Kolagen typu I

Kolagen typu I to główne białko strukturalne skóry właściwej, kości, ścięgien i więzadeł. Zbudowany jest z potrójnej helisy dwóch łańcuchów α1(I) i jednego łańcucha α2(I), a jego skład aminokwasowy jest nietypowy: co trzecią resztą jest glicyna, a dużą część pozostałych stanowią prolina i hydroksyprolina. Hydroksyprolina jest aminokwasem charakterystycznym dla kolagenu i to ona odpowiada za część swoistych właściwości preparatów kolagenowych, łącznie z sygnałem bezpieczeństwa opisanym niżej.

W suplementach diety kolagen typu I jest dostępny niemal wyłącznie jako hydrolizat, czyli mieszanina peptydów uzyskana z enzymatycznego rozłożenia kolagenu ze skór bydlęcych, skór świńskich albo ze skór i łusek ryb. Cała treść kliniczna tego hasła pochodzi z badań nad takimi hydrolizatami. Zagadnienia samego procesu hydrolizy, masy cząsteczkowej peptydów i porównania preparatów o różnym stopniu rozdrobnienia należą do hasła Kolagen hydrolizowany, a niedenaturowany kolagen typu II, stosowany w chorobie zwyrodnieniowej stawów w zupełnie innym mechanizmie i w znacznie mniejszych dawkach, do hasła Kolagen typu II.

⚠ Problem z atrybucją typu, który przenika całe piśmiennictwo. Badania kliniczne prawie nigdy nie deklarują typu kolagenu w preparacie, tylko jego pochodzenie i nazwę handlową. Przypisanie ich typowi I opiera się na tym, że skóra i łuski są tkankami zdominowanymi przez ten typ, a nie na deklaracji autorów. Wniosek praktyczny: dane omawiane niżej dotyczą hydrolizatów z surowców bogatych w kolagen typu I, a nie wyizolowanego, scharakteryzowanego kolagenu typu I.

Synonimy i nazewnictwo kolagenu typu I

• Kolagen typu I – nazwa podstawowa, w piśmiennictwie collagen type I lub type I collagen.
• Kolagen I – zapis skrócony, spotykany na opakowaniach.
• Hydrolizat kolagenu, peptydy kolagenowe – nazwy preparatu, w piśmiennictwie hydrolyzed collagen, collagen hydrolysate, collagen peptides. To są określenia formy, nie typu.
• Kolagen morski, kolagen rybi – marine collagen, surowiec ze skór i łusek ryb, zdominowany przez typ I.
• Kolagen bydlęcy, kolagen wołowy – bovine collagen, ze skór bydlęcych.
• Żelatyna – częściowo zdenaturowany kolagen, ten sam materiał wyjściowy przy mniejszym stopniu rozłożenia. W badaniach metabolicznych bywa używana jako nośnik hydroksyproliny.
• Swoiste peptydy kolagenowe – specific collagen peptides, określenie stosowane przez producentów dla opatentowanych mieszanin peptydowych, między innymi w badaniach nad gęstością kości i sarkopenią.

Działanie kolagenu typu I

W organizmie kolagen typu I tworzy włókna nadające skórze właściwej wytrzymałość na rozciąganie, a w kości stanowi rusztowanie białkowe, na którym odkłada się faza mineralna. Ubytek i fragmentacja tych włókien są jednym z mechanizmów starzenia się skóry, a zaburzenia budowy kolagenu typu I leżą u podłoża wrodzonej łamliwości kości.

Przyjęty doustnie kolagen nie trafia do tkanek w postaci niezmienionej. Jest trawiony jak każde białko pokarmowe, a do krążenia przechodzą wolne aminokwasy oraz niewielkie peptydy zawierające hydroksyprolinę. Rozstrzyga to badanie kinetyki wchłaniania u 9 uczestników, w którym po spożyciu żelatyny stężenie dipeptydu prolil-hydroksyproliny osiągnęło w osoczu 15,5 nmol/ml po 2 godzinach, a hydroksyprolilo-glicyny 2,3 nmol/ml po godzinie, przy czym hydrolizaty o małej masie cząsteczkowej zwiększały stężenia obu dipeptydów wobec samej żelatyny¹. To są stężenia mikromolowe, czyli realne, ale sam fakt obecności dipeptydu we krwi nie dowodzi żadnego efektu klinicznego.

