Octan hydrokortyzonu

Słaby glikokortykosteroid do stosowania miejscowego na skórę (kod ATC D07AA02), o działaniu przeciwzapalnym, przeciwświądowym i obkurczającym naczynia krwionośne. Dostępny bez recepty, wyłącznie w preparacie jednoskładnikowym w postaci kremu 10 mg/g (1%). Stosowany krótkotrwale w łagodnych i średnio nasilonych stanach zapalnych skóry o podłożu alergicznym.

Działanie octanu hydrokortyzonu

Octan hydrokortyzonu jest syntetycznym kortykosteroidem o słabym działaniu przeciwzapalnym, przeznaczonym do stosowania na skórę. Zmniejsza miejscowy odczyn zapalny, łagodzi świąd i obkurcza naczynia krwionośne, dzięki czemu ustępują zaczerwienienie, obrzęk i pieczenie towarzyszące reakcjom alergicznym skóry.

Należy do najsłabszej klasy glikokortykosteroidów miejscowych i różni się tym od preparatów o umiarkowanym, silnym i bardzo silnym działaniu, które przenikają głębiej i niosą większe ryzyko miejscowych oraz ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Z tego względu octan hydrokortyzonu nadaje się do krótkotrwałego samoleczenia łagodnych zmian, w tym na delikatnej skórze, ale nie na skórę twarzy ani na rozległe powierzchnie bez zalecenia lekarza.

Farmakologia

Octan hydrokortyzonu jest syntetycznym kortykosteroidem o słabym działaniu przeciwzapalnym. Stosowany miejscowo wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe i obkurczające naczynia krwionośne¹.

Farmakokinetyka

Octan hydrokortyzonu po podaniu na skórę łatwo przenika do warstwy rogowej naskórka, a do układu krążenia przenika w minimalnym stopniu i dopiero wtedy wywiera działanie ogólne. Wchłanianie przez skórę jest większe w przypadku zastosowania opatrunku okluzyjnego, po nałożeniu na delikatną skórę (na przykład twarzy) lub na skórę zmienioną chorobowo, w stanach zapalnych oraz podczas długotrwałego stosowania¹.

Wchłonięty lek rozmieszcza się w skórze w okolicy miejsca podania, a większość dawki, która przeniknie do krwi, wiąże się z białkami osocza. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie, a wydalanie metabolitów i niezmienionego hydrokortyzonu odbywa się z moczem. Biologiczny okres półtrwania (t_½) wynosi 8–12 godzin¹.

Wskazania leków z octanem hydrokortyzonu

Krem z octanem hydrokortyzonu jest dostępny bez recepty i stosuje się go miejscowo w stanach zapalnych skóry różnego pochodzenia, przede wszystkim o podłożu alergicznym i o średnim nasileniu, które reagują na glikokortykosteroidy¹.

Do szczegółowych wskazań należą atopowe zapalenie skóry, alergiczny wyprysk kontaktowy i pokrzywka oraz reakcje występujące po użądleniu lub ukąszeniu przez owady, takie jak swędzenie i podrażnienie¹.

Dawkowanie octanu hydrokortyzonu

Grupa	Sposób i częstość stosowania	Czas leczenia
Dorośli i dzieci od 12. roku życia	niewielka ilość kremu na miejsce zmienione chorobowo 1 lub 2 razy na dobę	nie dłużej niż 7 dni bez zalecenia lekarza
Dzieci poniżej 12. roku życia	nie stosować bez zalecenia lekarza	–

Kremu nie należy nakładać na duże powierzchnie skóry bez zalecenia lekarza. Do odmierzania pomocna jest jednostka opuszki palca (FTU) – ilość kremu wyciśnięta na długość od czubka do pierwszego stawu palca wskazującego osoby dorosłej (około 2,5 cm, co odpowiada 0,5 g) wystarcza do pokrycia powierzchni dwóch całych dłoni osoby dorosłej¹.

Jeśli po 7 dniach stosowania nie ma poprawy, pacjent powinien skontaktować się z lekarzem¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania octanu hydrokortyzonu

Zakażenia skóry

Kremu nie wolno stosować na skórę z zakażeniem bakteryjnym, wirusowym lub grzybiczym, a także przy współistniejącej grzybicy układowej¹.

Trądzik zwykły i różowaty oraz zapalenie skóry wokół ust

Przeciwwskazaniem są trądzik zwykły, trądzik różowaty oraz zapalenie skóry wokół ust (dermatitis perioralis)¹.

Zanik skóry, nowotwory skóry i zmiany gruźlicze

Kremu nie należy stosować na skórę objętą atrofią (zanikiem), na nowotwory i stany przednowotworowe skóry ani na zmiany gruźlicze skóry¹.

Otwarte rany i uszkodzona skóra

Produktu nie stosuje się na otwarte rany i uszkodzoną skórę¹.

Skóra twarzy

Kremu nie należy nakładać na skórę twarzy¹.

Dzieci poniżej 12. roku życia bez zalecenia lekarza

Produktu nie stosuje się u dzieci w wieku poniżej 12 lat bez zalecenia lekarza¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu octanu hydrokortyzonu

Krótkotrwałe stosowanie i ograniczona powierzchnia

Produktu nie należy stosować na zdrową skórę ani na rozległą powierzchnię bez wcześniejszego porozumienia z lekarzem. Aby ograniczyć ryzyko ogólnoustrojowego wchłaniania, trzeba unikać nakładania na dużą powierzchnię skóry, stosowania w dużych dawkach i długotrwałego leczenia¹.

