Kazeina

Kazeina to główna frakcja białkowa mleka krowiego, stanowiąca około cztery piąte zawartego w nim białka. W mleku nie jest rozpuszczona, tylko zorganizowana w micele, czyli kuliste skupiska czterech rodzajów cząsteczek (alfa-s1, alfa-s2, beta i kappa) spiętych fosforanem wapnia. W kwaśnym środowisku żołądka micele ścinają się w zbitą masę, która opuszcza żołądek powoli, i z tej jednej cechy fizykochemicznej wynika niemal wszystko, co odróżnia kazeinę od białka serwatkowego. Jest białkiem pełnowartościowym, bo zawiera wszystkie dziewięć aminokwasów egzogennych, a w handlu jest dostępna głównie jako kazeinian wapnia lub sodu, kazeina micelarna i hydrolizat.

Baza dowodów dla kazeiny ma dwie cechy, które przesądzają o kształcie tego hasła. Po pierwsze, kazeina prawie nigdy nie jest w badaniach interwencją główną, tylko ramieniem porównawczym dla serwatki albo jednym ze składników zbiorczej kategorii „białka mleka”. Po drugie, wnioski o jej przewadze i o jej gorszości pochodzą z różnych pięter dowodu: przewagę widać w pomiarach kinetyki po jednym posiłku, a nie w punktach końcowych po tygodniach. Rozróżnienie tych dwóch pięter rozstrzyga większość sporów o ten preparat.

Synonimy i nazewnictwo kazeiny

• Casein – nazwa angielska, powszechna na opakowaniach i w piśmiennictwie.
• Kazeinian wapnia, kazeinian sodu (calcium caseinate, sodium caseinate) – sole otrzymywane przez wytrącenie kazeiny kwasem i zobojętnienie. To najtańsza i najczęstsza postać w preparatach.
• Kazeina micelarna, MCC (micellar casein concentrate) – kazeina oddzielona od serwatki filtracją, z zachowaną strukturą miceli.
• Kazeina podpuszczkowa (rennet casein) – wytrącona enzymatycznie, wykorzystywana głównie w przetwórstwie, nie w suplementach.
• MPC (milk protein concentrate) – koncentrat białek mleka, zawierający kazeinę i białka serwatkowe w proporcji naturalnej dla mleka, zbliżonej do czterech do jednego.
• Beta-kazeina A1 i A2 – dwa warianty genetyczne beta-kazeiny różniące się jednym aminokwasem, podstawa marketingu „mleka A2”.
• Kazomorfiny, beta-kazomorfina 7 (beta-casomorphin-7) – peptydy opioidowe powstające podczas trawienia beta-kazeiny A1.
• Laktotripeptydy, IPP i VPP (izoleucylo-prolilo-prolina i walilo-prolilo-prolina) – trzyaminokwasowe peptydy uwalniane z kazeiny przez fermentację, sprzedawane osobno jako preparaty na ciśnienie.
• Alfa-kazozepina, nazwa handlowa Lactium – dekapeptyd z hydrolizatu alfa-s1-kazeiny, sprzedawany jako preparat uspokajający.
• CPP-ACP (casein phosphopeptide-amorphous calcium phosphate) – kompleks fosfopeptydów kazeiny z amorficznym fosforanem wapnia, składnik past i lakierów stomatologicznych, nie suplementów doustnych.

Działanie kazeiny

Kazeina działa jako źródło aminokwasów o spowolnionym uwalnianiu. Po spożyciu micele tracą stabilność w kwaśnym pH żołądka i tworzą skrzep, którego trawienie i opróżnianie do dwunastnicy zajmuje kilka godzin. Odpowiedź ustroju na taki posiłek zmierzono bezpośrednio, znakując obie frakcje mleka węglem ¹³C w cząsteczce leucyny: białko serwatkowe dało gwałtowny, ale krótki wzrost stężenia aminokwasów w osoczu, a kazeina przedłużone plateau umiarkowanej hiperaminoacydemii¹. Z tej pracy pochodzi używany do dziś podział na białka „wolne” i „szybkie”.

Konsekwencja jest dwojaka i nie sprowadza się do „lepiej” albo „gorzej”. Wolne uwalnianie przekłada się na słabsze pobudzenie syntezy białka, ale silniejsze zahamowanie jego rozpadu, podczas gdy przy serwatce jest odwrotnie. W cytowanym badaniu rozpad białka całego ciała był po kazeinie zahamowany o 34% i po serwatce niezmieniony, a synteza pobudzona o 68% po serwatce i o 31% po kazeinie¹.