Proponowane mechanizmy działania zebrał przegląd systematyczny ukierunkowany na mechanizm, który z 9057 rekordów wyjściowych włączył ostatecznie 10 publikacji i opisał trzy drogi: bezpośredni wpływ peptydów kolagenowych na fibroblasty, oddziaływanie na makrofagi typu M2 oraz mechanizmy związane z tolerancją doustną². Dowody dla tych mechanizmów pochodzą w znacznej części z badań na hodowlach komórkowych i na zwierzętach, więc opisują one hipotezę, a nie potwierdzony u ludzi łańcuch przyczynowy.

Ten sam przegląd zawiera zdanie, które warto czytać odwrotnie, niż zostało napisane. Autorzy podkreślają, że korzystny efekt zgłosiły prawie wszystkie włączone badania i że nie zaobserwowano między nimi żadnych niespójności². W badaniach biomedycznych całkowity brak wyników negatywnych w zbiorze prac nad interwencją o niewielkim spodziewanym efekcie jest wskaźnikiem błędu publikacji, a nie miarą siły dowodu.

Skuteczność kliniczna kolagenu typu I

Czy stosowanie kolagenu typu I poprawia nawilżenie i elastyczność skóry?

Dane sugerują poprawę obu tych parametrów, ale pochodzą z badań, z których większość obarczona jest wysokim ryzykiem błędu systematycznego. Kierunek wyniku jest zgodny w kolejnych syntezach, natomiast ich wiarygodność maleje, im dokładniej ocenia się włączone badania.

Metaanaliza 19 badań z randomizacją i podwójnie ślepą próbą, obejmujących 1125 uczestników w wieku 20–70 lat, z czego 95% stanowiły kobiety, wypadła na korzyść hydrolizatu kolagenu wobec placebo dla nawilżenia, elastyczności i zmarszczek, a nawilżenie i elastyczność potwierdziła też analiza w podgrupach³. Wnioski tej pracy spotkały się jednak z opublikowaną krytyką metodologiczną, wprost zarzucającą jej heterogeniczność włączonych badań⁴.

Większa metaanaliza 26 badań z randomizacją, obejmująca 1721 uczestników, również wykazała poprawę nawilżenia i elastyczności, ale przyniosła dwa ustalenia ograniczające. Efekt dotyczący nawilżenia różnił się zależnie od źródła kolagenu i czasu suplementacji, natomiast dla elastyczności różnic między źródłami ani między metodami pomiaru nie wykazano. Autorzy sami wskazali liczne błędy systematyczne w analizowanych badaniach i zakończyli wnioskiem warunkowym, że wyniki wymagają potwierdzenia w dużych badaniach z randomizacją⁵.

Pułap dla całej tej sekcji wyznacza najnowszy przegląd systematyczny 25 badań z randomizacją o liczebnościach od 13 do 236 uczestników, oceniony narzędziem Cochrane Risk of Bias 2.0. Poprawę nawilżenia odnotowano w 10 z 15 badań, elastyczności w 10 z 13, a głębokości lub objętości zmarszczek w 9 z 10, przy czym wyniki dotyczące przeznaskórkowej utraty wody były mniej spójne. Rozstrzygające jest jednak to, że większość włączonych badań oceniono jako obarczone wysokim ryzykiem błędu systematycznego, a autorzy określają całość dowodów jako wstępne⁶.

Czy stosowanie kolagenu typu I zmniejsza zmarszczki?

