opieka.farm
Suplement ·Jod
Portal tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych.Tylko dla farmaceutów i techników Załóż konto Zaloguj się
Reklama
Suplementy / Składniki mineralne
Suplement·składniki mineralne

Jod

Redakcja portalu · publikacja 02.09.2026 · aktualizacja 11.09.2026

Jod – co mówią badania? Wole, jodowanie soli, ciąża i rozwój dziecka, nadmiar jodu, tarczyca, dawkowanie i oświadczenia EFSA. Krytyczny przegląd (EBM).

Zapisz

Jod to niezbędny pierwiastek śladowy, składnik hormonów tarczycy (tyroksyny, T4, i trijodotyroniny, T3), przez które warunkuje wzrost, dojrzewanie układu nerwowego i tempo metabolizmu. Nazwa łacińska brzmi iodum, angielska iodine. W żywności i suplementach jod jest dostępny jako jodek potasu, jodan potasu, jod związany w suszonych wodorostach oraz w inaktywowanych drożdżach, a najważniejszym nośnikiem populacyjnym jest sól jodowana. Ocena dowodów dla jodu wymaga rozdzielenia dwóch sytuacji, które łatwo pomylić: korygowania rzeczywistego niedoboru, gdzie korzyść jest duża i niepodważalna, oraz podawania jodu osobom o prawidłowym zaopatrzeniu, gdzie korzyści nie wykazano, a przy większych dawkach pojawia się ryzyko zaburzeń czynności tarczycy.

Synonimy i nazewnictwo jodu

  • Jod – pierwiastek śladowy z grupy halogenów, symbol I, liczba atomowa 53. Nazwa łacińska iodum, angielska iodine.
  • Jodek potasu (potassium iodide, KI) – podstawowa forma w suplementach i w tabletkach do blokowania tarczycy.
  • Jodan potasu (potassium iodate, KIO₃) – forma stosowana do jodowania soli spożywczej, trwalsza niż jodek.
  • Jodek sodu (sodium iodide), jodan sodu (sodium iodate) – rzadziej używane sole nośnikowe.
  • Wodorosty i algi (listownica, Laminaria, czyli kelp, oraz wakame, kombu, nori) – naturalne, ale bardzo zmienne źródło jodu w suplementach.
  • Jodowana sól spożywcza (iodised salt) – nośnik jodu w programach zdrowia publicznego, nie preparat leczniczy.
  • Płyn Lugola i jodyna to preparaty jodu do stosowania miejscowego lub o przeznaczeniu diagnostycznym i ratunkowym, nie środki do codziennej suplementacji żywieniowej.
  • Zaburzenia z niedoboru jodu opisuje się zbiorczo jako iodine deficiency disorders (IDD), a stan zaopatrzenia populacji ocenia się głównie stężeniem jodu w moczu (urinary iodine concentration, UIC).

Działanie jodu

Jod jest wychwytywany z krwi przez tarczycę za pośrednictwem symportera sodowo-jodkowego, następnie utleniany przez tyreoperoksydazę i wbudowywany w reszty tyrozynowe tyreoglobuliny, z których powstają T4 i T3. Hormony tarczycy regulują tempo przemian energetycznych, wzrost somatyczny oraz różnicowanie i mielinizację neuronów w okresie płodowym i niemowlęcym, dlatego skutki niedoboru jodu są najcięższe w tym właśnie okresie. Niewystarczająca podaż jodu obniża produkcję hormonów tarczycy, co przez wzrost stężenia tyreotropiny (TSH) prowadzi do rozrostu gruczołu, czyli wola, a w postaci ciężkiej do niedoczynności tarczycy i uszkodzenia rozwoju układu nerwowego1.

Tarczyca ma mechanizm obronny przed nadmiarem jodu: duży ładunek jodkowy przejściowo hamuje organifikację jodu i syntezę hormonów, co nazywa się efektem Wolffa-Chaikoffa, po czym u większości osób dochodzi do ucieczki spod tej blokady i powrotu prawidłowej syntezy. U części osób ta autoregulacja zawodzi i nadmiar jodu wywołuje nadczynność, niedoczynność, wole lub autoimmunizację tarczycy, przy czym najbardziej narażeni są chorzy z wcześniejszą chorobą tarczycy oraz osoby wcześniej pozostające w niedoborze jodu, u których zaburzenie może wystąpić przy spożyciu tylko nieco przekraczającym potrzeby fizjologiczne2.

