Mizoprostol
Syntetyczny analog prostaglandyny E1 o dwóch odrębnych zastosowaniach klinicznych. Jako lek gastroenterologiczny chroni błonę śluzową żołądka i dwunastnicy, a jako lek położniczy wywołuje dojrzewanie szyjki i skurcze macicy. Wszystkie preparaty wydaje się wyłącznie na receptę, w postaciach jednoskładnikowych. Preparat gastroprotekcyjny (tabletki 200 µg) stosuje się w zapobieganiu owrzodzeniom wywołanym przez niesteroidowe leki przeciwzapalne, a preparat położniczy (tabletki 25 µg) wyłącznie w wa
Syntetyczny analog prostaglandyny E1 o dwóch odrębnych zastosowaniach klinicznych. Jako lek gastroenterologiczny chroni błonę śluzową żołądka i dwunastnicy, a jako lek położniczy wywołuje dojrzewanie szyjki i skurcze macicy. Wszystkie preparaty wydaje się wyłącznie na receptę, w postaciach jednoskładnikowych. Preparat gastroprotekcyjny (tabletki 200 µg) stosuje się w zapobieganiu owrzodzeniom wywołanym przez niesteroidowe leki przeciwzapalne, a preparat położniczy (tabletki 25 µg) wyłącznie w warunkach szpitalnych do indukcji porodu.
Działanie mizoprostolu
Mizoprostol jest syntetycznym analogiem prostaglandyny E1, naturalnie występującego w organizmie związku. Ta sama cząsteczka działa w dwóch zupełnie różnych obszarach, w zależności od dawki i wskazania. W przewodzie pokarmowym odtwarza ochronne działanie prostaglandyn na błonę śluzową, osłabione przez niesteroidowe leki przeciwzapalne, dzięki czemu przyspiesza gojenie owrzodzeń trawiennych i zapobiega ich powstawaniu. W położnictwie wykorzystuje się jego zdolność pobudzania skurczów i dojrzewania szyjki macicy do wywołania porodu.
Mizoprostol jest szybko przekształcany w organizmie do aktywnego kwasu mizoprostolowego i to on odpowiada za działanie leku.
Farmakologia
W zastosowaniu gastroenterologicznym mizoprostol jest analogiem prostaglandyny E1, który przyspiesza gojenie się owrzodzeń trawiennych i ustępowanie ich objawów. Chroni błonę śluzową żołądka i dwunastnicy poprzez hamowanie podstawowego, stymulowanego i nocnego wydzielania kwasu solnego, zmniejszenie objętości i aktywności proteolitycznej soku żołądkowego oraz nasilenie wydzielania dwuwęglanów i śluzu1.
W zastosowaniu położniczym mizoprostol jako analog prostaglandyny E1 pobudza skurcze macicy. Prostaglandyny grupy E i F zwiększają aktywność kolagenazy w fibroblastach szyjki macicy oraz powodują dojrzewanie szyjki i skurcze macicy, co stanowi mechanizm istotny dla klinicznego działania w indukcji porodu. Analogi prostaglandyny E wywierają też inne działania, między innymi rozkurcz mięśni oskrzeli, zmniejszenie wydzielania kwasu solnego i pepsyny oraz zwiększenie przepływu krwi w nerkach, jednak przy krótkotrwałym leczeniu uznaje się je za pozbawione znaczenia klinicznego2.
Farmakokinetyka
Mizoprostol jest estrem szybko wchłanianym po podaniu doustnym i szybko metabolizowanym do aktywnego kwasu mizoprostolowego, jedynego związku wykrywalnego w osoczu. Maksymalne stężenie (Cmax) aktywnego metabolitu osiągane jest po około 30 minutach1.
Okres półtrwania (t½) kwasu mizoprostolowego wynosi od 20 do 40 minut, a metabolit nie kumuluje się w osoczu po wielokrotnym podawaniu1. W charakterystyce preparatu położniczego średni okres półtrwania określono na około 45 minut, a metabolizm przebiega dalej do nieaktywnych pochodnych dinor- i tetranor-, których wydalanie odbywa się z moczem2.