Pod względem składu aminokwasowego kazeina zawiera mniej leucyny niż białko serwatkowe, a leucyna jest aminokwasem uruchamiającym szlak syntezy białek mięśniowych. To tłumaczy słabszą odpowiedź ostrą i jest głównym argumentem podnoszonym przeciwko kazeinie w kontekście treningu.

Kazeina jest też macierzą, z której wytwarza się kilka osobnych preparatów. Fermentacja mleka uwalnia z niej laktotripeptydy IPP i VPP, którym przypisuje się hamowanie enzymu konwertującego angiotensynę². Hydroliza alfa-s1-kazeiny daje dekapeptyd alfa-kazozepinę, sprzedawany jako preparat uspokajający. Trawienie beta-kazeiny wariantu A1 uwalnia beta-kazomorfinę 7, a w modelach gryzoni to właśnie mechanizm opioidowy odpowiada za opóźnienie pasażu jelitowego obserwowane po spożyciu tego wariantu³. Żaden z tych peptydów nie jest tożsamy z proszkiem kazeinowym i wyników uzyskanych dla nich nie wolno przenosić na sam preparat białkowy.

Skuteczność kliniczna kazeiny

Czy stosowanie kazeiny zwiększa masę i siłę mięśni przy treningu oporowym?

Stosowanie kazeiny łącznie z treningiem oporowym zwiększa beztłuszczową masę ciała wobec placebo, w wielkości zbliżonej do pozostałych pełnowartościowych źródeł białka. Bayesowska sieciowa metaanaliza 36 badań z randomizacją i 1552 uczestników przypisała kazeinie przyrost beztłuszczowej masy ciała o 0,92 kg wobec placebo, wobec 1,24 kg dla serwatki i 1,18 kg dla mleka⁴. Autorzy tej pracy sami oznaczyli pewność dowodów jako niską do bardzo niskiej i wskazali szerokie przedziały wiarygodności jako ograniczenie wniosków, więc dane sugerują korzyść, a nie ją rozstrzygają.

Pozycja w rankingu sieciowej metaanalizy nie jest wynikiem porównania bezpośredniego. Wskaźnik SUCRA, na którym opierają się zdania o „przewadze serwatki”, wyraża prawdopodobieństwo zajęcia wysokiej lokaty w zestawieniu, a nie wielkość efektu ani jego istotność. Przy zachodzących na siebie przedziałach wiarygodności różnica jednej lokaty między serwatką a kazeiną nie upoważnia do twierdzenia, że któreś z tych białek działa słabiej.

Większe syntezy dają ten sam obraz. Sieciowa metaanaliza 235 badań z randomizacją i 20 980 uczestników, obejmująca dziesięć źródeł białka u nietrenujących osób starszych, najwyżej oceniła serwatkę z treningiem oporowym, a kazeinę ujęła jako jeden z węzłów sieci bez osobnego oszacowania⁵. Podana tam standaryzowana różnica średnich rzędu 1,3 dla masy mięśniowej jest wielkością nieprawdopodobnie dużą jak na interwencję żywieniową i wynika ze zlepiania w jednym węźle wyników mierzonych różnymi metodami, więc nie nadaje się do przełożenia na spodziewaną korzyść u pojedynczej osoby. Wcześniejsza sieciowa metaanaliza 78 badań z randomizacją i 5272 uczestników uszeregowała sześć źródeł białka, w tym kazeinę, z serwatką na pierwszym miejscu dla masy mięśniowej, siły uścisku dłoni i prędkości chodu⁶.

W metaanalizie 116 badań i 4711 uczestników kazeina nie była oceniana osobno, tylko wraz z mlekiem, jogurtem, serwatką i siarą bydlęcą jako zbiorcza kategoria „białka mleka”, która zwiększała zarówno masę, jak i siłę mięśniową przy umiarkowanej pewności dowodów⁷. Wynik kategorii zbiorczej nie jest wynikiem dla kazeiny i nie wolno go tak odczytywać.

Do wszystkich tych prac stosuje się to samo zastrzeżenie, które rozstrzyga sens całej grupy preparatów białkowych: porównują one suplement z placebo węglowodanowym, a nie z równoważną ilością białka z żywności. Odpowiadają więc na pytanie, czy korzyść daje zwiększenie podaży białka, a nie czy daje ją akurat kazeina w proszku.

Czy kazeina ma przewagę nad białkiem serwatkowym?

