-jelitowe

Zmniejszenie kwaśności soku żołądkowego zwiększa liczbę bakterii bytujących w przewodzie pokarmowym, przez co leczenie może nieznacznie podnosić ryzyko zakażeń wywołanych przez bakterie z rodzajów Salmonella i Campylobacter oraz przez Clostridioides difficile¹.

Zaburzenia czynności wątroby

U pacjentów z umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby ekspozycja na lanzoprazol jest zwiększona, dlatego zaleca się ostrożność, regularną kontrolę i zmniejszenie dawki dobowej o połowę¹.

Wpływ na wchłanianie witaminy B12

Lanzoprazol, jak wszystkie leki hamujące wydzielanie kwasu solnego, może zmniejszać wchłanianie witaminy B12 wskutek niedoboru kwasu w żołądku, co należy uwzględnić przy długotrwałym leczeniu pacjentów ze zmniejszonymi rezerwami tej witaminy¹.

Ostre cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

U pacjentów przyjmujących lanzoprazol obserwowano ostre cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, które może wystąpić w dowolnym momencie leczenia i prowadzić do niewydolności nerek. Przy podejrzeniu tego powikłania lek należy odstawić i niezwłocznie wdrożyć odpowiednie leczenie¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Lanzoprazol może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, ponieważ mogą wystąpić działania niepożądane, takie jak zawroty głowy, zaburzenia równowagi, zaburzenia widzenia i senność. W razie ich wystąpienia pacjent nie powinien prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn¹.

Interakcje lanzoprazolu

Atazanawir i inne inhibitory proteazy HIV + lanzoprazol

Wchłanianie atazanawiru i innych inhibitorów proteazy HIV zależy od pH soku żołądkowego, dlatego lanzoprazol znacząco zmniejsza ich dostępność biologiczną – w badaniu z atazanawirem obniżenie AUC i C_max wyniosło około 90%. Jednoczesnego stosowania z atazanawirem należy unikać^2,3.

Ketokonazol i itrakonazol + lanzoprazol

Wchłanianie ketokonazolu i itrakonazolu zwiększa się w obecności kwasu solnego, więc zahamowanie jego wydzielania przez lanzoprazol może obniżać stężenia tych leków przeciwgrzybiczych poniżej wartości terapeutycznych – skojarzenia należy unikać¹.

Metotreksat + lanzoprazol

Jednoczesne stosowanie z metotreksatem w dużych dawkach może zwiększać jego stężenie w surowicy i wydłużać działanie jego oraz metabolitu, co grozi zatruciem, dlatego u tych pacjentów można rozważyć okresowe odstawienie lanzoprazolu¹.

Warfaryna i pochodne kumaryny + lanzoprazol

U pacjentów przyjmujących jednocześnie inhibitory pompy protonowej i warfarynę zgłaszano zwiększenie wartości INR i czasu protrombinowego, które może prowadzić do nieprawidłowego krwawienia, dlatego zaleca się kontrolę INR, zwłaszcza na początku i po zakończeniu leczenia skojarzonego. Ostrożność i częstsze kontrole wskazane są także przy leczeniu przeciwzakrzepowymi pochodnymi kumaryny, takimi jak acenokumarol^1,3.

Digoksyna + lanzoprazol

Jednoczesne podawanie może zwiększać stężenie digoksyny w osoczu, dlatego u pacjentów ją otrzymujących należy kontrolować stężenie tego leku, a w razie potrzeby dostosować dawkę na początku i po zakończeniu leczenia lanzoprazolem¹.

Takrolimus + lanzoprazol

Lanzoprazol zwiększa osoczowe stężenie takrolimusu, będącego substratem CYP3A i glikoproteiny P, podnosząc średnią ekspozycję nawet o 81%, dlatego zaleca się kontrolę stężenia takrolimusu na początku i po zakończeniu leczenia lanzoprazolem¹.

Teofilina + lanzoprazol

Lanzoprazol zmniejsza stężenie teofiliny w osoczu i może osłabiać jej oczekiwaną skuteczność, dlatego pacjentów przyjmujących oba leki należy uważnie monitorować¹.

Fluwoksamina + lanzoprazol

Fluwoksamina, inhibitor izoenzymu CYP2C19, może zwiększać stężenie lanzoprazolu w osoczu nawet czterokrotnie, dlatego przy jednoczesnym stosowaniu można rozważyć zmniejszenie dawki lanzoprazolu¹.

Ryfampicyna i ziele dziurawca + lanzoprazol

Substancje indukujące izoenzymy CYP2C19 i CYP3A4, takie jak ryfampicyna oraz preparaty z zielem dziurawca zwyczajnego, mogą znacznie zmniejszać stężenie lanzoprazolu w osoczu, osłabiając jego działanie¹.

Karbamazepina i fenytoina + lanzoprazol

Podczas jednoczesnego leczenia karbamazepiną możliwe jest zwiększenie jej stężenia oraz zmniejszenie stężenia lanzoprazolu, a przy leczeniu fenytoiną może być konieczne zmniejszenie jej dawki – w obu przypadkach zaleca się ostrożność i kontrolę stężeń leków³.