Kwas mizoprostolowy wiąże się z białkami surowicy w stopniu mniejszym niż 90%, niezależnie od stężenia. Podawanie z pokarmem nie wpływa na biodostępność kwasu mizoprostolowego, natomiast zmniejsza jego stężenie maksymalne wskutek wolniejszego wchłaniania2.
Wskazania leków z mizoprostolem
Wskazania są całkowicie odrębne dla każdego preparatu i oba wydaje się wyłącznie na receptę.
Preparat gastroprotekcyjny (tabletki 200 µg) jest wskazany w zapobieganiu owrzodzeniom żołądka i dwunastnicy powstałym w trakcie leczenia niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi1.
Preparat położniczy (tabletki 25 µg) jest wskazany do indukcji porodu i może być podawany wyłącznie przez wyszkolony personel położniczy w warunkach szpitalnych, umożliwiających stałe monitorowanie stanu płodu i czynności macicy2.
Dawkowanie mizoprostolu
| Preparat i wskazanie | Dawka jednorazowa (z odstępem) | Maksymalnie na dobę |
|---|---|---|
| Gastroprotekcja, dorośli (tabletki 200 µg) | 400–800 µg na dobę w 2–4 dawkach podzielonych, w czasie posiłków i przed snem | 800 µg |
| Gastroprotekcja, pacjenci w podeszłym wieku oraz zaburzenia czynności nerek lub wątroby | bez konieczności dostosowania dawki | 800 µg |
| Gastroprotekcja, dzieci | nie stosować (nie oceniano) | – |
| Indukcja porodu (tabletki 25 µg) | 25 µg co 2 godziny lub 50 µg co 4 godziny, zgodnie z praktyką szpitalną | 200 µg / 24 h |
| Indukcja porodu, zaburzenia czynności nerek lub wątroby | rozważyć mniejszą dawkę i (lub) wydłużenie odstępów | 200 µg / 24 h |
W gastroprotekcji przyjmowanie mizoprostolu kontynuuje się jednocześnie z leczeniem niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym, do czasu zakończenia terapii tym lekiem1.
W indukcji porodu preparat stosuje się od 37. tygodnia ciąży, gdy szyjka macicy jest niedojrzała (punktacja w skali Bishopa poniżej 7), a po podaniu ostatniej dawki zaleca się odczekać 4 godziny przed ewentualnym podaniem oksytocyny2.
Istotne przeciwwskazania do stosowania mizoprostolu
Ciąża w gastroprotekcji
Mizoprostol w zastosowaniu gastroprotekcyjnym jest bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet w ciąży, u których nie wykluczono ciąży oraz planujących zajście w ciążę, ponieważ zwiększa napięcie i kurczliwość mięśnia macicy i może spowodować częściowe lub całkowite wydalenie produktu zapłodnienia, a jego stosowanie w ciąży wiązało się z wystąpieniem wad wrodzonych1.
Kobiety w wieku rozrodczym bez skutecznej antykoncepcji
W zastosowaniu gastroprotekcyjnym mizoprostol jest przeciwwskazany u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznych metod antykoncepcji1.
Rozpoczęta akcja porodowa
W indukcji porodu mizoprostol jest przeciwwskazany po rozpoczęciu akcji porodowej2.
Zagrożenie płodu przed indukcją
W indukcji porodu mizoprostol jest przeciwwskazany w razie podejrzenia lub oznak zagrożenia dla płodu przed indukcją, na przykład nieprawidłowego wyniku testu kardiotokograficznego, podbarwienia wód płodowych smółką lub obniżonego profilu biofizycznego płodu2.
Jednoczesne stosowanie innych metod indukcji porodu
W indukcji porodu mizoprostol jest przeciwwskazany podczas stosowania leków stymulujących skurcze macicy i (lub) innych metod indukcji porodu2.
