Pytanie, czy leki stosowane w ADHD mogą wywoływać samouszkodzenia, wraca przy wydawaniu każdej takiej recepty. Międzynarodowa analiza objęła 461 024 osoby, którym w latach 2001–2020 wydano co najmniej jedną receptę na lek stosowany w ADHD, w pięciu bazach populacyjnych: z Hongkongu, Nowej Zelandii, Korei Południowej, Tajwanu i Wielkiej Brytanii. Samo oszacowanie opiera się jednak na węższej grupie – 6847 osobach, u których doszło do samouszkodzenia. Zastosowana metoda porównuje bowiem okresy w życiu tej samej osoby, więc do wyniku wchodzą wyłącznie ci, u których zdarzenie wystąpiło1.
Autorzy zestawili trzy okresy związane z lekiem z okresami, w których pacjent leku nie przyjmował. Najwyższą częstość zdarzeń odnotowano w 90 dniach poprzedzających pierwsze wydanie leku, czyli na czas, gdy pacjent nie był jeszcze leczony – samouszkodzenia zdarzały się wtedy około dwa i pół raza częściej niż w okresach bez leczenia. W pierwszych 90 dniach przyjmowania leku były częstsze o około trzy czwarte, a w dalszym okresie leczenia sygnał był najsłabszy i ledwie przekroczył próg istotności.
| Okres | Częstość zdarzeń wobec okresów bez leczenia |
|---|---|
| 90 dni przed pierwszym wydaniem leku | 2,58 |
| pierwsze 90 dni przyjmowania leku | 1,78 |
| dalszy okres leczenia | 1,27 |
Układ wyników jest odwrotny do tego, którego należałoby się spodziewać, gdyby to lek wywoływał samouszkodzenia. Szczyt wypada, zanim pacjent zacznie lek przyjmować, a w trakcie leczenia ich częstość spada. Autorzy wiążą to z nieleczonymi objawami ADHD, a nie z samym lekiem, i zaznaczają, że wynik był zgodny we wszystkich pięciu bazach. O tym, że metylofenidat i deksamfetamina wypadły podobnie skutecznie u dzieci, różniąc się ubytkiem masy ciała, pisaliśmy przy innym badaniu.
Wynik nie zwalnia z czujności. Podwyższona częstość zdarzeń utrzymuje się także w trakcie leczenia, a autorzy wprost wskazują na potrzebę rozmowy z pacjentem i monitorowania zarówno przed włączeniem leku, jak i w jego trakcie.
W polskiej aptece otwartej rozmowa ta dotyczy kilku substancji o różnym rygorze wydawania. Metylofenidat występuje w kilkunastu produktach, a razem z lisdeksamfetaminą (Elvanse, Eldefab, Lysmi, Lisdexamfetamine Aristo) i deksamfetaminą (Tentin) wydawany jest na receptę z kategorią Rpw. Atomoksetyna ma kategorię Rp, a guanfacyna (Intuniv, Paxneury) kategorię Rpz2. Grupa jest więc niejednorodna pod względem rygoru wydawania, a kontakt z pacjentem albo jego opiekunem powtarza się przy każdej kolejnej realizacji.
Badanie ma ograniczenia, o których warto pamiętać, odpowiadając na nie. W dostępnym opisie leki stosowane w ADHD potraktowano jako jedną grupę, bez rozbicia na poszczególne substancje, więc wynik nie mówi, czy poszczególne leki różnią się między sobą. Spośród pięciu wykorzystanych baz tylko brytyjska pochodzi z Europy, a dobór leków w ADHD bywa w różnych systemach odmienny. Sama metoda porównuje okresy w życiu jednej osoby, więc dobrze radzi sobie z cechami stałymi pacjenta, ale nie z okolicznościami zmieniającymi się w czasie.
