opieka.farm
Suplement ·Białko serwatkowe
Portal tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych.Tylko dla farmaceutów i techników Załóż konto Zaloguj się
Reklama
Suplementy / Białka i peptydy
Suplement·białka i peptydy

Białko serwatkowe

Redakcja portalu · publikacja 11.09.2026

Białko serwatkowe – co mówią badania? Masa i siła mięśni, sarkopenia, regeneracja, ciśnienie, oświadczenia EFSA i dawkowanie. Krytyczny przegląd EBM.

Zapisz

Białko serwatkowe to frakcja białek mleka pozostająca w serwatce po oddzieleniu kazeiny, czyli produkt uboczny wytwarzania serów. Tworzy je kilka białek o różnej budowie: beta-laktoglobulina, alfa-laktoalbumina, albumina surowicy bydlęcej, immunoglobuliny i laktoferyna. Jest białkiem pełnowartościowym, bo zawiera wszystkie dziewięć aminokwasów egzogennych, a na tle innych źródeł wyróżnia się dużą zawartością leucyny i szybkim tempem trawienia. W handlu jest dostępne w trzech postaciach różniących się stopniem oczyszczenia: jako koncentrat, izolat i hydrolizat.

Baza dowodów dla białka serwatkowego ma tę szczególną cechę, że prawie żaden wynik nie dotyczy samej serwatki. Badania niemal zawsze porównują suplement białkowy z placebo węglowodanowym, a nie z równoważną ilością białka z żywności, więc rozstrzygają, czy korzyść daje zwiększenie podaży białka, a nie czy daje ją akurat serwatka. To rozróżnienie rozstrzyga większość sporów o skuteczność tego preparatu. Z tego samego powodu Unia Europejska dopuściła oświadczenia zdrowotne dla białka jako składnika odżywczego, a wszystkie wnioski złożone dla białka serwatkowego jako takiego rozpatrzyła odmownie.

Synonimy i nazewnictwo białka serwatkowego

  • Whey protein – nazwa angielska, powszechna na opakowaniach i w piśmiennictwie.
  • Białka serwatkowe, serwatka w proszku – nazwy zwyczajowe stosowane wymiennie, choć serwatka w proszku jest surowcem o niskiej zawartości białka, a nie preparatem białkowym.
  • WPC (whey protein concentrate) – koncentrat, najczęściej oznaczany liczbą określającą procentową zawartość białka, na przykład WPC 80.
  • WPI (whey protein isolate) – izolat.
  • WPH (whey protein hydrolysate) – hydrolizat.
  • Beta-laktoglobulina, alfa-laktoalbumina (alpha-lactalbumin) – dwie główne frakcje białkowe serwatki, zarazem główne alergeny.

Odróżniaj trzy pojęcia mylone w reklamie. Białko serwatkowe to pełne źródło wszystkich aminokwasów egzogennych. Aminokwasy egzogenne (EAA, essential amino acids) to preparat dziewięciu wolnych aminokwasów. Aminokwasy rozgałęzione (BCAA) to tylko trzy z nich. Wyników badań nad jednym z tych preparatów nie wolno przenosić na pozostałe.

Działanie białka serwatkowego

Białko serwatkowe dostarcza aminokwasów, z których powstaje nowe białko mięśniowe, a jego cechą wyróżniającą jest tempo, w jakim te aminokwasy pojawiają się we krwi. W odróżnieniu od kazeiny, która ścina się w kwaśnym środowisku żołądka i opróżnia się z niego powoli, serwatka pozostaje rozpuszczona i szybko przechodzi do jelita. Daje to wysoki, krótkotrwały szczyt stężenia aminokwasów w osoczu, a wraz z nim leucyny, która działa jako sygnał uruchamiający kinazę mTORC1 i translację białek mięśniowych.

Dawka potrzebna do maksymalnego pobudzenia tej odpowiedzi jest mniejsza, niż sugerują zalecenia producentów, ale wyższa, niż przyjmowano wcześniej. W badaniu z randomizacją o układzie naprzemiennym u trzydziestu mężczyzn trenujących oporowo synteza białek miofibrylarnych po treningu całego ciała była większa po 40 g niż po 20 g białka serwatkowego, a beztłuszczowa masa ciała uczestnika nie wpływała na wielkość tej odpowiedzi1. Podważa to zarówno wcześniejszy próg 20–25 g, jak i praktykę skalowania porcji do masy ciała.