Tutaj dowody są wyraźnie słabsze niż dla nawilżenia, a najnowsza metaanaliza ilościowa daje efekt niewielki. Przegląd systematyczny z metaanalizą 19 badań z randomizacją obejmujących 1341 uczestników wykazał, że peptydy, zwłaszcza doustne, poprawiały nawilżenie i rozjaśnienie skóry, natomiast wpływ na zmarszczki był zbiorczo skromny, a wpływ na elastyczność i gęstość skóry niespójny⁷. Wielkości tego efektu nie da się podać czytelnikowi w procentach ani w żadnej innej mierze względnej, ponieważ praca raportuje różnicę średnich bez jednostki i bez wskazania skali pomiaru, a poszczególne badania mierzyły zmarszczki różnymi metodami.

Ta rozbieżność między syntezami jest sama w sobie informacją. Poprawa nawilżenia to zmiana parametru biofizycznego mierzonego aparatem, natomiast redukcja zmarszczek to punkt końcowy, który pacjent ocenia wzrokiem. Im bliżej tego drugiego, tym efekt w metaanalizach jest mniejszy i mniej powtarzalny.

Osobnej uwagi wymaga jakość samego piśmiennictwa w tym wskazaniu. Pozycja często cytowana jako metaanaliza 14 badań z udziałem 967 uczestników jest w bazie PubMed sklasyfikowana jako zwykły przegląd, posługuje się językiem promocyjnym, przeszukuje między innymi Google Scholar i ScienceDirect zamiast baz bibliograficznych i nie podaje oceny ryzyka błędu włączonych badań⁸. Przy doradzaniu w aptece warto o tym pamiętać, bo materiały producentów powołują się na liczbę metaanaliz, nie na ich jakość.

Czy stosowanie kolagenu typu I zwiększa gęstość mineralną kości?

Istnieje jedno badanie z randomizacją wskazujące na taki efekt i nie zostało ono niezależnie powtórzone. Do badania włączono 131 kobiet po menopauzie z pierwotnym, związanym z wiekiem obniżeniem gęstości mineralnej kości, o wyjściowym wskaźniku T kręgosłupa −2,4 i szyjki kości udowej −1,4. Przez 12 miesięcy otrzymywały 5 g swoistych peptydów kolagenowych na dobę albo placebo. Gęstość mineralna kręgosłupa i szyjki kości udowej wzrosła w grupie peptydów wobec kontroli, a zmiany wskaźnika T wyniosły odpowiednio +0,1 wobec −0,03 dla kręgosłupa i +0,09 wobec −0,01 dla szyjki kości udowej. Marker kościotworzenia P1NP wzrósł w grupie peptydów, a marker resorpcji CTX-1 w grupie kontrolnej⁹.

Trzy zastrzeżenia decydują o tym, jak ten wynik czytać. Po pierwsze, punkt końcowy jest zastępczy: mierzono gęstość i markery obrotu kostnego, a nie złamania, więc o wpływie na ryzyko złamania badanie nie mówi nic. Po drugie, badania nie ukończyło 29 ze 131 uczestniczek. Po trzecie, zespół badawczy jest ten sam, który prowadził badania nad peptydami kolagenowymi w sarkopenii, a współautor reprezentuje jednostkę badawczą związaną z przemysłem kolagenowym. Nie jest to więc wynik potwierdzony niezależnie.

Czy stosowanie kolagenu typu I zwiększa masę mięśniową i siłę?

Nie u osób odżywiających się prawidłowo, a wyniki sugerujące korzyść pochodzą z badań powiązanych z producentem i mają komparator, który nie pozwala rozdzielić efektu peptydów od efektu samego białka.

Najczęściej przywoływane badanie objęło 53 mężczyzn z sarkopenią w wieku około 72 lat, poddanych 12-tygodniowemu treningowi oporowemu i otrzymujących 15 g peptydów kolagenowych na dobę albo krzemionkę jako placebo. Przyrost masy beztłuszczowej wyniósł +4,2 kg wobec +2,9 kg, przyrost siły izokinetycznej mięśnia czworogłowego +16,5 wobec +7,3 N·m, a ubytek masy tłuszczowej −5,4 wobec −3,5 kg¹⁰. Komparatorem była krzemionka, czyli substancja niebiałkowa, więc grupy różniły się całkowitą podażą białka, a nie rodzajem białka. Wyniku nie da się na tej podstawie przypisać peptydom kolagenowym.