Przewagi kazeiny nad białkiem serwatkowym w punktach końcowych klinicznych nie wykazano, a dane sugerujące taką przewagę pochodzą z pomiarów ostrych. W cytowanym wyżej badaniu kinetycznym bilans leucyny w ciągu siedmiu godzin po posiłku był bardziej dodatni po kazeinie niż po serwatce, a utlenianie leucyny niższe (272 wobec 373 µmol/kg), przy identycznej podaży leucyny w obu posiłkach¹. Jest to jednak punkt końcowy zastępczy, zmierzony po jednym posiłku, a nie masa czy siła mięśni po tygodniach treningu. Sieciowe metaanalizy opisane wyżej szeregują obie frakcje odwrotnie, przy pewności dowodów od niskiej do umiarkowanej.

Osobno badano, czy hydroliza kazeiny coś poprawia. W badaniu 21 zdrowych dorosłych ze znacznikiem azotowym ¹⁵N hydrolizat i kazeina nienaruszona dały taką samą retencję azotu pokarmowego w całym ciele, a hydrolizat, mimo szybszego wchłaniania, pozostawiał mniej azotu dostępnego obwodowo (11% wobec 18% podanej dawki po ośmiu godzinach)⁸. Dopłata za hydrolizat nie ma zatem pokrycia w danych o przyroście azotu w tkankach.

Czy stosowanie kazeiny przed snem poprawia regenerację i sen?

To najlepiej sprzedawane zastosowanie kazeiny i zarazem najsłabiej udokumentowane. Metaanalizy ani przeglądu systematycznego dla podaży białka przed snem nie ma, a trzy dostępne badania z randomizacją nie wykazały korzyści z kazeiny w żadnym z badanych punktów końcowych.

W badaniu krzyżowym z podwójnie ślepą próbą u dziewięciu osób trenujących oporowo 40 g serwatki przed snem skróciło czas zasypiania (z 19 do 9 minut) i poprawiło wydajność oraz subiektywną ocenę snu wobec izokalorycznej maltodekstryny, natomiast dla 40 g kazeiny różnicy wobec kontroli nie wykazano w żadnej z tych miar⁹. Przy dziewięciu uczestnikach i trzech ramionach jest to wynik wykluczający efekt duży, a nie umiarkowany.

Trójramienne badanie u 24 zawodowych kolarzy podczas zgrupowania rozdzieliło dwie hipotezy, które marketing zlewa w jedną: 40 g kazeiny przed snem porównano zarówno z 40 g kazeiny po południu, jak i z izoenergetycznymi węglowodanami przed snem. Zgrupowanie realnie obciążyło zawodników, bo obciążenie treningowe wzrosło niemal dwukrotnie, wskaźniki zmęczenia poszły w górę, a moc krytyczna spadła, mimo to między trzema grupami nie wykazano różnicy w żadnym z analizowanych punktów końcowych¹⁰. Uczestnicy spożywali średnio ponad 2,5 g białka na kilogram masy ciała na dobę, co jest istotnym warunkiem brzegowym: przy tak wysokiej podaży własnej dodanie preparatu nie ma czego uzupełniać.

Trzecie badanie, u 18 mężczyzn trenujących oporowo, porównało 40 g kazeiny przed snem z placebo bezkalorycznym po wieczornej sesji treningowej. Nazajutrz nie wykazano różnic ani w sile maksymalnej, ani we wskaźnikach uszkodzenia mięśni, a jedyną obserwacją na granicy istotności było mniejsze odczucie głodu rano¹¹.

Czy peptydy otrzymywane z kazeiny obniżają ciśnienie tętnicze?

Dane dotyczące laktotripeptydów IPP i VPP są rozbieżne w sposób, który sam w sobie jest informacją, i nie odnoszą się do proszku kazeinowego, tylko do osobnego preparatu peptydowego wytwarzanego z kazeiny przez fermentację.

Metaanaliza 18 badań z randomizacją i 1194 uczestników, obejmująca wyłącznie kohorty japońskie, wykazała obniżenie ciśnienia skurczowego o 5,63 mm Hg wobec placebo, silniejsze u osób z nadciśnieniem (8,35 mm Hg) niż u osób bez nadciśnienia (3,42 mm Hg)¹². Troje autorów tej pracy reprezentuje firmy doradcze przemysłu spożywczego. Wcześniejsza metaanaliza 28 prób i 1919 uczestników, nieograniczona do jednej populacji, wykazała obniżenie ciśnienia skurczowego o 1,66 mm Hg i rozkurczowego o 0,76 mm Hg, czyli efekt ponad trzykrotnie mniejszy, a w analizie podgrup źródłem rozbieżności okazały się pochodzenie etniczne uczestników, czas trwania interwencji i to, czy badanie miało podwójnie ślepą próbę². Wielkość rzędu jednego do dwóch milimetrów słupa rtęci jest mniejsza niż błąd pojedynczego pomiaru gabinetowego.