Ostra synteza białek miofibrylarnych mierzona przez kilka godzin po treningu jest punktem końcowym zastępczym i wielokrotnie okazywała się złym wskaźnikiem tego, co dzieje się po tygodniach. Wynik „większa dawka silniej pobudza syntezę” nie znaczy „większa dawka daje więcej mięśni”. Rozstrzygają badania z punktami końcowymi mierzonymi po tygodniach, opisane niżej.

Poza mięśniami wskazuje się dwa dalsze kierunki działania, oba na etapie hipotezy. Peptydom powstającym w trakcie trawienia białek serwatki przypisuje się hamowanie konwertazy angiotensyny, co ma tłumaczyć obserwowany wpływ na ciśnienie tętnicze – autorzy metaanalizy tego zagadnienia stwierdzają jednak wprost, że mechanizm pozostaje nieustalony i wymaga dalszych badań2. Drugim kierunkiem jest pobudzanie wydzielania hormonów sytości z przewodu pokarmowego, na którym opierały się wnioski o oświadczenia dotyczące kontroli apetytu – wszystkie rozpatrzone odmownie (patrz niżej).

Skuteczność kliniczna białka serwatkowego

Czy stosowanie białka serwatkowego zwiększa masę i siłę mięśni przy treningu oporowym?

Tak, ale efekt jest niewielki i zanika po przekroczeniu określonej całkowitej podaży białka w diecie. Metaanaliza z metaregresją objęła 49 badań z randomizacją i 1863 zdrowych dorosłych trenujących oporowo przez co najmniej sześć tygodni. Dołożenie białka do treningu zwiększyło beztłuszczową masę ciała o 0,30 kg i siłę mierzoną ciężarem maksymalnym podnoszonym jednokrotnie o 2,49 kg. Korzyść malała z wiekiem i była większa u osób już trenujących3.

Najważniejszy wynik tej metaanalizy nie dotyczy wielkości efektu, tylko jego granicy. Analiza punktu załamania wykazała, że powyżej całkowitej podaży 1,62 g białka na kilogram masy ciała na dobę dalsza suplementacja nie dawała żadnego przyrostu beztłuszczowej masy ciała (42 ramiona badań, 723 uczestników). Oszacowanie jest przy tym mało precyzyjne, bo dopuszczało wartości od 1,03 aż do 2,20 g/kg, a sama regresja segmentowa nie osiągnęła istotności statystycznej – autorzy przedstawiają ją mimo to i z górnej granicy przedziału wyprowadzają ostrożniejsze zalecenie około 2,2 g/kg dla osób dążących do maksymalnego przyrostu. Jest to więc oszacowanie progu, nie ostra granica.

Druga duża synteza, obejmująca 65 badań i 2907 uczestników, potwierdziła przyrost beztłuszczowej masy ciała u dorosłych (0,62 kg) i u osób starszych (0,46 kg), ale wpływu na siłę mięśni nie wykazała – ani dla uścisku dłoni, ani dla wyciskania nogami przedziały nie wykluczały braku efektu. Analizy podgrup nie wykazały też przewagi żadnej pory przyjmowania białka, co podważa marketingowe „okno anaboliczne”4. Rozbieżność między przyrostem masy a brakiem przyrostu siły jest istotna praktycznie: zmierzony przyrost tkanki nie przełożył się na to, co mięsień potrafi zrobić.

Ograniczenie wspólne dla całej tej literatury nazywają sami autorzy metaanaliz. W większości badań grupą kontrolną było placebo węglowodanowe, a nie równoważna ilość białka z żywności, a część badań nie podaje całkowitej dobowej podaży białka. Bez tej informacji nie da się rozstrzygnąć, czy suplement dokładał cokolwiek do zapotrzebowania już pokrytego dietą.

Czy białko serwatkowe ma przewagę nad innymi źródłami białka?