Blizna lub nieprawidłowa budowa macicy
W indukcji porodu mizoprostol jest przeciwwskazany przy stwierdzeniu lub podejrzeniu blizny na macicy po wcześniejszych zabiegach chirurgicznych, w tym po cesarskim cięciu, oraz przy nieprawidłowościach budowy macicy uniemożliwiających poród drogami natury2.
Łożysko przodujące i krwawienia z pochwy
W indukcji porodu mizoprostol jest przeciwwskazany w przypadku łożyska przodującego lub niewyjaśnionych krwawień z pochwy po 24. tygodniu ciąży2.
Nieprawidłowe położenie płodu
W indukcji porodu mizoprostol jest przeciwwskazany przy nieprawidłowym położeniu płodu stanowiącym przeciwwskazanie do porodu drogami natury2.
Ciężka niewydolność nerek
W indukcji porodu mizoprostol jest przeciwwskazany u pacjentek z niewydolnością nerek, gdy przesączanie kłębuszkowe jest mniejsze niż 15 ml/min/1,73 m22.
Środki ostrożności przy wydawaniu mizoprostolu
Stosowanie u kobiet przed menopauzą
W gastroprotekcji mizoprostolu nie należy stosować u kobiet przed menopauzą, chyba że pacjentka wymaga leczenia niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym i występuje u niej duże ryzyko powikłań owrzodzeń wywołanych tymi lekami. W takim przypadku pacjentka musi stosować skuteczną metodę zapobiegania ciąży i zostać poinformowana o ryzyku towarzyszącym przyjmowaniu leku w ciąży, a przy podejrzeniu ciąży leczenie należy przerwać1.
Owrzodzenia przewodu pokarmowego mimo leczenia
W gastroprotekcji u pacjentów leczonych niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi mimo przyjmowania mizoprostolu mogą wystąpić owrzodzenia, perforacje i krwawienia z przewodu pokarmowego, nawet bez innych objawów, dlatego należy zwrócić na nie szczególną uwagę. Złagodzenie objawów w odpowiedzi na leczenie nie wyklucza obecności zmiany nowotworowej żołądka, a przed zastosowaniem leku wskazane może być wykonanie endoskopii i biopsji1.
Ryzyko biegunki i odwodnienia
W gastroprotekcji u pacjentów w stanach predysponujących do biegunki, takich jak nieswoiste choroby zapalne jelit, aby zmniejszyć jej ryzyko, mizoprostol należy przyjmować z jedzeniem oraz unikać leków zobojętniających kwas solny zawierających związki magnezu. Pacjentów, dla których odwodnienie może być niebezpieczne, należy uważnie kontrolować1.
Choroby układu krążenia
W gastroprotekcji mizoprostol należy stosować ostrożnie w stanach takich jak choroba naczyń mózgowych, choroba niedokrwienna serca lub ciężka postać choroby naczyń obwodowych, w tym nadciśnienie tętnicze, w których niedociśnienie tętnicze mogłoby przyczynić się do wystąpienia ciężkich powikłań1.
Warunki podawania w indukcji porodu
W indukcji porodu mizoprostol powinien być podawany wyłącznie przez wyszkolony personel położniczy w warunkach szpitalnych, umożliwiających stałe monitorowanie stanu płodu i czynności macicy, a przed podaniem należy dokładnie ocenić stan szyjki macicy2.
Nadmierna stymulacja macicy
W indukcji porodu mizoprostol może powodować nadmierną stymulację macicy. Przy przedłużonych lub nadmiernych skurczach macicy oraz w razie obaw o stan matki lub dziecka nie należy podawać kolejnych tabletek, a przy utrzymywaniu się nadmiernych skurczów trzeba wdrożyć leczenie zgodne z lokalnymi wytycznymi2.