Czy beta-kazeina A1 odpowiada za dolegliwości po nabiale?

Teza, że dolegliwości po mleku wynikają nie z laktozy, lecz z beta-kazomorfiny 7 uwalnianej z wariantu A1 beta-kazeiny, nie ma rozstrzygającego potwierdzenia u ludzi. Przegląd systematyczny 39 badań ustalił, że u gryzoni spożycie wariantu A1 opóźnia pasaż jelitowy w mechanizmie opioidowym i wiąże się z markerami odpowiedzi zapalnej, natomiast dane od ludzi pochodziły z pojedynczych badań, a sami autorzy zakończyli wnioskiem o potrzebie dalszych badań w tej populacji³. Jeden ze współautorów tego przeglądu jest autorem książki popularyzującej tezę o szkodliwości wariantu A1, a przegląd nie zawiera syntezy ilościowej.

Trzy badania z randomizacją u ludzi dały trzy różne wyniki, a rozstrzyga o nich projekt i finansowanie. Badanie krzyżowe u 45 osób z samodzielnie zgłaszaną nietolerancją laktozy wykazało nasilenie dolegliwości, wzrost markerów zapalnych i pogorszenie wyników testu poznawczego po mleku zawierającym oba warianty wobec mleka z samym A2, przy czym jeden ze współautorów jest pracownikiem firmy sprzedającej badany produkt¹³. Badanie krzyżowe u 16 osób z potwierdzonym złym trawieniem laktozy wykazało nasilenie części dolegliwości przy mleku A1/A2, ale stężenie wodoru w wydychanym powietrzu, markery zapalne i stężenia przeciwutleniaczy nie różniły się między ramionami¹⁴. Niezależne badanie pilotażowe z podwójnie ślepą próbą, w którym czynność przewodu pokarmowego mierzono kapsułką czujnikową, nie wykazało różnic w częstości i konsystencji stolca, w objawach, w czasie pasażu ani w żadnym z oznaczanych markerów laboratoryjnych¹⁵.

Dla praktyki aptecznej istotne jest to, że wszystkie te badania dotyczą mleka jako napoju, a nie preparatów kazeinowych, i że żadne z nich nie badało proszku białkowego. Wariant beta-kazeiny nie jest deklarowany na opakowaniach suplementów.

Oświadczenia zdrowotne EFSA dla kazeiny

Trzeba tu rozdzielić dwa poziomy, bo ich mylenie jest źródłem większości nieporozumień na opakowaniach.

Kazeina jako taka nie ma żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego. W unijnym rejestrze figuruje wniosek złożony dla kazeiny, dotyczący wzrostu i utrzymania masy mięśniowej, oraz cztery wnioski dla hydrolizatu kazeiny, dotyczące zwiększenia wytrzymałości i szybszej regeneracji po wysiłku. Wszystkie pięć rozpatrzono odmownie, na podstawie tej samej opinii naukowej¹⁶. Odmownie rozpatrzono także wniosek złożony w trybie art. 13(5) dla hydrolizatu kazeiny FHI LFC24, dotyczący regulacji stężenia glukozy we krwi po posiłku¹⁷.

Oświadczenia, które wolno umieścić na opakowaniu preparatu kazeinowego, przysługują białku jako składnikowi odżywczemu, a nie kazeinie. Warunek stosowania jest dla wszystkich taki sam: oświadczenia można użyć wyłącznie w odniesieniu do żywności będącej przynajmniej źródłem białka, zgodnie z oświadczeniem „ŹRÓDŁO BIAŁKA”, wymienionym w załączniku do rozporządzenia (WE) nr 1924/2006. Preparat kazeinowy ten warunek spełnia i stąd bierze się jego prawo do tych oświadczeń.

Dopuszczone oświadczenia funkcjonalne dla białka są trzy, w obowiązującym brzmieniu: „Białko przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej”, „Białko pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej” oraz „Białko pomaga w utrzymaniu zdrowych kości”¹⁸. Osobnym instrumentem prawnym, w reżimie dotyczącym rozwoju i zdrowia dzieci, dopuszczono czwarte oświadczenie: „Białko jest potrzebne dla prawidłowego wzrostu i rozwoju kości u dzieci”¹⁹.