Do tego badania opublikowano w 2025 roku erratę, którą trzeba znać, oceniając cały ten obszar. Publikacja pierwotna z 2015 roku zawierała oświadczenie o braku konfliktu interesów. Errata zmieniła je i ujawniła, że firma Gelita AG dostarczyła próbki badane oraz pokryła koszty wynagrodzeń uczestników i analizy próbek, a współautor jest wymieniony jako współwynalazca w zgłoszeniu patentowym dotyczącym badanej substancji czynnej, złożonym 13 maja 2013 roku, czyli przed publikacją badania¹¹. Errata koryguje wyłącznie ujawnienie powiązań i nie unieważnia wyników, ale oznacza, że przez dziesięć lat badanie funkcjonowało w piśmiennictwie i w materiałach marketingowych z deklaracją, która nie odpowiadała stanowi faktycznemu.

Badanie u osób zdrowych pokazuje ten sam wynik w sposób, który sam siebie ogranicza. U 57 rekreacyjnie aktywnych mężczyzn przyjmujących 15 g peptydów kolagenowych na dobę przy 12-tygodniowym treningu oporowym masa beztłuszczowa wzrosła wobec placebo, ale pole przekroju poprzecznego włókien mięśniowych typu II zwiększyło się jednakowo w obu grupach, a w testach siły odnotowano jedynie tendencję bez różnicy istotnej¹². Innymi słowy, przyrost masy beztłuszczowej nie przełożył się na przerost mięśnia ani na siłę. Wyjaśnienie autorów, że chodzi o adaptację biernej tkanki łącznej, jest ich założeniem, a nie wynikiem pomiaru.

Gdy preparat kolagenowy porównano wprost z białkiem pełnowartościowym, wypadł gorzej. W analizie retrospektywnej badania z randomizacją, w podgrupie starszych mężczyzn z nadwagą lub otyłością i co najmniej jednym dodatkowym czynnikiem ryzyka zespołu metabolicznego, preparat serwatkowo-kazeinowy przewyższył preparat kolagenowy w każdym mierzonym wymiarze: wyrostkowa masa beztłuszczowa +2% wobec −0,8%, siła w wyciskaniu nogami +17% wobec −1,4%, a czas wejścia po schodach skrócił się o 10,5% wobec wydłużenia o 1,1%. Markery obrotu kostnego wskazujące na przyrost masy kostnej wzrosły wyłącznie w ramieniu serwatkowo-kazeinowym¹³. Waga tego wyniku jest ograniczona: analiza była retrospektywna, podgrupy liczyły 8 i 12 osób, preparaty różniły się wieloma składnikami naraz, a autorzy są związani z producentem preparatów wieloskładnikowych. Kierunek jest jednak zgodny z tym, czego należy oczekiwać po składzie aminokwasowym kolagenu.

Czy stosowanie kolagenu typu I poprawia wydolność fizyczną?

Dowody ograniczają się do pojedynczych badań o punktach końcowych sportowych, nie zdrowotnych. U 32 umiarkowanie wytrenowanych mężczyzn 12 tygodni treningu łączonego z 15 g swoistych peptydów kolagenowych na dobę dało większy przyrost dystansu w próbie godzinnej niż sam trening, a prędkość przy progu mleczanowym wzrosła w grupie peptydów i nieznacznie zmalała w grupie kontrolnej. Masa tłuszczowa i beztłuszczowa nie różniły się między grupami¹⁴. Badanie obejmowało 32 osoby jednej płci, zostało zarejestrowane retrospektywnie, co osłabia ochronę przed wybiórczym raportowaniem punktów końcowych, a prowadził je ośrodek częściowo pokrywający się z zespołem badań nad gęstością kości i sarkopenią.