Skuteczność kliniczna jodu

Czy jodowanie soli zmniejsza niedobór jodu i częstość wola w populacji?

Jodowanie soli jest najlepiej udokumentowaną i najskuteczniejszą interwencją jodową, a jej celem jest populacja, nie pojedynczy pacjent. Przegląd systematyczny 23 badań opisujących programy jodowania soli wykazał, że przy pokryciu solą jodowaną od 16 do 98 procent gospodarstw większość z 13 analizowanych krajów po 18 latach od wdrożenia programu utrzymywała eliminację zaburzeń z niedoboru jodu, a wszystkie osiągnęły prawidłową medianę stężenia jodu w moczu3. Ograniczeniem tego przeglądu jest oparcie się głównie na badaniach przekrojowych, bez grup kontrolnych, więc opisuje on skutek programów, a nie efekt jodu w projekcie eksperymentalnym.

Skala problemu, którego dotyczy ta interwencja, jest duża: około 2 miliardy ludzi ma niewystarczającą podaż jodu, niedobór jodu pozostaje najczęstszą możliwą do zapobieżenia przyczyną upośledzenia rozwoju umysłowego na świecie, a monitorowane jodowanie soli uznaje się za najbardziej opłacalną metodę kontroli niedoboru4. Wprowadzenie soli jodowanej na terenach długotrwałego, ciężkiego niedoboru może przejściowo zwiększyć odsetek zaburzeń czynności tarczycy, ale to niewielkie ryzyko pozostaje nieporównywalnie mniejsze niż skutki utrzymywania niedoboru1.

Czy suplementacja jodu u dzieci z terenów niedoboru zmniejsza wole i poprawia rozwój?

U dzieci z terenów niedoboru jodu suplementacja zmniejsza wole i poprawia zaopatrzenie w jod, natomiast dowody na poprawę rozwoju poznawczego i fizycznego są niespójne. Przegląd systematyczny Cochrane objął 26 prospektywnych badań kontrolowanych z udziałem 29 613 dzieci, z czego 20 badań oceniono jako niskiej, a 6 jako umiarkowanej jakości, i z powodu tej jakości oraz niejednorodności autorzy odstąpili od metaanalizy na rzecz syntezy opisowej5. Wykazano wyraźną tendencję do zmniejszenia częstości wola, istotną statystycznie w kilku badaniach, oraz istotny wzrost wydalania jodu z moczem do wartości zalecanych przez Światową Organizację Zdrowia w większości badań, natomiast wyniki dotyczące funkcji poznawczych i psychomotorycznych były mieszane i tylko nieliczne badania pokazały korzyść, a różnic w rozwoju fizycznym nie stwierdzono poza jednym badaniem5. Działania niepożądane wystąpiły u 1,8 procent badanych dzieci i były w większości łagodne oraz przemijające, a najlepiej udokumentowaną formą podania był jodowany olej5. Przegląd pochodzi z 2004 roku, więc nie obejmuje badań z ostatnich dwóch dekad, a dla preparatów innych niż jodowany olej dowodów uznano za niewystarczające.

Czy suplementacja jodu w ciąży poprawia rozwój neurologiczny dziecka?

Nie wykazano, aby suplementacja jodu u kobiet w ciąży z łagodnym do umiarkowanego niedoborem poprawiała rozwój poznawczy dziecka. Najmocniejszym dowodem jest randomizowane badanie kontrolowane placebo z podwójnym zaślepieniem, w którym 832 kobiety w Bangalurze i Bangkoku, z medianą stężenia jodu w moczu 131 µg/l, otrzymywały 200 µg jodu na dobę albo placebo do rozwiązania. U dzieci ocenianych w wieku 5 do 6 lat nie stwierdzono różnicy w słownym ilorazie inteligencji (89,5 wobec 90,2 punktu, różnica −0,7), w wykonawczym ilorazie inteligencji (97,5 wobec 99,1 punktu, różnica −1,6) ani w ocenie funkcji wykonawczych (90,6 wobec 91,5 punktu, różnica −0,9)6. Wiarygodność tego wyniku obniża duża utrata z obserwacji, bo z 832 włączonych kobiet analizą ilorazu inteligencji objęto dzieci 313 z nich, a badanie prowadzono w rejonach, gdzie dzieci w wieku szkolnym miały już prawidłowe zaopatrzenie w jod, co ogranicza przenoszenie wyniku na populacje z niedoborem cięższym.

