Sama diagnoza autyzmu (ASD) albo ADHD nie uzasadnia rutynowego podawania dziecku suplementów diety – to jedno z 26 stanowisk Polskiego Towarzystwa Dietetyki o żywieniu dzieci z tymi zaburzeniami, opublikowanych 30 września 2026 r.1 Decyzja o suplementacji ma wynikać z oceny sposobu żywienia, stanu odżywienia i ryzyka niedoborów, a nie z samego rozpoznania.
Dla poszczególnych grup preparatów stanowisko formułuje takie wnioski:
| Preparat | Co mówi stanowisko | Kiedy ma sens |
|---|---|---|
| Kwasy tłuszczowe omega-3 | Przeglądy systematyczne nie potwierdzają klinicznie istotnej poprawy objawów ASD ani ADHD. | Gdy dziecko je za mało ryb i innych źródeł długołańcuchowych kwasów omega-3 – jako uzupełnienie diety, nie leczenie zaburzenia. |
| Witamina D | Dane o wpływie na objawy są ograniczone i niespójne, więc nie ma podstaw do podawania jej wyłącznie w celu łagodzenia objawów. | Profilaktyka i leczenie niedoboru tak jak w populacji ogólnej, czyli według polskich zaleceń dotyczących witaminy D. |
| Żelazo, cynk, magnez | Brak jednoznacznej skuteczności wobec objawów, jakość dowodów niska. | Przy potwierdzonym niedoborze, niewystarczającym spożyciu albo zaburzeniach wchłaniania. Żelazo dopiero po ocenie klinicznej i badaniach laboratoryjnych. |
| Probiotyki, prebiotyki, synbiotyki, postbiotyki | Rutynowe stosowanie nie jest uzasadnione jako leczenie podstawowych objawów ASD ani ADHD. | Przy dolegliwościach żołądkowo-jelitowych, według odrębnych wskazań. Dane o skuteczności i bezpieczeństwie postbiotyków u dzieci są nadal ograniczone. |
Przy minerałach autorzy zwracają też uwagę na ryzyko działań niepożądanych przy nadmiernej suplementacji.
Osobny wątek dotyczy leków. Leki psychostymulujące stosowane w ADHD często zmniejszają apetyt, autorzy zaliczają to do ich najczęstszych działań niepożądanych, a niektóre leki przeciwpsychotyczne mogą zwiększać apetyt i sprzyjać przyrostowi masy ciała. Stanowisko zaleca u tych dzieci regularną kontrolę masy ciała i wzrostu na siatkach centylowych. Przy słabym apetycie wskazuje, że korzystne mogą być posiłki o większej gęstości energetycznej i wykorzystywanie pór dnia, w których dziecko je chętniej. O tym, że metylofenidat i deksamfetamina różnią się ubytkiem masy ciała po roku leczenia, pisaliśmy w tekście o porównaniu leków na ADHD u dzieci.
Stanowisko nie zaleca też rutynowych diet eliminacyjnych ani ketogenicznej stosowanych tylko z powodu rozpoznania:
- dieta bezglutenowa i bezkazeinowa u dzieci z autyzmem – wyłącznie przy celiakii, alergii na białko mleka krowiego albo innym medycznym wskazaniu, bo może zwiększać ryzyko niedoboru wapnia, witaminy D i białka,
- dieta ketogeniczna – tylko przy jasno określonych wskazaniach medycznych, na przykład w padaczce opornej na leczenie i wybranych dziedzicznych zaburzeniach metabolicznych.
Gdy dziecko z ASD albo ADHD ma niezamierzony spadek masy ciała, krwawienie z przewodu pokarmowego, przewlekłą biegunkę, zahamowanie wzrostu, silny ból brzucha albo uporczywe wymioty, stanowisko wymaga niezwłocznej oceny medycznej, zanim ktokolwiek wprowadzi ograniczenia w diecie.
Źródła
- Białek-Dratwa A, Szymańska D, Łuszczki E, Staśkiewicz W, Grot-Nigowska M, Górnik-Horn K, Gudej-Rosa S, Ehmke vel Emczyńska-Seliga E, Emich-Widera E, Paprocka J, Lewandowska A. Postępowanie dietetyczne i żywienie u dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD) lub zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD): stanowisko Polskiego Towarzystwa Dietetyki. Ann Acad Med Siles. 2026;80:346–373. https://doi.org/10.18794/aams/237571 ↩