Peptydy otrzymywane z kazeiny mają własne, również odmowne rozstrzygnięcia. Wnioski dla laktotripeptydów dotyczące utrzymania prawidłowego ciśnienia krwi rozpatrzono odmownie zarówno w trybie art. 13(1), jak i art. 13(5), a wnioski dla hydrolizatu białek mleka o nazwie Lactium, dotyczące łagodzenia stresu psychicznego, również nie uzyskały zezwolenia²⁰.

Dopuszczone oświadczenie jest stwierdzeniem regulacyjnym o związku z funkcją fizjologiczną, a nie miarą siły efektu ani obietnicą korzyści u konkretnej osoby. Napis „Białko przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej” przysługuje tak samo opakowaniu kazeiny, jak twarogowi czy soczewicy, o ile są źródłem białka. Nie odnosi się on do kazeiny i nie mówi nic o jej przewadze nad żywnością ani nad innym preparatem białkowym.

Bezpieczeństwo stosowania kazeiny

Alergia na białka mleka krowiego jest przeciwwskazaniem bezwzględnym, a kazeina jest w tej alergii składnikiem o szczególnym znaczeniu. W odróżnieniu od białek serwatkowych, których epitopy mają charakter konformacyjny i ulegają zniszczeniu w wysokiej temperaturze, kazeina zawiera epitopy sekwencyjne, odporne na denaturację cieplną. Przekłada się to na przebieg kliniczny: w badaniu ze 100 dziećmi z alergią na mleko krowie mleko poddane intensywnej obróbce cieplnej tolerowało 75% z nich, a dzieci reagujące na mleko pieczone miały istotnie wyższe stężenia IgE swoistych dla kazeiny i większe bąble w testach skórnych²¹. Nowsze badanie przekrojowe u 110 pacjentów potwierdziło, że spośród wszystkich oznaczeń to właśnie IgE swoiste dla kazeiny najlepiej przewidywało reakcję na mleko pieczone, które wystąpiła u 41% badanych, przy czym autorzy zastrzegli, że wyznaczone progi wymagają walidacji przed zastosowaniem klinicznym²². Uczulenie na kazeinę jest więc wskaźnikiem alergii cięższej i bardziej przetrwałej niż uczulenie na frakcję serwatkową.

Stanowisko Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci podkreśla przy tym, że alergia na białka mleka krowiego jest znacznie częściej rozpoznawana nadmiarowo niż przeoczana, a podstawą rozpoznania jest próba prowokacji po krótkiej, dwu- do czterotygodniowej diecie eliminacyjnej, nie samo podejrzenie²³. Nietolerancja laktozy to co innego i nie jest przeciwwskazaniem, bo kazeina micelarna i izolaty zawierają jej znikome ilości.

Górnego tolerowanego poziomu spożycia (UL) dla białka nie ustalono. Polskie normy żywienia podają wprost, że dostępne dane są niejednoznaczne i niewystarczające do jego wyznaczenia, a zamiast niego wskazują trzy odniesienia praktyczne: spożycie dwukrotnie większe od wartości referencyjnej uznaje się u dorosłych za bezpieczne, przy spożyciu trzy- do czterokrotnie większym niż 0,83 g/kg masy ciała na dobę nie obserwowano ani działań niepożądanych, ani korzyści, a ostre działania niepożądane opisywano dopiero przy podaży dostarczającej 45% i więcej energii z białka²⁴. Brak UL nie oznacza więc braku granicy, tylko brak podstaw do wyznaczenia jednej liczby.

Preparaty kazeinowe mają dwie cechy własne, o które warto zapytać przy okienku. Kazeinian sodu wnosi sód, co ma znaczenie u osób z nadciśnieniem tętniczym i niewydolnością serca, a kazeinian wapnia wnosi wapń, który przy jednoczesnym przyjmowaniu preparatów wapnia sumuje się z dawką z suplementu. Najczęstsze dolegliwości po preparatach kazeinowych dotyczą przewodu pokarmowego i wynikają z powolnego opróżniania żołądka: uczucie pełności, wzdęcia, dyskomfort po wieczornej porcji.

Interakcje kazeiny

Dane o interakcjach preparatów kazeinowych są skąpe i w większości wyprowadzone z badań nad białkiem pokarmowym w ogóle, a nie nad samym preparatem. Poniżej opisano jedyną interakcję o ustalonym mechanizmie i realnym znaczeniu klinicznym.