Wynik ten potwierdzają dwie niezależne syntezy. Przegląd systematyczny z metaanalizą, obejmujący 37 publikacji dotyczących kobiet w ciąży z łagodnym do umiarkowanego niedoborem jodu (10 randomizowanych badań kontrolowanych, 4 interwencje nierandomizowane i 23 badania obserwacyjne), nie wykazał wpływu suplementacji na rozwój poznawczy dziecka (różnica średnich −0,18), językowy (1,28) ani motoryczny (0,28), przy czym punktów końcowych neurorozwojowych dotyczyły tylko 3 badania randomizowane, a jedynie jedno miało wystarczającą moc statystyczną7. Autorzy stwierdzili wprost, że jakość dowodów jest niewystarczająca, by uzasadnić obowiązujące w kilku krajach zalecenia suplementacji jodu w ciąży na terenach łagodnego i umiarkowanego niedoboru7. Druga metaanaliza, obejmująca 14 badań z trzech dekad, z których 5 weszło do analizy ilościowej, również nie wykazała różnic w rozwoju poznawczym (standaryzowana różnica średnich 0,07), językowym (0,06) i motorycznym (0,07) w pierwszych 2 latach życia ani w masie urodzeniowej (−0,11), długości ciała (−0,06) i obwodzie głowy (0,26)8.

Powiązanie niedoboru jodu w ciąży z niższym ilorazem inteligencji dziecka pochodzi z badań obserwacyjnych, a badania z randomizacją w populacjach z łagodnym niedoborem tego nie potwierdziły7. Nie oznacza to, że jod w ciąży jest zbędny, bo ciężki niedobór jodu jest uznaną przyczyną uszkodzenia rozwoju układu nerwowego4. Oznacza to, że korzyści z dodatkowego jodu u kobiet już zaopatrzonych w jod w stopniu łagodnie niewystarczającym nie udało się zmierzyć, a badania w populacjach z medianą stężenia jodu w moczu poniżej 100 µg/l wciąż są potrzebne7.

Czy suplementacja jodu w ciąży poprawia czynność tarczycy matki i przebieg ciąży?

Dane dotyczące czynności tarczycy matki i wyników położniczych są skąpe i niskiej jakości, a część sygnałów dotyczy działań niepożądanych, nie korzyści. Przegląd systematyczny Cochrane objął 14 badań, z których 11, z udziałem ponad 2700 kobiet, dostarczyło danych do analiz9. Suplementacja jodu zmniejszała prawdopodobieństwo nadczynności tarczycy po porodzie o 68 procent (ryzyko względne 0,32, 3 badania, 543 kobiety, dowody niskiej jakości) i zwiększała ryzyko nietolerancji ze strony przewodu pokarmowego w ciąży ponad piętnastokrotnie, przy oszacowaniu tak niepewnym, że jego wielkości nie da się traktować dosłownie (ryzyko względne 15,33, 1 badanie, 76 kobiet, dowody bardzo niskiej jakości), przy czym oba te punkty końcowe autorzy zaliczyli do potencjalnych działań niepożądanych9. Nie stwierdzono wyraźnych różnic w częstości niedoczynności tarczycy w ciąży, gdzie oszacowanie oparte na jednym badaniu dopuszczało zarówno spadek, jak i kilkukrotny wzrost ryzyka (ryzyko względne 1,90, 1 badanie, 365 kobiet), porodu przedwczesnego (ryzyko względne 0,71, 2 badania, 376 kobiet), umieralności okołoporodowej (ryzyko względne 0,66, 2 badania, 457 ocen) ani małej masy urodzeniowej (ryzyko względne 0,56, 2 badania, 377 noworodków), a wszystkie zgony okołoporodowe wystąpiły w jednym badaniu prowadzonym na terenie ciężkiego niedoboru jodu9. Autorzy uznali dane za niewystarczające do jakichkolwiek wiążących wniosków o korzyściach i szkodach rutynowej suplementacji jodu przed ciążą, w ciąży i po porodzie9.

