Mupirocyna

Antybiotyk do stosowania miejscowego, o budowie i mechanizmie działania niespotykanym w innych klasach antybiotyków. Stosowany wyłącznie na skórę, w preparacie jednoskładnikowym w postaci kremu, wydawanym na receptę.

Działanie mupirocyny

Mupirocyna to antybiotyk stosowany miejscowo na skórę, wyróżniający się unikalną strukturą chemiczną i sposobem działania, przez co nie wykazuje oporności krzyżowej z innymi dostępnymi klinicznie antybiotykami. Działa przeciwbakteryjnie na gronkowce i paciorkowce odpowiedzialne za zakażenia skóry, w niewielkich stężeniach hamując namnażanie bakterii, a w większych je zabijając.

W odróżnieniu od antybiotyków ogólnoustrojowych mupirocyna w postaci kremu działa miejscowo w obrębie skóry, a jej wchłanianie do krwi przez nieuszkodzoną skórę jest niewielkie.

Farmakologia

Mupirocyna jest antybiotykiem uzyskiwanym w wyniku fermentacji Pseudomonas fluorescens. Hamuje syntetazę izoleucynową t-RNA, blokując w ten sposób syntezę białka bakteryjnego. Po podaniu miejscowym działa bakteriostatycznie w minimalnych stężeniach hamujących, a w większych stężeniach bakteriobójczo¹.

Do gatunków zwykle wrażliwych na mupirocynę należą Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes oraz paciorkowce β-hemolizujące inne niż Streptococcus pyogenes. Nabyta oporność może być problemem w przypadku gronkowców koagulazo-ujemnych, a gatunkami całkowicie opornymi są Corynebacterium spp. i Micrococcus spp.. Oporność bakterii Gram-ujemnych, takich jak Enterobacteriaceae, może wynikać ze słabej penetracji leku do wnętrza komórki¹.

Farmakokinetyka

Wchłanianie mupirocyny do krążenia ogólnego przez nieuszkodzoną skórę jest niewielkie, zwiększa się jednak w przypadku stosowania leku na skórę uszkodzoną lub chorą¹.

Wchłonięta mupirocyna podlega metabolizmowi do mikrobiologicznie nieaktywnego kwasu monowego, który jest szybko wydalany. Eliminacja z ustroju jest szybka, a nieaktywny metabolit zostaje wydalony przez nerki¹.

Wskazania leków z mupirocyną

Krem z mupirocyną jest wskazany do miejscowego leczenia wtórnych zakażeń zmian urazowych skóry, takich jak niewielkie rany szarpane, rany szyte lub otarcia naskórka, wywołanych wrażliwymi na mupirocynę szczepami bakterii Staphylococcus aureus i Streptococcus pyogenes¹.

Dawkowanie mupirocyny

Grupa	Sposób i częstość stosowania	Czas leczenia
Dzieci powyżej 1. roku życia, dorośli i osoby w podeszłym wieku	niewielka ilość kremu 3 razy na dobę na zmienione chorobowo miejsce	do 10 dni, zależnie od wyniku leczenia
Dzieci poniżej 1. roku życia	bezpieczeństwo i skuteczność nie zostały ustalone, brak dostępnych danych	–

Krem nakłada się na zmienione chorobowo miejsce za pomocą kawałka czystej waty lub gazika, a leczoną powierzchnię można przykryć opatrunkiem. Leczenie nie powinno trwać dłużej niż 10 dni, a pacjentów, u których w ciągu 3 do 5 dni nie wystąpiła kliniczna odpowiedź na leczenie, należy poddać ponownej ocenie¹. W zaburzeniach czynności nerek oraz w zaburzeniach czynności wątroby nie ma konieczności dostosowywania dawki¹. Kremu nie należy mieszać z innymi produktami leczniczymi, ponieważ może to rozcieńczyć lek i zmniejszyć jego aktywność przeciwbakteryjną oraz spowodować utratę stabilności mupirocyny¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania mupirocyny

Poza nadwrażliwością na mupirocynę lub substancje pomocnicze kremu charakterystyka produktu leczniczego nie wymienia istotnych przeciwwskazań do jego stosowania¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu mupirocyny

Reakcje uczuleniowe i miejscowe podrażnienie

W rzadkich przypadkach po zastosowaniu kremu może wystąpić reakcja uczuleniowa lub ciężkie miejscowe podrażnienie. W takiej sytuacji należy przerwać leczenie, zmyć produkt leczniczy z powierzchni skóry i prowadzić dalsze leczenie za pomocą innych produktów leczniczych¹.

Krótki czas stosowania i ryzyko oporności

Tak jak w przypadku innych przeciwbakteryjnych produktów leczniczych, przedłużanie terapii powyżej zalecanego okresu może spowodować powstawanie szczepów opornych na lek¹.

Rzekomobłoniaste zapalenie jelit

Podczas stosowania antybiotyków zgłaszano przypadki rzekomobłoniastego zapalenia jelit, o przebiegu od łagodnego do zagrażającego życiu. Choć jest to mało prawdopodobne w przypadku mupirocyny stosowanej miejscowo, to gdy u pacjenta wystąpi silna, przedłużająca się biegunka lub ból brzucha, leczenie należy natychmiast przerwać i poddać pacjenta dalszej diagnozie¹.

Unikanie oczu, nosa i błon śluzowych

Krem nie jest przeznaczony do stosowania okulistycznego ani donosowego, a do stosowania do nosa dostępna jest osobna postać w formie maści do nosa. Należy unikać kontaktu produktu z oczami, a w razie dostania się kremu do oka trzeba przemywać je wodą aż do usunięcia pozostałości leku¹.

Substancje pomocnicze o znanym działaniu

Krem zawiera alkohol cetylowy i alkohol stearylowy, które mogą powodować miejscowe reakcje skórne, na przykład kontaktowe zapalenie skóry, a także alkohol benzylowy (153 mg w każdej tubie 15 g), który może powodować łagodne miejscowe podrażnienie lub reakcje alergiczne¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Mupirocyna nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹.

Interakcje mupirocyny

Dla mupirocyny w kremie nie przeprowadzono badań dotyczących interakcji z innymi produktami leczniczymi¹.

Działania niepożądane mupirocyny

Skórne reakcje uczuleniowe w miejscu podania

Skórne reakcje uczuleniowe w miejscu podania, w tym pokrzywka, świąd, rumień, pieczenie, kontaktowe zapalenie skóry i wysypka, występują często (). W badaniach u ochotników zgłaszano rumień i suchość skóry¹.

⚠ Ogólnoustrojowe reakcje alergiczne

Ogólnoustrojowe reakcje alergiczne, w tym anafilaksja, uogólniona wysypka, pokrzywka lub obrzęk naczynioruchowy, występują bardzo rzadko ()¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a mupirocyna

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego badania na zwierzętach nie wykazały toksycznego wpływu mupirocyny na reprodukcję, jednak ze względu na brak doświadczeń klinicznych dotyczących stosowania mupirocyny podczas ciąży krem może być stosowany w ciąży jedynie wtedy, gdy potencjalne korzyści przeważają nad ewentualnym ryzykiem związanym z leczeniem¹.

Karmienie piersią a mupirocyna

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego nie wiadomo, czy mupirocyna lub jej metabolity przenikają do mleka ludzkiego. Jeśli leczenie dotyczy pękniętej brodawki sutkowej, należy ją bardzo dokładnie umyć przed karmieniem piersią¹.

Produkty handlowe z mupirocyną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Bactroban	krem 20 mg/g	Rp