Doniesienia o dżumie w Rosji. Co trzeba wiedzieć o objawach i zaraźliwości tej choroby

Główny Inspektorat Sanitarny odniósł się 5 października do doniesień o możliwych zachorowaniach na dżumę w Rosji. Według GIS na chwilę obecną ani oficjalne źródła rosyjskie, ani międzynarodowe organizacje zdrowia publicznego nie opublikowały informacji potwierdzających przypadki dżumy u ludzi na terenie Federacji Rosyjskiej.¹

Doniesienia dotyczą pracownicy instytutu zwalczania dżumy w Irkucku, która zmarła po tym, jak w laboratorium pękła probówka. Około 200 osób z jej otoczenia objęto obserwacją medyczną. Informacje pochodzą z rosyjskich mediów i anonimowych źródeł, a władze rosyjskie twierdzą, że nie znalazły dowodów na związek jej choroby z patogenami, z którymi pracowała.²

GIS przypomina, że dżuma występuje w krajach Ameryki, Afryki i Azji, ale w Europie nie notowano jej od ponad 50 lat, a w Polsce ostatnie zachorowania przypadły na epidemię pod koniec XVIII wieku. Niezależnie od tych doniesień inspektorat, powołując się na zalecenia MSZ, odradza wszelkie podróże do Rosji. Osobom wyjeżdżającym w rejony, gdzie dżuma występuje endemicznie, zaleca:

• unikanie kontaktu z dzikimi gryzoniami,
• stosowanie repelentów przeciwko pchłom,
• przestrzeganie higieny osobistej, przede wszystkim mycie rąk.¹

Jak dochodzi do zakażenia

Dżuma jest chorobą odzwierzęcą. Pałeczka Yersinia pestis krąży wśród dzikich gryzoni i innych ssaków, a do człowieka trafia najczęściej przez ukąszenie zakażonej pchły, głównie pchły szczurzej. Można się też zakazić przez bezpośredni kontakt z tkankami lub płynami zakażonego zwierzęcia albo przez wdychanie zakaźnych kropelek. Od drogi zakażenia zależy, jaka postać choroby się rozwinie.³

Postacie i objawy

• Dymienicza – najczęstsza. Bakterie z miejsca ukąszenia przechodzą do najbliższych węzłów chłonnych, które powiększają się i stają bolesne (dymienica). Gorączka, dreszcze, złe samopoczucie i ból głowy pojawiają się 2–8 dni po zakażeniu. Nieleczona może przejść w postać posocznicową, płucną albo oponową. Bez leczenia umiera mniej więcej dwóch na trzech chorych (66%), przy leczeniu antybiotykiem około 13%,
• posocznicowa – gorączka i objawy sepsy bez zmian w węzłach chłonnych, często z bólem brzucha, nudnościami, wymiotami albo biegunką. Bywa rozpoznawana z opóźnieniem i kończy się zgonem częściej niż dymienicza,
• płucna – gorączka i duszność 1–3 dni po wdechu bakterii, później kaszel z ropną albo krwistą plwociną. Bez szybkiego leczenia prowadzi do niewydolności oddechowej i sepsy, a nieleczona kończy się zgonem niemal zawsze,
• oponowa i gardłowa – rzadkie. Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (gorączka, sztywność karku, splątanie) jest zwykle powikłaniem późno albo źle leczonej dżumy, a postać gardłowa to zapalenie gardła z powiększeniem węzłów chłonnych szyi albo bez niego.³

Czy dżuma jest zaraźliwa

Z człowieka na człowieka przenosi się wyłącznie postać płucna. Bakterie przechodzą w dużych kroplach z dróg oddechowych, które nie unoszą się długo w powietrzu, więc do zakażenia potrzebny jest bliski kontakt, do około 1,8 metra. Najczęściej zakażali się opiekunowie chorego i domownicy. Przeniesienia od osoby bez objawów nie udokumentowano, nie ma też dowodów na przenoszenie drogą powietrzną, tak jak w przypadku odry. Dlatego przy opiece nad chorym na dżumę płucną wystarczają środki ostrożności kropelkowe.³

Kto choruje ciężej

• osoby starsze – w przeglądzie CDC chorzy po 65. roku życia umierali ponad dwa razy częściej niż młodsi (42% wobec 19%), choć ta grupa liczyła tylko 19 osób,
• kobiety w ciąży – opisywano krwotoki, obumarcie płodu, poród przedwczesny i urodzenie martwego dziecka. Zakażenie płodu stwierdzano u matek nieleczonych, a u leczonych odpowiednim antybiotykiem go nie opisano,
• dzieci – nie umierają częściej niż dorośli, ale mogą częściej przechodzić wtórne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.³

Leczenie i profilaktyka

Dżumę leczy się antybiotykami przez 10–14 dni, dłużej, gdy gorączka się utrzymuje. W postaci płucnej i posocznicowej lekami pierwszego wyboru są fluorochinolony (cyprofloksacyna, lewofloksacyna, moksyfloksacyna) oraz aminoglikozydy (gentamycyna, streptomycyna), a doksycyklina jest alternatywą. W postaci dymieniczej i gardłowej doksycyklina należy do leków pierwszego wyboru. Naturalna oporność Y. pestis na te antybiotyki zdarza się na świecie rzadko.³

Profilaktykę antybiotykową po narażeniu CDC zaleca rozważyć u osób, które miały bliski, dłuższy kontakt z chorym na dżumę płucną bez środków ochrony, u pracowników laboratorium przypadkowo narażonych na materiał zakaźny oraz po bezpośrednim kontakcie z zakażonym zwierzęciem. Trwa 7 dni, a leki pierwszego wyboru u dorosłych podawane doustnie to cyprofloksacyna, lewofloksacyna, moksyfloksacyna i doksycyklina. Personel medyczny, który stosował środki ostrożności standardowe i kropelkowe, oraz pracownicy laboratorium przestrzegający standardowych procedur profilaktyki nie potrzebują. Dotychczas dostępne szczepionki nie wykazały wystarczającej skuteczności wobec dżumy płucnej, a nowsze są w fazie rozwoju.³