Lewodopa + kazeina

Kazeina, jak każde białko pokarmowe, dostarcza dużych obojętnych aminokwasów, które konkurują z lewodopą o ten sam nośnik przy wchłanianiu jelitowym i przy przechodzeniu przez barierę krew–mózg. Aminokwasy powstające z trawienia białka są wskazywane jako główny czynnik ograniczający biodostępność lewodopy, a u chorych z fluktuacjami ruchowymi stosuje się z tego powodu dietę niskobiałkową albo dietę z przesunięciem podaży białka na późniejsze pory dnia. Brakuje jednak konsensusu co do definicji tych diet i dowodów wysokiej jakości, a stosowane bez nadzoru grożą dyskinezami i niezamierzoną utratą masy ciała²⁵.

Nie znaczy to, że preparat białkowy jest u tych chorych wykluczony. W badaniu z randomizacją u 51 chorych na chorobę Parkinsona, prowadzonych na diecie z przesunięciem podaży białka, dodanie preparatu białkowego dwa razy dziennie przez cztery tygodnie nie pogorszyło odpowiedzi na leczenie dopaminergiczne ani nie wymusiło zmiany jego dawki²⁶. Badano tam jednak białko serwatkowe, a nie kazeinę, i wszyscy uczestnicy byli już na diecie porządkującej pory posiłków białkowych, więc wyniku nie wolno czytać jako zgody na dowolne przyjmowanie preparatu.

Chory na chorobę Parkinsona przyjmujący lewodopę może stosować preparat kazeinowy, ale nie w porze przyjmowania leku. Lewodopę przyjmuje się na czczo, a porcję preparatu warto przesunąć poza porę dawki, na późne popołudnie lub wieczór, po uzgodnieniu z lekarzem prowadzącym. Kazeina wchłania się wolniej niż serwatka, więc jej wpływ na dostępność lewodopy rozciąga się na dłuższy czas niż po preparacie serwatkowym.

Dawkowanie kazeiny

Punkt odniesienia dla całej podaży białka, nie dla samego preparatu, wyznaczają polskie normy żywienia. Podają one dla osób dorosłych średnie zapotrzebowanie 0,66 g/kg masy ciała na dobę i zalecane spożycie 0,83 g/kg masy ciała na dobę, jednakowe dla kobiet i mężczyzn we wszystkich grupach wieku od 19 lat wzwyż. Dla kobiet w ciąży przewidziano dodatek do normy sprzed ciąży wynoszący 1 g na dobę w pierwszym trymestrze, 9 g w drugim i 28 g w trzecim, a dla karmiących 19 g na dobę przy karmieniu wyłącznym i 13 g przy częściowym. Górnego tolerowanego poziomu spożycia dla białka nie ustalono, nie ustalono też krajowego pułapu zawartości białka w suplemencie diety²⁴.

Osoba jedząca zwyczajowo mięso, nabiał lub rośliny strączkowe zaspokaja zalecane spożycie bez preparatu. Suplement białkowy ma sens tam, gdzie podaż z diety jest realnie za mała: przy ograniczeniach dietetycznych, jadłowstręcie w chorobie przewlekłej, sarkopenii albo zwiększonym zapotrzebowaniu przy intensywnym treningu.

Postacie kazeiny

• Kazeinian wapnia i kazeinian sodu – najtańsze i najczęstsze postacie, otrzymywane przez wytrącenie kazeiny kwasem i zobojętnienie zasadą. Struktura miceli jest w nich rozbita, a białko rozpuszcza się w wodzie. Kazeinian sodu wnosi sód, kazeinian wapnia wapń.
• Kazeina micelarna – oddzielana od serwatki filtracją membranową, z zachowaną strukturą miceli, przez co ścina się w żołądku najwolniej ze wszystkich postaci. Droższa od kazeinianów i sprzedawana właśnie argumentem powolnego uwalniania, którego przewagi w punktach końcowych klinicznych nie wykazano.
• Hydrolizat kazeiny – kazeina wstępnie rozłożona enzymatycznie do krótszych peptydów, wchłaniana szybciej niż postaci nienaruszone. Badanie kinetyczne u ludzi nie wykazało przewagi hydrolizatu nad kazeiną nienaruszoną w retencji azotu w całym ciele⁸.
• Koncentrat białek mleka (MPC) – zawiera kazeinę i białka serwatkowe w proporcji naturalnej dla mleka. Alternatywa dla osób, którym zależy na obu profilach uwalniania w jednym preparacie.