Czy stosowanie kolagenu typu I łagodzi ból w chorobie zwyrodnieniowej stawów?

Krótkotrwale dane wskazują na złagodzenie bólu, ale przy bardzo niskiej jakości dowodów i bez utrzymania efektu w dłuższej obserwacji. Przegląd systematyczny z metaanalizą 69 badań z randomizacją nad 20 suplementami w chorobie zwyrodnieniowej rąk, bioder i kolan umieścił hydrolizat kolagenu wśród siedmiu preparatów o dużej wielkości efektu dla złagodzenia bólu w krótkim terminie. Żaden z badanych suplementów nie miał klinicznie istotnego wpływu na ból w długim terminie, a jakość dowodów dla analizy całościowej oceniono jako bardzo niską¹⁵. Duże wielkości efektu dotyczyły przy tym preparatów przebadanych na najmniejszej liczbie uczestników, co jest typowym układem sprzyjającym przeszacowaniu.

Ta sama praca traktuje niedenaturowany kolagen typu II jako osobną interwencję o innym profilu: wraz z wyciągiem z omułka zielonowargowego był jednym z dwóch suplementów z klinicznie istotnym wpływem na ból w średnim terminie¹⁵. Przy doradzaniu w stawach nie wolno więc przenosić danych między tymi dwoma preparatami, mimo wspólnego słowa w nazwie. Szczegóły należą do hasła Kolagen typu II.

Oświadczenia zdrowotne EFSA dla kolagenu typu I

Kolagen nie ma żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego w Unii Europejskiej. Nie jest to sytuacja braku wniosku ani zawieszenia oceny, jak przy surowcach roślinnych. Wnioski były składane, ocenione przez Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA, European Food Safety Authority) i rozpatrzone odmownie, w obu obowiązujących trybach.

W trybie oświadczeń funkcjonalnych, czyli art. 13(1) rozp. (WE) 1924/2006, odmówiono zezwolenia wnioskom dotyczącym utrzymania prawidłowej czynności stawów, złożonym osobno dla kolagenu i dla hydrolizatu kolagenu, oraz wnioskowi dotyczącemu zachowania jędrności i elastyczności skóry, złożonemu dla kolagenu. Odmowną ocenę otrzymał także wniosek dla połączenia żelatyny z cystyną, dotyczący włosów, skóry i paznokci¹⁶.

W trybie art. 13(5), przewidzianym dla oświadczeń opartych na nowych dowodach naukowych i danych zastrzeżonych, odmówiono zezwolenia dwóm wnioskom przemysłowym. Pierwszy dotyczył charakterystycznej mieszaniny peptydów kolagenowych i korzystnego wpływu na zdrowie stawów u osób aktywnych fizycznie. Drugi, złożony dla preparatu o nazwie handlowej VeriSol®P, dotyczył wprost zwiększenia elastyczności skóry i zmniejszenia objętości zmarszczek, czyli dokładnie tego zastosowania, w którym preparaty kolagenowe są dziś sprzedawane¹⁷.

Hasło o wspomaganiu produkcji kolagenu, powszechne na opakowaniach preparatów kolagenowych, nie jest oświadczeniem zdrowotnym kolagenu, tylko witaminy C. Dopuszczono sześć oświadczeń funkcjonalnych w brzmieniu „Witamina C pomaga w prawidłowej produkcji kolagenu w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania naczyń krwionośnych”, a dalej analogicznie dla kości, chrząstki, dziąseł, skóry i zębów¹⁸. Warunkiem ich użycia jest obecność witaminy C w znaczącej ilości, a nie obecność kolagenu w produkcie. Preparat kolagenowy z dodatkiem witaminy C może więc legalnie nosić to oświadczenie, mimo że przysługuje ono wyłącznie witaminie, a nie kolagenowi.