Ryzyko ogólnoustrojowego działania kortykosteroidu

Kortykosteroidy wchłaniają się przez skórę, dlatego podczas stosowania kremu istnieje ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych charakterystycznych dla kortykosteroidów, w tym zahamowania czynności kory nadnerczy, zwłaszcza przy nakładaniu na dużą powierzchnię, w dużych dawkach lub długotrwale¹.

Cukrzyca

U chorych na cukrzycę kremu nie należy stosować długotrwale¹.

Zakażenie w leczonym miejscu

W razie zakażenia skóry w leczonym miejscu należy zastosować dodatkowe leczenie przeciwbakteryjne lub przeciwgrzybicze, a jeżeli objawy zakażenia nie ustąpią – przerwać stosowanie kremu do czasu wyleczenia zakażenia¹.

Okolice oczu i powieki

Należy unikać kontaktu kremu z oczami i błonami śluzowymi oraz nakładania go na powieki i skórę w ich okolicy, ze względu na ryzyko jaskry lub zaćmy. U osób z jaskrą lub zaćmą może dojść do nasilenia objawów choroby¹.

Skóra pach i pachwin

Na skórę pach i pachwin krem stosuje się tylko w przypadkach bezwzględnie koniecznych, ponieważ przez delikatną skórę kortykosteroid wchłania się silniej, co zwiększa ryzyko teleangiektazji, zapalenia skóry wokół ust i zaniku skóry, nawet po krótkim stosowaniu¹.

Opatrunek okluzyjny

Kremu nie należy stosować pod opatrunkiem okluzyjnym (ceratką, pieluchą), ponieważ opatrunek nasila wchłanianie kortykosteroidu do organizmu¹.

Łuszczyca

U pacjentów z łuszczycą krem stosuje się szczególnie ostrożnie, gdyż miejscowe kortykosteroidy mogą w tej chorobie być niebezpieczne, między innymi z powodu nawrotu wywołanego rozwojem tolerancji, ryzyka uogólnionej łuszczycy krostkowej oraz działania toksycznego wynikającego z zaburzenia ciągłości skóry¹.

Stosowanie u dzieci

U dzieci należy stosować krem ostrożnie i unikać długotrwałego leczenia, ponieważ ze względu na większy niż u dorosłych stosunek powierzchni ciała do masy ciała łatwiej dochodzi u nich do zahamowania czynności osi podwzgórze–przysadka–nadnercza oraz zaburzeń wzrostu i rozwoju¹.

Substancje pomocnicze

Krem zawiera alkohol cetylowy i alkohol stearylowy, które mogą powodować miejscowe reakcje skórne (na przykład kontaktowe zapalenie skóry), glikol propylenowy mogący podrażniać skórę oraz parahydroksybenzoesan metylu i parahydroksybenzoesan propylu, które mogą wywoływać reakcje alergiczne, w tym typu późnego¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Krem nie powoduje upośledzenia sprawności psychofizycznej i nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów ani obsługiwania maszyn¹.

Interakcje octanu hydrokortyzonu

Dotychczas nie opisywano interakcji z octanem hydrokortyzonu podawanym zewnętrznie na skórę¹.

Działania niepożądane octanu hydrokortyzonu

Działania niepożądane mogą wystąpić w razie długotrwałego stosowania kremu, czyli przez okres dłuższy niż 14 dni. Charakterystyka nie przypisuje im częstości występowania¹.

Miejscowe zmiany skórne i zanik skóry

W obrębie leczonej skóry mogą wystąpić zanikowe zapalenie skóry, rozstępy, plamica posteroidowa (przebarwienia i odbarwienia skóry), trądzik posteroidowy, zapalenie mieszków włosowych, nadmierne owłosienie, opóźnienie gojenia ran i owrzodzeń, alergia kontaktowa, zapalenie skóry wokół ust (dermatitis perioralis), zapalenie okołooczne, a także pieczenie, zaczerwienienie i nadmierna suchość skóry¹.

Nadkażenia skóry

W leczonym miejscu może dojść do nadkażeń bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych oraz innych wtórnych zakażeń¹.

Zaburzenia naczyniowe

Opisywano powierzchowne rozszerzenie naczyń krwionośnych oraz wybroczyny¹.

⚠ Jaskra i zaćma

Przy stosowaniu w okolicy oczu może wystąpić jaskra lub zaćma¹.

⚠ Ogólnoustrojowe działanie kortykosteroidu

Możliwe jest wystąpienie ogólnoustrojowych działań niepożądanych charakterystycznych dla glikokortykosteroidów, przede wszystkim przy długotrwałym stosowaniu, nakładaniu na dużą powierzchnię skóry, pod opatrunkiem okluzyjnym lub u dzieci. Należą do nich zahamowanie czynności osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, zespół Cushinga, hamowanie wzrostu i rozwoju u dzieci, hiperglikemia oraz cukromocz¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a octan hydrokortyzonu

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego krem może być stosowany w ciąży jedynie w przypadku zdecydowanej konieczności, gdy korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem dla płodu. Zaleca się wtedy stosowanie hydrokortyzonu krótkotrwale i na małe powierzchnie oraz szczególnie ostrożnie w pierwszych trzech miesiącach ciąży. Kobiety ciężarne lub planujące zajście w ciążę nie powinny stosować produktu bez porozumienia z lekarzem¹.

Karmienie piersią a octan hydrokortyzonu

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego nie wiadomo, czy stosowane miejscowo kortykosteroidy przenikają do mleka kobiecego, dlatego w okresie karmienia piersią krem należy stosować ostrożnie, krótkotrwale i na małą powierzchnię skóry oraz nie stosować go bez porozumienia z lekarzem¹.

Produkty handlowe z octanem hydrokortyzonu

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Maxicortan	krem 10 mg/g	OTC