Przewagi białka serwatkowego nad innymi pełnowartościowymi źródłami białka nie wykazano w badaniach porównujących je bezpośrednio, bo takich badań prawie nie ma. Największa sieciowa metaanaliza tego pytania objęła 116 badań z randomizacją i 4711 uczestników. Skuteczne dla przyrostu masy i siły okazały się białka mleka jako cała grupa (mleko, białko serwatkowe, jogurt, kazeina, siara bydlęca), a także czerwone mięso i białko mieszane, przy umiarkowanej pewności dowodów. Białko serwatkowe nie zostało w niej wyróżnione spośród pozostałych białek mleka, a żaden rodzaj białka ani żadna pora podania nie poprawiły sprawności fizycznej mierzonej testem wstań i idź, testem sześciominutowego marszu ani prędkością chodu5.

Dwie prace bywają przywoływane jako dowód przewagi serwatki i obie mówią mniej, niż się im przypisuje. Sieciowa metaanaliza 78 badań z randomizacją i 5272 uczestników w średnim i starszym wieku postawiła białko serwatkowe najwyżej w rankingu prawdopodobieństwa skuteczności spośród sześciu źródeł białka, dla masy mięśniowej, siły uścisku dłoni i prędkości chodu6. Ranking prawdopodobieństwa nie jest jednak miarą przewagi – wyraża pozycję w sieci porównań w większości pośrednich i rośnie wraz z liczbą badań dostępnych dla danego ramienia, a badań serwatki jest w tej sieci najwięcej.

Druga praca zestawiła białko sojowe z serwatkowym w metaanalizie 10 badań i 596 uczestników. Beztłuszczową masę ciała zwiększyło białko serwatkowe (o 0,91 kg), a dla sojowego takiego wyniku nie uzyskano7. To nie jest porównanie głowa w głowę – są to dwie osobne analizy, każda wobec własnej grupy kontrolnej, więc różnica może wynikać z odmiennych populacji, dawek i czasu trwania badań w obu zbiorach. Wielkość efektu jest przy tym trzykrotnie większa niż w znacznie większych metaanalizach białka ogółem, co przy 10 badaniach wskazuje raczej na wpływ małej próby niż na realną przewagę.

Czy stosowanie białka serwatkowego przeciwdziała sarkopenii u osób starszych?

Odpowiedź zależy od tego, ile białka chory już zjada, i to jest praktyczne sedno tej sekcji. W metaanalizie ograniczonej wyłącznie do sprawnych osób starszych mieszkających samodzielnie (36 badań, 1682 uczestników) suplementacja białka nie wpłynęła na żaden punkt końcowy: ani na beztłuszczową masę ciała, ani na siłę uścisku dłoni, siłę kończyn dolnych, prędkość chodu czy zdolność wstawania z krzesła. Nie wykazano też przewagi suplementacji dołożonej do treningu oporowego. Autorzy wskazują wyjaśnienie wprost: zwyczajowa podaż białka u większości uczestników była już wystarczająca8.

U osób z rozpoznaną sarkopenią obraz jest inny, ale dowody są słabe. Przegląd systematyczny siedmiu badań z randomizacją i 591 chorych po 60. roku życia wykazał po dodaniu białka serwatkowego do treningu oporowego mały przyrost masy mięśniowej kończyn (standaryzowana różnica średnich 0,24) oraz wzrost siły uścisku dłoni o 2,31 kg przy bardzo dużej niejednorodności wyników. Autorzy sami zaznaczają dwie rzeczy: różnica dla siły uścisku nie przekroczyła minimalnej istotnej klinicznie różnicy, a jakość dowodów w systemie GRADE oceniono jako niską do bardzo niskiej9. Dane dla sprawności fizycznej były w tym przeglądzie niezgodne.

Rolę treningu jako składowej rozstrzygającej pokazuje metaanaliza u kobiet po menopauzie, obejmująca 14 badań w przeglądzie i 10 w analizie zbiorczej. Poprawę siły i beztłuszczowej masy kończyn dolnych stwierdzono wyłącznie w podgrupie z treningiem oporowym, a w podgrupie bez treningu nie wykazano wpływu ani na siłę, ani na masę mięśni. W tej drugiej podgrupie odnotowano za to zmniejszenie podaży białka z diety, czyli zastępowanie żywności suplementem10.