Jedynym powtarzalnym efektem biochemicznym suplementacji jodu w ciąży jest zapobieganie wzrostowi stężenia tyreoglobuliny, a w 3 badaniach randomizowanych także ograniczenie przyrostu objętości tarczycy w czasie ciąży, natomiast stężenia TSH i wolnej tyroksyny w większości badań pozostawały bez zmian7. Tyreoglobulina jest wskaźnikiem zaopatrzenia w jod, a nie punktem końcowym istotnym dla pacjentki, dlatego jej poprawa nie zastępuje dowodu na korzyść kliniczną.

Co wiadomo o suplementacji jodu u dorosłych o prawidłowym zaopatrzeniu?

Dla dorosłych o prawidłowym zaopatrzeniu w jod nie ma badań pokazujących korzyść z dodatkowej suplementacji, a dostępne dane dotyczą przede wszystkim ryzyka. Optymalne spożycie jodu u dorosłych mieści się w zakresie od 150 do 250 µg na dobę i taki poziom minimalizuje częstość zaburzeń czynności tarczycy w populacji1. Powyżej tego zakresu opisano wzrost częstości niedoczynności tarczycy i autoimmunologicznego zapalenia tarczycy, co omawia sekcja o bezpieczeństwie. Suplement jodu jest więc uzasadniony wtedy, gdy dieta nie pokrywa zapotrzebowania, na przykład przy wykluczeniu soli jodowanej, nabiału i ryb, a nie jako rutynowy dodatek dla osób odżywiających się typowo.

Czy jodek potasu chroni tarczycę przy skażeniu radiacyjnym?

To wskazanie należy do innego reżimu niż suplementacja żywieniowa: jodek potasu w wysokiej dawce jest tu produktem leczniczym stosowanym jednorazowo w sytuacji kryzysowej, a nie uzupełnieniem diety. Duże dawki jodku potasu skutecznie blokują wychwyt radiojodu przez tarczycę i zapobiegają rozwojowi raka tarczycy u dzieci i młodzieży, u których to następstwo awarii reaktora z uwolnieniem radiojodu jest najpoważniejsze, natomiast u dorosłych ryzyko indukowanego radiojodem raka tarczycy uznaje się za znikome10. Ryzyko jest większe tam, gdzie utrzymuje się niedobór jodu w diecie, bo niedoborowa tarczyca wychwytuje więcej radiojodu, a także u osób z nieleczoną nadczynnością, niedoczynnością lub wolem endemicznym10. Przy powtarzającym się lub ciągłym uwalnianiu radiojodu może być potrzebna więcej niż jedna dawka, przyjmowana do tygodnia, a dowodów na szkodliwość powtórnej blokady u dorosłych jest niewiele, przy czym noworodki i niemowlęta mogą być wrażliwsze na działania niepożądane, a przy nadwrażliwości na jod stosuje się nadchloran potasu10. Tabletek jodku potasu nie przyjmuje się profilaktycznie „na zapas” poza decyzją służb o akcji jodowej.

Oświadczenia zdrowotne EFSA dla jodu

Dopuszczone oświadczenie zdrowotne opisuje uznaną funkcję fizjologiczną składnika i nie jest miarą siły działania leczniczego. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (European Food Safety Authority, EFSA) pozytywnie zaopiniował dla jodu pięć oświadczeń funkcjonalnych, dopuszczonych rozporządzeniem (UE) 432/2012 na podstawie art. 13(1) rozp. (WE) 1924/2006, w brzmieniu:

  • „Jod pomaga w utrzymaniu prawidłowych funkcji poznawczych”,
  • „Jod przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego”,
  • „Jod pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego”,
  • „Jod pomaga zachować zdrową skórę”,
  • „Jod pomaga w prawidłowej produkcji hormonów tarczycy i w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy”.

Wszystkich pięciu wolno używać wyłącznie dla żywności będącej co najmniej źródłem jodu w rozumieniu załącznika do rozp. (WE) 1924/2006, a pełne brzmienie i status podaje rejestr11.