Odstęp przed podaniem oksytocyny
W indukcji porodu może wystąpić synergistyczne lub addytywne działanie mizoprostolu i oksytocyny, dlatego po podaniu ostatniej dawki zaleca się odczekać 4 godziny przed podaniem oksytocyny2.
Wpływ na prowadzenie pojazdów
W gastroprotekcji mizoprostol może powodować zawroty głowy, o czym należy poinformować pacjenta ze względu na możliwy wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn1. W indukcji porodu wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn nie dotyczy stosowania leku2.
Interakcje mizoprostolu
Leki zobojętniające zawierające magnez + mizoprostol
W trakcie leczenia mizoprostolem należy unikać leków zobojętniających kwas solny zawierających związki magnezu, ponieważ mogą one nasilać wywołaną przez mizoprostol biegunkę1.
Niesteroidowe leki przeciwzapalne + mizoprostol
W rzadkich przypadkach jednoczesne podawanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych i mizoprostolu może spowodować zwiększenie aktywności aminotransferaz oraz obrzęki obwodowe. Nie stwierdzono natomiast istotnej klinicznie interakcji farmakokinetycznej ani farmakodynamicznej mizoprostolu z tymi lekami, w tym z kwasem acetylosalicylowym, diklofenakiem, ibuprofenem, piroksykamem, naproksenem i indometacyną1.
Propranolol + mizoprostol
Przy stosowaniu wielokrotnych dawek mizoprostolu obserwowano niewielkie zwiększenie stężeń propranololu, średnio o około 20% w polu pod krzywą i o około 30% w stężeniu maksymalnym1.
Oksytocyna i leki stymulujące skurcze macicy + mizoprostol
W indukcji porodu jednoczesne stosowanie oksytocyny oraz innych leków stymulujących skurcze macicy lub środków indukujących poród jest przeciwwskazane z powodu ryzyka zwiększonego działania uterotonicznego2.
Działania niepożądane mizoprostolu
Zaburzenia żołądkowo-jelitowe w gastroprotekcji
Biegunka jest w gastroprotekcji działaniem bardzo częstym (), a bóle brzucha, zaparcia, niestrawność, wzdęcia z oddawaniem wiatrów, nudności i wymioty występują często (). Biegunka i bóle brzucha są związane z wielkością dawki, występują zwykle we wczesnym etapie leczenia i ustępują samoistnie, choć w rzadkich przypadkach opisywano nasilone biegunki prowadzące do ciężkiego odwodnienia1.
Bóle i zawroty głowy oraz wysypka w gastroprotekcji
Zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego i bóle głowy są w gastroprotekcji działaniem częstym (), a wysypka działaniem bardzo częstym ()1.
⚠ Reakcje anafilaktyczne
Reakcje anafilaktyczne są w gastroprotekcji działaniem o nieznanej częstości ()1.
⚠ Wady płodu
Wady płodu są w gastroprotekcji działaniem częstym (), związanym z narażeniem na mizoprostol w okresie ciąży1.
⚠ Pęknięcie i perforacja macicy oraz powikłania okołoporodowe
W okresie ciąży, połogu i okołoporodowym pęknięcie macicy jest w gastroprotekcji działaniem rzadkim (), występującym zwłaszcza u wieloródek lub kobiet z bliznami po cesarskim cięciu, które przyjmowały prostaglandyny w drugim lub trzecim trymestrze. O nieznanej częstości () są zator płynem owodniowym, nieprawidłowe skurcze macicy, śmierć płodu, poronienie niezupełne, poród przedwczesny, łożysko zatrzymane oraz perforacja macicy1.
Krwawienia i zaburzenia miesiączkowania
W gastroprotekcji krwawienia z pochwy, w tym u kobiet po menopauzie, krwawienia międzymiesiączkowe, zaburzenia menstruacyjne oraz skurcze macicy są działaniem niezbyt częstym (). Krwotok miesiączkowy i bolesne miesiączkowanie występują rzadko (), a krwotok z macicy ma nieznaną częstość ()1.
