Przewlekła biegunka przy inhibitorach pompy protonowej. Wyższe ryzyko mikroskopowego zapalenia jelita grubego także przy NLPZ i lekach z grupy SSRI

U pacjenta, u którego pojawiła się przewlekła biegunka, warto przejrzeć przyjmowane leki – taki wniosek stawiają autorzy retrospektywnej analizy amerykańskiej bazy TriNetX z lat 2014–2024, obejmującej dorosłych po 50. roku życia bez wcześniejszego rozpoznania mikroskopowego zapalenia jelita grubego ani nieswoistego zapalenia jelit¹. Za narażenie uznano co najmniej trzy recepty na leki z danej grupy, więc analiza dotyczy osób stosujących je regularnie, a nie doraźnie.

Każdą grupę zestawiono z dobranymi osobami nieprzyjmującymi tych leków, dopasowanymi pod względem wieku, płci, rasy, chorób współistniejących i wcześniejszej kolonoskopii. W obserwacji dwuletniej rozpoznanie odnotowywano częściej w trzech grupach:

• niesteroidowe leki przeciwzapalne – o 15 proc. częściej (współczynnik hazardu 1,15), grupa licząca po dopasowaniu 907 266 osób,
• inhibitory pompy protonowej – o ponad jedną trzecią częściej (współczynnik hazardu 1,36), 750 009 osób,
• selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny – o połowę częściej (współczynnik hazardu 1,52), 308 310 osób.

Dla inhibitorów konwertazy angiotensyny, sartanów i statyn różnicy nie wykazano, mimo że grupy były podobnej wielkości (odpowiednio 393 952, 298 480 i 548 339 osób).

Najsilniejszy związek dotyczył leków z grupy SSRI, przy których rozpoznanie stawiano o połowę częściej niż u osób ich nieprzyjmujących (współczynnik hazardu 1,52).

To nie jest podstawa do odstawiania leku. Wynik mówi o tym, jak często stawiano rozpoznanie w porównaniu z osobami nieprzyjmującymi danej grupy leków, a nie o tym, ilu pacjentów zachoruje – praca podaje wyłącznie miary względne, więc nie wynika z niej, jakiej liczby osób na tysiąc leczonych sprawa dotyczy. Sami autorzy zaczynają od stwierdzenia, że związek leków z mikroskopowym zapaleniem jelita grubego pozostaje sporny – wcześniejsze prace wskazywały na wzrost ryzyka, a nowsze analizy podważały te ustalenia, zarzucając im ograniczenia metodologiczne. Ograniczenie ma też ta analiza: rozpoznanie wychwytywano po nowych kodach rozpoznań w dokumentacji, a kod pojawia się dopiero wtedy, gdy pacjent w ogóle trafił na diagnostykę. Dopasowanie obejmowało kolonoskopię wykonaną przed włączeniem do analizy, nie badania wykonywane później.

Dla apteki znaczenie ma to, że dwie z trzech grup pacjent kupuje sam. Rejestr Produktów Leczniczych wymienia 203 produkty z inhibitorami pompy protonowej, z czego 48 ma opakowania w kategorii dostępności OTC – to między innymi Ortanol Max i Polprazol Max. Przy ibuprofenie bez recepty dostępnych jest 155 ze 170 produktów. Leki z grupy SSRI są w całości wydawane z przepisu lekarza (201 produktów, wszystkie w kategorii Rp)², więc o ich przyjmowaniu farmaceuta dowie się z wywiadu albo z realizowanych recept, a nie z samego koszyka zakupów. Od czego zacząć rozmowę z pacjentem zgłaszającym biegunkę trwającą tygodniami i jakie objawy alarmowe wykluczyć, opisuje case study o przewlekłej biegunce.