Warto przy tym odróżnić dwie rzeczy. Odmowa zezwolenia oznacza, że nie wykazano związku przyczynowo-skutkowego w stopniu wymaganym przez prawo żywnościowe, a nie że dowiedziono braku działania. Ocena EFSA jest jednak wyraźnie surowsza niż wnioski metaanaliz cytowanych wyżej i rozbieżność ta jest sama w sobie informacją o sile tych dowodów.

Bezpieczeństwo stosowania kolagenu typu I

Preparaty kolagenowe są w badaniach klinicznych dobrze tolerowane. Przegląd systematyczny 25 badań z randomizacją odnotował małą częstość zdarzeń niepożądanych⁶, a w metaanalizie suplementów w chorobie zwyrodnieniowej stawów nie stwierdzono różnic wobec placebo w punktach końcowych bezpieczeństwa dla żadnego preparatu poza diacereiną¹⁵. Trzeba jednak pamiętać, że badania te trwały tygodnie do miesięcy i prowadzono je u osób zdrowych lub bez chorób nerek.

Górnego tolerowanego poziomu spożycia (UL) dla kolagenu nie ustalono, ponieważ nie jest on niezbędnym składnikiem odżywczym. Nie ma też dla niego normy w polskich normach żywienia ani pozycji na liście maksymalnych dawek w suplementach diety.

Hydroksyprolina, szczawiany i kamica nerkowa

To jedyny udokumentowany sygnał bezpieczeństwa swoisty dla preparatów kolagenowych i wynika wprost z ich składu aminokwasowego. Hydroksyprolina jest metabolizowana przez glioksylan do szczawianu, więc jej podaż zwiększa endogenną produkcję szczawianu.

W badaniu metabolicznym na diecie kontrolowanej pod względem szczawianów spożycie 30 g żelatyny zwiększyło wydalanie glikolanu z moczem 5,3 raza, a wydalanie szczawianu o 43% wobec takiej samej ilości białka serwatkowego. Istotne zmiany wystąpiły po obciążeniu 5 g i 10 g żelatyny, ale nie po 1 g i 2 g. Autorzy oszacowali, że metabolizm hydroksyproliny odpowiada za 20–50% wydalanego glikolanu i za 5–20% szczawianu pochodzącego z syntezy endogennej¹⁹.

Próg, powyżej którego efekt wystąpił, wynosił 5 g, a typowe dawki preparatów kolagenowych, 2,5–15 g na dobę, leżą w tym przedziale lub powyżej niego. U osób z kamicą szczawianowo-wapniową w wywiadzie, z hiperoksalurią lub z przewlekłą chorobą nerek stosowanie preparatów kolagenowych wymaga więc rozważenia, a przy zaleceniu ich mimo to należy zadbać o odpowiednią podaż płynów. Znaczenie tego mechanizmu potwierdza badanie pilotażowe u 4 chorych na hiperoksalurię pierwotną, w którym ograniczenie spożycia szczawianów i hydroksyproliny zmniejszyło wydalanie szczawianu o 30–40% u połowy z nich, a przy diecie zwyczajowej obaj odpowiadający spożywali dużo wyrobów zawierających żelatynę²⁰.

Dane nie są przy tym jednoznaczne. Późniejsze badanie fizykochemiczne u 5 zdrowych mężczyzn po trzydniowym spożyciu 30 g żelatyny nie wykazało wzrostu wydalania szczawianu ani względnego przesycenia szczawianem wapnia, choć pH moczu i wydalanie glikolanu wzrosły. Autorzy przypuszczają, że przyczyną rozbieżności może być mieszany rasowo skład bardzo małej grupy badanej²¹. Wzrost wydalania glikolanu wystąpił w obu pracach i jest zgodny z opisanym szlakiem metabolicznym. Żadne z tych badań nie mierzyło powstawania kamieni, więc mowa o czynniku ryzyka, a nie o wykazanym następstwie klinicznym.