Przed poleceniem preparatu białkowego zapytaj o dwie rzeczy: ile białka pacjent zjada dziennie i czy ćwiczy oporowo. Przy podaży pokrywającej zapotrzebowanie i bez treningu dowody nie wskazują na korzyść. Preparat ma sens tam, gdzie dieta nie domyka zapotrzebowania – u osoby z małym apetytem, po zabiegu, w chorobie przewlekłej – i wtedy jest wygodną, a nie wyjątkową formą dostarczenia białka.

Czy stosowanie białka serwatkowego przyspiesza regenerację po treningu?

Dane wskazują na niewielkie przyspieszenie powrotu czynności mięśnia, przy małej i niespójnej bazie dowodów. Metaanaliza ośmiu prac zawierających 13 badań z randomizacją wykazała mały do umiarkowanego efekt białka serwatkowego (wielkość efektu od 0,4 do 0,7) utrzymujący się od niecałej doby do 96 godzin po obciążającym treningu oporowym. Korzystny wynik zgłosiła jednak tylko połowa pojedynczych badań11. Zaletą tej pracy wobec badań nad bolesnością mięśniową jest obiektywny punkt końcowy, czyli pomiar siły, a nie odczucie chorego.

Czy stosowanie białka serwatkowego wspomaga redukcję masy ciała?

Dowody są ograniczone i pochodzą z małej bazy. Metaanaliza dziewięciu badań z randomizacją u osób z nadwagą i otyłością wykazała niewielkie różnice na korzyść białka serwatkowego dla masy ciała (0,56 kg), masy tłuszczowej (1,12 kg) i masy beztłuszczowej (0,77 kg) oraz poprawę kilku zastępczych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego12. Praca nie podaje oceny pewności dowodów w systemie GRADE i nie rozdziela wpływu samego białka serwatkowego od wpływu zwiększonej podaży białka oraz zmian w diecie towarzyszących interwencji.

Warto zestawić ten wynik ze stanem regulacyjnym. Wnioski o oświadczenia dotyczące sytości i kontroli masy ciała złożono zarówno dla białka jako składnika, jak i dla białka serwatkowego, i w obu przypadkach zezwolenia odmówiono (patrz sekcja o oświadczeniach).

Czy stosowanie białka serwatkowego obniża ciśnienie tętnicze?

Wielkość zmiany jest poniżej progu istotności klinicznej. Metaanaliza dawka-odpowiedź objęła 18 badań i 1177 dorosłych. Ciśnienie skurczowe zmniejszyło się o 1,54 mm Hg, a wpływu na ciśnienie rozkurczowe w analizie głównej nie wykazano, przy dużej niejednorodności wyników w obu analizach2. Efekt dla ciśnienia rozkurczowego pojawił się dopiero w analizach podgrup, między innymi w próbach do stu osób, co jest typowym wzorcem błędu małych badań. Punkt końcowy jest zastępczy, bez danych o zdarzeniach sercowo-naczyniowych. Białko serwatkowe nie jest interwencją hipotensyjną i nie zastępuje leczenia nadciśnienia.

Oświadczenia zdrowotne EFSA dla białka serwatkowego

Trzeba tu rozdzielić dwa poziomy, bo mylenie ich jest źródłem większości nieporozumień na opakowaniach.

Białko serwatkowe jako takie nie ma żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego. W unijnym rejestrze figuruje 25 wniosków dotyczących serwatki i jej frakcji, w tym izolatu, hydrolizatu, peptydów serwatkowych, serwatki fermentowanej i alfa-laktoalbuminy, i wszystkie zostały rozpatrzone odmownie. Dotyczyły dokładnie tych zastosowań, którymi preparat jest sprzedawany: wzrostu i utrzymania masy mięśniowej, zwiększenia siły mięśni, regeneracji po wysiłku i naprawy tkanki mięśniowej, wytrzymałości podczas kolejnego wysiłku, zwiększenia beztłuszczowej masy ciała i redukcji tkanki tłuszczowej przy ograniczeniu energii, sytości prowadzącej do zmniejszenia spożycia energii, utrzymania prawidłowej masy ciała, nastroju oraz odporności poprzez zwiększanie stężenia glutationu13.

