Czego się nauczysz z tego przypadku?
Po zapoznaniu się z tym przypadkiem:
- wymienisz przyczyny przewlekłej biegunki
- wykluczysz objawy alarmowe biegunki przewlekłej
- dobierzesz odpowiedni lek na biegunkę przewlekłą
- wymienisz objawy odwodnienia
Opis przypadku
Do apteki przychodzi mężczyzna w wieku około 35 lat i prosi o coś na biegunkę. Obecnie stosuje loperamid, ale boi się, że bierze go zbyt często i zbyt długo. Pyta, czy może dostać coś innego.
| Metryczka pacjenta | |
| Płeć i wiek | mężczyzna, 35 lat |
| Choroby przewlekłe | brak |
| Inne dolegliwości | biegunka |
| Stosowane leki | loperamid |
Wywiad
Częste biegunki u pacjenta mogą być związane z wieloma różnymi czynnikami. Należy wykluczyć objawy alarmowe, które mogą świadczyć o chorobie organicznej, a ich wystąpienie wymaga konsultacji lekarskiej. Należy również ustalić, czy pacjent zmaga się z biegunką ostrą, czy jednak biegunką przewlekłą.
Pytania farmaceuty
Pacjentowi zadano następujące pytania:
- Czy biegunki trwają dłużej niż 4 tygodnie?
- Jaki jest charakter stolca? Czy występuje krew, śluz lub ropa?
- Czy występuje gorączka?
- Czy zauważa pan związek biegunki z dietą lub stresem?
- Czy poza luźnymi stolcami występuje ból brzucha?
- Czy czuje pan suchość w ustach, osłabienie, zawroty głowy? Jak często oddaje pan mocz?
- Czy konsultował się z lekarzem w celu rozpoznania przyczyny biegunki?
Odpowiedzi pacjenta
Z wywiadu wynika, że:
- Biegunka utrzymuje się ponad 4 tygodnie.
- Pacjent zgłasza wodnisty charakter stolca, bez krwi, śluzu czy ropy
- Pacjent nie zgłasza gorączki.
- Pacjent nie łączy biegunki z jedzeniem, ale zgłasza, że w sytuacjach stresowych biegunka towarzyszy mu prawie za każdym razem. Poza tym występuje przy codziennych sytuacjach i utrudnia mu funkcjonowanie.
- Pacjent nie zgłasza bólu brzucha
- Czuje suchość w ustach i przyznaje, że jest zmęczona bardziej niż zwykle. Zauważył zmniejszoną ilość moczu. Te objawy sugerują, że u pacjenta mogło dojść do odwodnienia.
- Pacjent konsultował się z lekarzem. Przyczyna występowania biegunki nie została ustalona. Lekarz poinformował pacjenta, że biegunka ma charakter czynnościowy, może wynikać ze stylu życia i leczy się ją objawowo.
Jeśli pacjent, oprócz biegunki, zgłasza wysoką gorączkę lub krew w stolcu, zaleć konsultację lekarską. Te objawy mogą wskazywać na bakteryjne pochodzenie biegunki, które wymaga wdrożenia antybiotykoterapii.
Problem
Przewlekła biegunka, trwająca ponad 4 tygodnie, to stan kliniczny o zróżnicowanych przyczynach, który dzieli się na trzy główne kategorie:1
- biegunka wodnista – może być osmotyczna (np. po środkach przeczyszczających), sekrecyjna (np. mikroskopowe zapalenie jelita grubego u osób starszych) lub czynnościowa (np. zespół jelita drażliwego)
- biegunka tłuszczowa – związana z zespołem złego wchłaniania, np. w celiakii, charakteryzuje się gazami, utratą masy ciała i niedokrwistością
- biegunka zapalna – występuje w chorobach takich jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna czy zakażenia (np. Clostridioides difficile), z obecnością krwi i ropy w stolcu i podwyższoną kalprotektyną
W praktyce aptecznej rozpoznanie rodzaju biegunki jest ograniczone — dysponujemy jedynie wywiadem z pacjentem. Dlatego należy zawsze zapytać, co pacjentowi mówił lekarz.