Sukralfat i leki zobojętniające kwas solny + lanzoprazol

Sukralfat oraz leki zobojętniające kwas solny mogą zmniejszać dostępność biologiczną lanzoprazolu, dlatego lanzoprazol należy przyjmować co najmniej godzinę przed tymi lekami lub po nich¹.

Działania niepożądane lanzoprazolu

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Nudności, biegunka, ból brzucha, zaparcia, wymioty, wzdęcia z oddawaniem wiatrów, suchość w gardle lub jamie ustnej oraz łagodne polipy dna żołądka są częste (). Zapalenie języka, kandydoza przełyku, zapalenie trzustki i zaburzenia smaku występują rzadko (), a zapalenie okrężnicy, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej i czarne zabarwienie języka – bardzo rzadko ()².

⚠ Ciężkie reakcje skórne

Zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna rozpływna martwica naskórka występują bardzo rzadko (), a podostra postać skórna tocznia rumieniowatego ma nieznaną częstość ()². Charakterystyki Lanzul i Lanzul S wymieniają dodatkowo reakcję polekową z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (DRESS) o nieznanej częstości ()^1,4.

⚠ Zaburzenia krwi i agranulocytoza

Małopłytkowość, eozynofilia i leukopenia są niezbyt częste (), niedokrwistość rzadka (), a agranulocytoza i pancytopenia bardzo rzadkie ()².

⚠ Reakcje anafilaktyczne

Wstrząs anafilaktyczny charakterystyki Zalanzo i Renazol określają jako bardzo rzadki ()^2,3, natomiast charakterystyki Lanzul i Lanzul S przypisują mu nieznaną częstość ()^1,4.

Zaburzenia gospodarki elektrolitowej i metaboliczne

Zwiększenie stężenia cholesterolu i triglicerydów oraz hiponatremia występują rzadko ()². Częstość hipomagnezemii różni się między preparatami – charakterystyka Zalanzo określa ją jako rzadką ()², charakterystyka Renazol jako bardzo rzadką ()³, a charakterystyki Lanzul i Lanzul S jako o nieznanej częstości (), wymieniając też związaną z nią hipokalcemię i hipokaliemię^1,4.

Zaburzenia układu nerwowego i psychiczne

Ból głowy i zawroty głowy są częste (). Niepokój, zawroty głowy z zaburzeniami równowagi, parestezje, senność, drżenia mięśniowe i ospałość oraz depresja występują niezbyt często (), a bezsenność, omamy i splątanie – rzadko (). Omamy wzrokowe mają nieznaną częstość ()².

Zaburzenia oka

Zaburzenia widzenia występują rzadko ()².

Zaburzenia wątroby

Zapalenie wątroby i żółtaczka występują rzadko ()². Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych charakterystyka Zalanzo określa jako częste ()², natomiast charakterystyka Renazol jako niezbyt częste ()³.

⚠ Ostre cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, mogące postępować do niewydolności nerek, występuje rzadko ()².

Złamania kości oraz bóle mięśni i stawów

Bóle stawów, bóle mięśni oraz złamania kości biodrowej, nadgarstka lub kręgosłupa charakterystyka Zalanzo określa jako niezbyt częste ()². Charakterystyka Renazol przypisuje złamaniom częstość rzadką (), a bólom mięśni i stawów – bardzo rzadką ()³.

Łagodne zaburzenia skóry

Pokrzywka, świąd i osutka są częste (), a wybroczyny, plamica, utrata owłosienia, rumień wielopostaciowy, nadwrażliwość na światło i nadmierna potliwość występują rzadko ()².

Zaburzenia ogólne, sercowo-naczyniowe i endokrynologiczne

Zmęczenie jest częste (), obrzęki niezbyt częste (), a gorączka, obrzęk naczynioruchowy, jadłowstręt, impotencja oraz ginekomastia i mlekotok – rzadkie ()². Charakterystyka Renazol wymienia dodatkowo kołatanie serca i ból w klatce piersiowej jako rzadkie () oraz skurcz oskrzeli jako bardzo rzadki ()³.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a lanzoprazol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych dane dotyczące stosowania lanzoprazolu u kobiet w ciąży są ograniczone, a badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na przebieg ciąży i rozwój płodu. Jako środek ostrożności nie zaleca się stosowania lanzoprazolu w ciąży^1,2.

Karmienie piersią a lanzoprazol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy lanzoprazol przenika do mleka kobiecego, a w badaniach na zwierzętach wykazano jego przenikanie do mleka. Podejmując decyzję o kontynuowaniu lub przerwaniu karmienia piersią albo leczenia, należy rozważyć korzyści z karmienia dla dziecka oraz korzyści z leczenia dla matki¹.

Produkty handlowe z lanzoprazolem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Lanzul	kapsułki 30 mg	Rp
Lanzul S	kapsułki 15 mg	Rp
Renazol	kapsułki dojelitowe twarde 15 mg	OTC
Zalanzo	kapsułki dojelitowe twarde 15 mg	Rp
Zalanzo	kapsułki dojelitowe twarde 30 mg	Rp