Oświadczenia, które wolno umieścić na opakowaniu preparatu serwatkowego, przysługują białku jako składnikowi odżywczemu, nie serwatce. Warunek stosowania jest dla wszystkich taki sam: oświadczenia można użyć wyłącznie dla żywności będącej przynajmniej źródłem białka, zgodnie z oświadczeniem „ŹRÓDŁO BIAŁKA” z załącznika do rozporządzenia (WE) nr 1924/2006. Preparat białka serwatkowego ten warunek spełnia i stąd bierze się jego prawo do tych oświadczeń.

Dopuszczone oświadczenia funkcjonalne dla białka są trzy, w obowiązującym brzmieniu: „Białko przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej”, „Białko pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej” oraz „Białko pomaga w utrzymaniu zdrowych kości”14. Osobnym instrumentem prawnym, w reżimie dotyczącym rozwoju i zdrowia dzieci, dopuszczono czwarte oświadczenie: „Białko jest potrzebne dla prawidłowego wzrostu i rozwoju kości u dzieci”15.

Odmownie rozpatrzono natomiast wnioski o oświadczenia dla białka dotyczące sytości i utrzymania prawidłowej masy ciała16.

Dopuszczone oświadczenie jest stwierdzeniem regulacyjnym o związku przyczynowo-skutkowym z funkcją fizjologiczną, a nie miarą siły efektu ani obietnicą korzyści u konkretnej osoby. Napis „białko przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej” przysługuje tak samo opakowaniu serwatki, jak twarogowi czy soczewicy, o ile są źródłem białka. Nie odnosi się on do serwatki i nie mówi nic o przewadze preparatu nad żywnością.

Bezpieczeństwo stosowania białka serwatkowego

Alergia na białka mleka krowiego jest przeciwwskazaniem bezwzględnym. Serwatka jest frakcją białek mleka, a jej dwa główne składniki, beta-laktoglobulina i alfa-laktoalbumina, należą do głównych alergenów mleka. Stanowisko Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci podkreśla przy tym, że alergia ta jest znacznie częściej rozpoznawana nadmiarowo niż przeoczana, a podstawą rozpoznania jest próba prowokacji po krótkiej, dwu- do czterotygodniowej diecie eliminacyjnej, nie samo podejrzenie17. Nietolerancja laktozy to co innego – nie jest przeciwwskazaniem, a rozwiązaniem jest dobór postaci preparatu (patrz sekcja Postacie).

U osób bez choroby nerek wysoka podaż białka nie pogarsza ich czynności. Metaanaliza 28 badań z randomizacją i 1358 uczestników bez choroby nerek porównała podaż wysoką (co najmniej 1,5 g/kg masy ciała, co najmniej 20% energii albo co najmniej 100 g białka na dobę) z normalną lub niższą. Przesączanie kłębuszkowe po interwencji było przy wysokiej podaży nieznacznie wyższe, co odpowiada znanej hiperfiltracji poposiłkowej, ale zmiana przesączania nie różniła się między grupami18. Punkt końcowy jest zastępczy, a badania krótkie, więc wynik nie odpowiada na pytanie o wieloletnie następstwa.

W przewlekłej chorobie nerek kierunek jest odwrotny. Podaż białka jest tam wielkością obniżaną pod nadzorem, a nie dowolną. Przegląd Cochrane 17 badań i 2996 chorych bez cukrzycy wykazał, że bardzo niska podaż białka zmniejsza liczbę chorych osiągających schyłkową niewydolność nerek o 35% wobec podaży niskiej (ryzyko względne 0,65, umiarkowana pewność dowodów), natomiast między podażą niską a normalną różnicy nie wykazano19. Preparat białkowy przyjmowany przez takiego chorego bez konsultacji działa wprost przeciwnie do zaleceń.