Pozostałe zagadnienia bezpieczeństwa

Kolagen jest białkiem niepełnowartościowym. Polskie normy żywienia odnotowują, że fenyloalanina praktycznie nie występuje w białku kolagenu, co jest przykładem ogólniejszej właściwości: skład aminokwasowy kolagenu odbiega od zapotrzebowania człowieka i preparat kolagenowy nie jest równoważnikiem porcji białka pełnowartościowego. Przy niedoborze białka w diecie, zwłaszcza u osób starszych, zastąpienie nim białka serwatkowego lub kazeiny jest zamianą na gorsze, co widać także w danych klinicznych¹³.

Pochodzenie surowca ma znaczenie praktyczne. Kolagen morski pochodzi ze skór i łusek ryb, więc u osób z alergią na ryby wymaga ostrożności. Kolagen bydlęcy i świński są istotne przy przeciwwskazaniach religijnych i dietetycznych, których w aptece nie należy pomijać przy doborze preparatu. Preparaty kolagenowe są suplementami diety, a nie produktami leczniczymi, więc nie podlegają kontroli jakości wymaganej od leków.

Ciąża i karmienie piersią. Badania kliniczne nad preparatami kolagenowymi prowadzono u osób dorosłych poza tymi grupami, więc danych o bezpieczeństwie stosowania w ciąży i w czasie karmienia piersią brak. Nie jest to sygnał szkody, tylko brak przebadania.

Dawkowanie kolagenu typu I

Dla skóry nie da się wskazać dawki opartej na dowodach. Metaanalizy nie podają jednej wartości referencyjnej, a badania różniły się preparatem, źródłem surowca i czasem trwania. Efekt na nawilżenie zależał przy tym od źródła kolagenu i czasu suplementacji⁵. Dawki rynkowe mieszczą się zwykle w przedziale 2,5–10 g na dobę, ale nie jest to zakres wyprowadzony z badań porównujących dawki.

Postacie kolagenu typu I

W handlu kolagen typu I jest dostępny jako proszek do rozpuszczania, saszetki, płyny w ampułkach do picia, kapsułki i tabletki. Postać ma znaczenie praktyczne głównie przez wielkość dawki: dawki rzędu 5–15 g stosowane w badaniach są osiągalne w proszku i w płynie, natomiast w kapsułkach wymagałyby kilkunastu sztuk dziennie, co w praktyce oznacza, że preparaty kapsułkowe dostarczają dawek znacznie mniejszych niż badane.

Pod względem surowca preparaty dzielą się na kolagen bydlęcy (ze skór), świński i morski (ze skór i łusek ryb). Wszystkie trzy są zdominowane przez kolagen typu I. Jedyna dostępna przesłanka o znaczeniu źródła pochodzi z analizy w podgrupach, w której efekt na nawilżenie skóry różnił się zależnie od źródła kolagenu, natomiast dla elastyczności różnic między źródłami nie wykazano⁵. Analiza w podgrupach nie jest podstawą do rekomendowania konkretnego źródła, więc przewaga kolagenu morskiego, często podnoszona w reklamie, nie ma pokrycia w dowodach porównawczych.

Osobną kategorią są opatentowane mieszaniny peptydowe o nazwach handlowych, badane przez producentów w konkretnych wskazaniach. Wyniki uzyskane dla takiej mieszaniny nie przenoszą się automatycznie na dowolny hydrolizat kolagenu o tej samej dawce, ponieważ różnią się one profilem masy cząsteczkowej peptydów. Zagadnienie to omawia hasło Kolagen hydrolizowany.

Przy okienku najbardziej użyteczne jest rozdzielenie trzech rzeczy, które pacjent zwykle miesza. Kolagen typu I dotyczy skóry i kości, kolagen typu II stawów i ma zupełnie inny mechanizm oraz dawkę, a napis o wspomaganiu produkcji kolagenu na opakowaniu odnosi się do zawartej w preparacie witaminy C, nie do kolagenu.