Gorączka i dreszcze
W gastroprotekcji gorączka jest działaniem niezbyt częstym (), a dreszcze mają nieznaną częstość ()1.
Zaburzenia żołądkowo-jelitowe w indukcji porodu
W indukcji porodu nudności i wymioty zależą od schematu dawkowania. Po dawce 25 µg co 2 godziny występują często (), natomiast po dawce 50 µg co 4 godziny bardzo często (). Biegunka jest w tym wskazaniu działaniem częstym ()2.
Zawroty głowy i swędząca wysypka w indukcji porodu
W indukcji porodu zawroty głowy oraz swędząca wysypka są działaniem o nieznanej częstości ()2.
⚠ Krwotok poporodowy
W indukcji porodu krwotok poporodowy zależy od schematu dawkowania. Po dawce 25 µg co 2 godziny występuje bardzo często (), a po dawce 50 µg co 4 godziny często ()2.
⚠ Nadmierna stymulacja i pęknięcie macicy oraz odklejenie łożyska
W indukcji porodu nadmierna stymulacja macicy oraz obecność smółki w płynie owodniowym są działaniem częstym (). O nieznanej częstości () są przedwczesne odklejenie łożyska oraz pęknięcie macicy2.
⚠ Działania niepożądane u noworodka
W indukcji porodu u noworodka zgłaszano niską punktację w skali Apgar oraz zaburzenia tętna płodu, których częstość zależy od schematu dawkowania. Po dawce 25 µg co 2 godziny są one niezbyt częste (), a po dawce 50 µg co 4 godziny częste (). O nieznanej częstości () są drgawki, zamartwica, sinica oraz kwasica u noworodka2.
Gorączka i dreszcze w indukcji porodu
W indukcji porodu gorączka i dreszcze są działaniem częstym ()2.
Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.
Ciąża a mizoprostol
Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych rola mizoprostolu w ciąży zależy całkowicie od wskazania. W zastosowaniu gastroprotekcyjnym mizoprostol jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży, ponieważ zwiększa kurczliwość mięśnia macicy i może powodować przerwanie ciąży, przedwczesny poród, śmierć i wady rozwojowe płodu. U kobiet narażonych na mizoprostol w pierwszym trymestrze zgłaszano około 3-krotnie większe ryzyko wad rozwojowych, w tym zespołu Möbiusa, zespołu pasm owodniowych i wad ośrodkowego układu nerwowego1.
W zastosowaniu położniczym mizoprostol podaje się celowo w ciąży, do indukcji porodu w małych dawkach przez krótki czas, na samym końcu ciąży. Stosowanie w tym okresie nie wiąże się z ryzykiem wad wrodzonych u płodu, natomiast leku nie należy stosować w żadnym innym okresie ciąży ze względu na to samo ryzyko wad rozwojowych po narażeniu w pierwszym trymestrze2.
Karmienie piersią a mizoprostol
Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych mizoprostol jest szybko metabolizowany do kwasu mizoprostolowego, który przenika do mleka ludzkiego. W zastosowaniu gastroprotekcyjnym mizoprostolu nie należy podawać kobietom karmiącym, ponieważ kwas mizoprostolowy przenikający do mleka może wywołać u karmionego piersią niemowlęcia działania niepożądane, takie jak biegunka1.
W zastosowaniu położniczym stężenie kwasu mizoprostolowego w mleku zwiększa się i zmniejsza bardzo szybko, osiągając maksimum w ciągu godziny po podaniu, a po czasie równym pięciu okresom półtrwania jest już niewielkie, dlatego karmienie piersią można rozpocząć po 4 godzinach od podania ostatniej dawki2.
Produkty handlowe z mizoprostolem
| Preparat | Postać | Kategoria dostępności |
|---|---|---|
| Angusta | tabletki 25 µg | Rp |
| Cytotec | tabletki 200 µg | Rp |
Treść specjalistyczna
Przeznaczona tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych.