Górnego tolerowanego poziomu spożycia (UL) dla białka nie ustalono. Polskie normy żywienia podają wprost, że dostępne dane są niejednoznaczne i niewystarczające do jego ustalenia, a zamiast niego wskazują trzy odniesienia praktyczne: spożycie dwukrotnie większe od wartości referencyjnej uznaje się u dorosłych za bezpieczne, przy spożyciu trzy- do czterokrotnie większym niż 0,83 g/kg masy ciała na dobę nie obserwowano ani działań niepożądanych, ani korzyści, a ostre działania niepożądane opisywano dopiero przy podaży dostarczającej 45% i więcej energii z białka20. Brak UL nie oznacza więc braku granicy, tylko brak podstaw do wyznaczenia jednej liczby.

Najczęstsze dolegliwości po preparatach serwatkowych dotyczą przewodu pokarmowego: wzdęcia, uczucie pełności, luźne stolce. U osób z nietolerancją laktozy wynikają one z laktozy obecnej w koncentracie, nie z samego białka.

Interakcje białka serwatkowego

Lewodopa + białko serwatkowe

Aminokwasy obojętne o dużej cząsteczce, w tym zawarte w białku serwatkowym, konkurują z lewodopą o ten sam transporter w jelicie i na barierze krew-mózg21. Przegląd systematyczny 22 prac wykazał, że rozkład podaży białka w ciągu doby poprawia wchłanianie lewodopy i zmniejsza fluktuacje ruchowe, a takie postępowanie zaleca się właśnie wtedy, gdy odpowiedź kliniczna na lek zaczyna się wahać22. Porcja preparatu białkowego przyjęta blisko dawki lewodopy może osłabić jej działanie. Rozwiązaniem opisanym w badaniach jest przesunięcie głównej podaży białka na późniejszą porę doby, a decyzję o takiej redystrybucji podejmuje neurolog prowadzący.

Dawkowanie białka serwatkowego

DawkaWskazanieUwagi
20–40 g na porcjęUzupełnienie podaży białka przy treningu oporowym40 g pobudza syntezę białek miofibrylarnych silniej niż 20 g, ale przewagi dla przyrostu masy po tygodniach nie wykazano
Tyle, ile brakuje do 1,6 g/kg m.c. na dobęPrzyrost masy i siły mięśniPowyżej tej całkowitej podaży dalsza suplementacja nie dawała przyrostu beztłuszczowej masy ciała
20–40 g na dobę łącznie z treningiem oporowymSarkopenia u osób starszychDowody niskiej do bardzo niskiej jakości, bez treningu oporowego korzyści nie wykazano
powyżej 30 g na dobęCiśnienie tętniczeEfekt poniżej progu istotności klinicznej, nie jest to wskazanie do stosowania

Pora przyjęcia nie ma znaczenia dla przyrostu masy ani siły – analizy podgrup nie wykazały przewagi żadnego wariantu czasowego4.

Polskie normy żywienia podają dla białka:

  • dorośli, kobiety i mężczyźni od 19 lat wzwyż: średnie zapotrzebowanie 0,66 g/kg masy ciała na dobę, zalecane spożycie 0,83 g/kg masy ciała na dobę,
  • kobiety w ciąży: dodatkowo 1 g na dobę w I trymestrze, 9 g na dobę w II trymestrze i 28 g na dobę w III trymestrze,
  • kobiety karmiące: dodatkowo 19 g na dobę do 6. miesiąca po porodzie przy karmieniu wyłącznym i 13 g na dobę powyżej 6. miesiąca przy karmieniu częściowym,
  • górnego tolerowanego poziomu spożycia nie ustalono, a białka nie obejmuje wykaz maksymalnych dawek składników w suplementach diety20.

Zestawienie tych liczb z zaleceniami sportowymi jest pouczające. Norma dla osoby dorosłej o masie 70 kg wynosi około 58 g białka na dobę, a próg, powyżej którego suplementacja przestaje dokładać cokolwiek do masy mięśniowej, to przy tej samej masie ciała około 113 g na dobę. Typowa dieta z trzema posiłkami zawierającymi produkty białkowe pokrywa normę bez żadnego preparatu.