Objawy alarmowe biegunki przewlekłej
W trakcie wywiadu z pacjentem z biegunką szczególną uwagę należy zwrócić na objawy mogące świadczyć o ciężkim lub organicznym podłożu choroby. Ich obecność wymaga szybkiego rozpoznania i interwencji, równolegle z korygowaniem zaburzeń spowodowanych utratą płynów i składników odżywczych. Do objawów alarmowych należą:2
- domieszki krwi, śluzu lub ropy w stolcu
- utrata apetytu
- chudnięcie
- przewlekłe, silne bóle brzucha
- zatrzymanie gazów
- gorączka
- objawy silnego odwodnienia
Następstwa odwodnienia
Odwodnienie to jedno z najpoważniejszych powikłań biegunki, szczególnie groźne dla dzieci i osób starszych. Jego następstwa (Ryc. 1) to m.in.:3
- zmniejszenie elastyczności błon śluzowych, skóry oraz napięcia tkanki podskórnej,
- nasilenie pragnienia
- wystąpienie uczucia suchości, lepkości śluzówek
- trudności w połykaniu suchych pokarmów
- kurcze mięśniowe
- osłabienie
- zaburzenie ciepłoty ciała
- zmniejszenie wydzielania potu, łez, wydalania moczu
- w zaawansowanym odwodnieniu — przy braku uzupełniania płynów — istnieje ryzyko wystąpienia wstrząsu i niewydolności krążenia
Interwencja
Pacjenta wsparto w następujący sposób:
- Wydanie leku.
- Wydano lek zawierający loperamid (Stoperan).
- Wyjaśniono, że hamuje on nadmierną perystaltykę, zmniejsza wydzielanie wody i elektrolitów do światła przewodu pokarmowego oraz zwiększa napięcie zwieracza odbytu, przez co zmniejsza częstotliwość i liczbę wypróżnień, a więc będzie skuteczny w przypadku biegunki przewlekłej, czyli na przykład związanej ze stresem.
- Zalecono przyjąć początkowo dwie tabletki, a następnie jedną tabletkę po każdym luźnym stolcu. Pouczono pacjenta, aby nie przekraczał maksymalnej dawki dobowej 16 mg, czyli 8 tabletek. Dodano, że loperamid zaczyna działać już w ciągu jednej godziny od przyjęcia.4
- Poinformowano pacjenta, że loperamid dostępny bez recepty w Polsce jest lekiem z wyboru do leczenia biegunki u dorosłych.5
- Przekazanie zalecenia niefarmakologicznego.
- Wyjaśniono, że biegunka może prowadzić do odwodnienia.
- Ze względu na objawy takie jak suchość w ustach, zmęczenie oraz zmniejszenie ilości oddawanego moczu, które zgłosił pacjent, można podejrzewać, że doszło u niej do lekkiego odwodnienia.
- Pouczono pacjenta, że powinien spożywać więcej płynów oraz doradzono zakup doustnego preparatu nawadniającego.
- Poinformowano pacjenta, że w przypadku braku poprawy w ciągu 2 dni od rozpoczęcia leczenia, powinien ponownie skonsultować się z lekarzem.
Uzasadnienie interwencji
Nie odesłano pacjenta do lekarza, ponieważ nie wystąpiły u niego objawy alarmowe.
Pacjentowi zarekomendowano loperamid (Stoperan), ponieważ może być stosowany nawet przewlekle. Loperamid hamuje nadmierną perystaltykę, zmniejsza wydzielanie wody i elektrolitów do światła przewodu pokarmowego oraz zwiększa napięcie zwieracza odbytu, przez co zmniejsza częstotliwość i liczbę wypróżnień, a więc będzie skuteczny w przypadku biegunki przewlekłej, czyli na przykład związanej ze stresem.
Jeśli w przebiegu przewlekłej biegunki nie występują objawy alarmowe, loperamid (Stoperan) może być lekiem z wyboru do łagodzenia biegunki.
Zgodnie z ulotką dla pacjenta załączoną do leków z loperamidem, jeżeli po upływie 2 dni od rozpoczęcia leczenia nie nastąpiła poprawa lub nastąpiło pogorszenie stanu, pacjent powinien skonsultować się z lekarzem.6 Nie oznacza to, że leku nie można stosować dłużej, ale że wymagany jest kontakt z lekarzem, jeśli leczenie szybko nie przyniosło efektów w postaci redukcji objawów.
Ze względu na występujące objawy odwodnienia, takie jak suchość w ustach, zmęczenie i zmniejszone oddawanie moczu zalecono spożywanie większej ilości płynów oraz zakup doustnego preparatu nawadniającego.
Pamiętaj, że zmiana rytmu i charakteru wypróżnień u pacjentów >40. roku życia jest wskazaniem do wykonania kolonoskopii.7
Partner: USP Zdrowie
Źródła
- Juckett G. (2015). Przewlekła biegunka. Medycyna Rodzinna mp.pl ↩
- Zych W. (2015). Gdy biegunka z epizodu przechodzi w stan przewlekły. Medical Tribune ↩
- Czkwianianc, E. (2013). Monografia: Terapia ostrej biegunki ze szczególnym uwzględnieniem tzw. grypy żołądkowej. ↩
- USP. (2022). ChPL Stoperan ↩
- Wasielica-Berger, J. (2018). Ostra biegunka. Via Medica. ↩
- USP. (2022). Ulotka Stoperan. ↩
- Szczura M. (2018). Badania diagnostyczne. Kolonoskopia. Część I: kwalifikacja i przygotowanie. Medycyna Rodzinna mp.pl ↩