Postacie białka serwatkowego

Trzy postacie różnią się stopniem oczyszczenia i to on decyduje o zawartości laktozy, która w praktyce aptecznej jest najczęstszym powodem wyboru jednej z nich.

  • Koncentrat (WPC) – najmniej przetworzony i najtańszy, zawartość białka od około 35% do 80% suchej masy, reszta to laktoza i tłuszcz mleczny. Postać właściwa dla większości osób, ale przy nietolerancji laktozy może powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.
  • Izolat (WPI) – oczyszczony do co najmniej 90% białka, ze śladową zawartością laktozy i tłuszczu. Postać z wyboru przy nietolerancji laktozy oraz przy diecie o ograniczonej podaży tłuszczu i węglowodanów.
  • Hydrolizat (WPH) – białko wstępnie rozłożone enzymatycznie do krótszych peptydów, co przyspiesza wchłanianie i nadaje wyraźnie gorzki smak. Jest najdroższy.

Przewagi hydrolizatu ani izolatu nad koncentratem dla przyrostu masy czy siły mięśni nie wykazano w badaniach porównujących je bezpośrednio – w metaanalizie w sarkopenii wszystkie trzy postacie włączano zamiennie do tej samej analizy9. Różnica między nimi dotyczy więc składu i tolerancji, nie skuteczności.

Osobną grupą są preparaty złożone, w których białko serwatkowe łączy się z kazeiną lub z kompleksem mineralnym mleka. Dla kompleksu białka serwatkowego z minerałami mleka złożono w Unii Europejskiej wniosek o oświadczenia dotyczące redukcji tkanki tłuszczowej, utrzymania masy beztłuszczowej, sytości i gęstości mineralnej kości, który rozpatrzono odmownie23.

Źródła

  1. Macnaughton LS i wsp. The response of muscle protein synthesis following whole-body resistance exercise is greater following 40 g than 20 g of ingested whey protein. Physiol Rep. 2016. [typ: RCT naprzemienny] PMID: 27511985 ↩
  2. Vajdi M i wsp. The effects of whey protein on blood pressure: A systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2023. [typ: metaanaliza dawka-odpowiedź] PMID: 37419751 ↩↩
  3. Morton RW i wsp. A systematic review, meta-analysis and meta-regression of the effect of protein supplementation on resistance training-induced gains in muscle mass and strength in healthy adults. Br J Sports Med. 2018. [typ: metaanaliza z metaregresją] PMID: 28698222 ↩
  4. Wirth J i wsp. The Role of Protein Intake and its Timing on Body Composition and Muscle Function in Healthy Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. J Nutr. 2020. [typ: metaanaliza] PMID: 32232404 ↩↩
  5. Zhou HH i wsp. Effects of Timing and Types of Protein Supplementation on Improving Muscle Mass, Strength, and Physical Performance in Adults Undergoing Resistance Training: A Network Meta-Analysis. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2024. [typ: sieciowa metaanaliza] PMID: 38039960 ↩
  6. Liao CD i wsp. Comparative Efficacy of Different Protein Supplements on Muscle Mass, Strength, and Physical Indices of Sarcopenia among Community-Dwelling, Hospitalized or Institutionalized Older Adults Undergoing Resistance Training: A Network Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients. 2024. [typ: sieciowa metaanaliza] PMID: 38612975 ↩
  7. Piri Damaghi M i wsp. Comparison of the effect of soya protein and whey protein on body composition: a meta-analysis of randomised clinical trials. Br J Nutr. 2021. [typ: metaanaliza] PMID: 33971994 ↩
  8. Ten Haaf DSM i wsp. Effects of protein supplementation on lean body mass, muscle strength, and physical performance in nonfrail community-dwelling older adults: a systematic review and meta-analysis. Am J Clin Nutr. 2018. [typ: metaanaliza] PMID: 30475963 ↩
  9. Cuyul-Vásquez I i wsp. Effectiveness of Whey Protein Supplementation during Resistance Exercise Training on Skeletal Muscle Mass and Strength in Older People with Sarcopenia: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2023. [typ: metaanaliza] PMID: 37571361 ↩↩
  10. Kuo YY i wsp. Effect of Whey Protein Supplementation in Postmenopausal Women: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2022. [typ: metaanaliza] PMID: 36235862 ↩
  11. Davies RW i wsp. The Effect of Whey Protein Supplementation on the Temporal Recovery of Muscle Function Following Resistance Training: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2018. [typ: metaanaliza] PMID: 29462923 ↩
  12. Wirunsawanya K i wsp. Whey Protein Supplementation Improves Body Composition and Cardiovascular Risk Factors in Overweight and Obese Patients: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Am Coll Nutr. 2018. [typ: metaanaliza] PMID: 29087242 ↩
  13. Oświadczenia zdrowotne EFSA: białko serwatkowe, serwatka i alfa-laktoalbumina nie mają dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego – 25 wniosków w trybie art. 13(1) rozp. (WE) 1924/2006 dla serwatki i jej frakcji ma status nieudzielenia zezwolenia. EU Register of nutrition and health claims. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register ↩
  14. Oświadczenia zdrowotne EFSA dla białka (funkcjonalne), art. 13(1) rozp. (WE) 1924/2006, rozp. (UE) 432/2012, warunek stosowania: żywność będąca przynajmniej źródłem białka. EU Register of nutrition and health claims. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register ↩
  15. Oświadczenie zdrowotne EFSA: „Białko jest potrzebne dla prawidłowego wzrostu i rozwoju kości u dzieci”, art. 14 ust. 1 lit. b) rozp. (WE) 1924/2006, rozp. (WE) 983/2009. EU Register of nutrition and health claims. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register ↩
  16. Oświadczenia zdrowotne EFSA: wnioski dla białka dotyczące sytości prowadzącej do zmniejszenia spożycia energii oraz utrzymania lub osiągnięcia prawidłowej masy ciała, art. 13(1) rozp. (WE) 1924/2006, mają status nieudzielenia zezwolenia. EU Register of nutrition and health claims. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register ↩
  17. Vandenplas Y i wsp. An ESPGHAN Position Paper on the Diagnosis, Management, and Prevention of Cow’s Milk Allergy. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2024. [typ: stanowisko towarzystwa naukowego] PMID: 38374567 ↩
  18. Devries MC i wsp. Changes in Kidney Function Do Not Differ between Healthy Adults Consuming Higher- Compared with Lower- or Normal-Protein Diets: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Nutr. 2018. [typ: metaanaliza] PMID: 30383278 ↩
  19. Hahn D i wsp. Low protein diets for non-diabetic adults with chronic kidney disease. Cochrane Database Syst Rev. 2020. [typ: metaanaliza Cochrane] PMID: 33118160 ↩
  20. Rychlik E, Stoś K, Woźniak A, Mojska H (red.). Normy żywienia dla populacji Polski. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2024, str. 62 oraz tabele 10 i 11, str. 69–70. ISBN 978-83-65870-78-0. [typ: normy żywienia] ↩↩
  21. Camargo SMR i wsp. The molecular mechanism of intestinal levodopa absorption and its possible implications for the treatment of Parkinson’s disease. J Pharmacol Exp Ther. 2014. [typ: badanie in vitro i na zwierzętach] PMID: 25073474 ↩
  22. Boelens Keun JT i wsp. Dietary Approaches to Improve Efficacy and Control Side Effects of Levodopa Therapy in Parkinson’s Disease: A Systematic Review. Adv Nutr. 2021. [typ: przegląd systematyczny] PMID: 34113965 ↩
  23. Oświadczenie zdrowotne EFSA: kompleks białka serwatkowego z minerałami mleka (*whey protein milk mineral complex*) nie ma dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego, wniosek art. 13(1) rozp. (WE) 1924/2006 dotyczący redukcji tkanki tłuszczowej, utrzymania beztłuszczowej masy ciała, sytości i gęstości mineralnej kości ma status nieudzielenia zezwolenia. EU Register of nutrition and health claims. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register ↩

Treść specjalistyczna

Tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych. Zaloguj się kontem zawodowym, żeby czytać dalej.

Autor
Redakcja portalu
Opracowanie zespołu
Publikacja: 11.09.2026 Ostatnia aktualizacja: 11.09.2026