Odrębnie, w innym reżimie prawnym, jod ma jedno dopuszczone oświadczenie odnoszące się do rozwoju i zdrowia dzieci, w brzmieniu „Jod przyczynia się do prawidłowego wzrostu dzieci”, dopuszczone na podstawie art. 14 ust. 1 lit. b) rozp. (WE) 1924/2006 rozporządzeniem (UE) 957/201012. Żadne z tych oświadczeń nie dotyczy poprawy ilorazu inteligencji dziecka po suplementacji w ciąży, czego badania z randomizacją nie wykazały.

Bezpieczeństwo stosowania jodu

Jod w dawkach do górnego tolerowanego poziomu spożycia jest dobrze tolerowany przez większość osób zdrowych, a głównym zagrożeniem jest przewlekły nadmiar prowadzący do zaburzeń czynności tarczycy. Górny tolerowany poziom spożycia (UL) jodu ze wszystkich źródeł wynosi 600 µg na dobę dla dorosłych, w tym dla kobiet w ciąży i karmiących, a dla dzieci i młodzieży od 200 µg na dobę w wieku 1 do 3 lat do 500 µg na dobę w wieku 15 do 17 lat. Punktem krytycznym przy ustalaniu tej wartości był wzrost stężenia TSH i nasilona odpowiedź TSH na hormon uwalniający tyreotropinę przy spożyciu około 1700 do 1800 µg na dobę, z czego po zastosowaniu współczynnika niepewności 3 wyprowadzono UL dla dorosłych13.

Nadmiar jodu może wywołać nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy, wole oraz autoimmunizację tarczycy, przy czym zaburzenia te są zwykle łagodne i przemijające, ale indukowana jodem nadczynność tarczycy bywa u niektórych osób stanem zagrażającym życiu2. Kohorta chińska z 5-letnią obserwacją pokazuje kierunek i skalę tego ryzyka: wśród 3018 z 3761 wyjściowo włączonych osób, obserwowanych w trzech regionach o różnym spożyciu jodu (mediana stężenia jodu w moczu 84, 243 i 651 µg/l), skumulowana zapadalność na subkliniczną niedoczynność tarczycy wynosiła odpowiednio 0,2, 2,6 i 2,9 procent, a na autoimmunologiczne zapalenie tarczycy 0,2, 1,0 i 1,3 procent14. Metaanaliza badań obserwacyjnych, oparta na 50 włączonych pracach, z których do analizy ilościowej weszły 3 badania przekrojowe u dorosłych, wykazała przy nadmiernym spożyciu jodu blisko trzykrotnie wyższe szanse jawnej niedoczynności tarczycy (iloraz szans 2,78) i subklinicznej niedoczynności tarczycy (iloraz szans 2,03), przy niskiej jakości i małej liczbie włączonych badań, a głównym źródłem nadmiaru jodu była jodowana sól lub woda pitna15. To dane obserwacyjne, więc nie dowodzą przyczynowości, ale są spójne z opisanym mechanizmem i z zaleceniem, by nie przekraczać UL.

Szczególnej ostrożności wymagają preparaty z wodorostów, w których zawartość jodu jest wysoka i bardzo zmienna. Spożycie jodu w Japonii, pochodzące głównie z wodorostów, oszacowano na średnio od 1000 do 3000 µg na dobę, a autorzy tej analizy wskazują, że przenoszenie japońskiego wzorca spożycia na zalecenia suplementacyjne jest mylące i potencjalnie niebezpieczne16. Zawartość jodu w samych wodorostach zależy od gatunku oraz obróbki, dlatego dawka jodu w suplemencie z listownicy nie jest przewidywalna16. Ryzyko potwierdza analiza rynku suplementów, w której wśród preparatów prenatalnych zawierających jod 23,5 procent czerpało go właśnie z listownicy, czyli ze źródła o znanej zmienności zawartości, a deklarowana zawartość jodu we wszystkich preparatach prenatalnych zawierających jod mieściła się w szerokim zakresie od 25 do 290 µg na dawkę dobową17.

Przy suplemencie jodu policz wszystkie źródła razem: sól jodowaną, nabiał, ryby, preparaty z wodorostów i preparaty wieloskładnikowe. Osobie z chorobą tarczycy w wywiadzie odradzaj preparaty z listownicy o niedeklarowanej lub zmiennej zawartości jodu i kieruj ją do lekarza prowadzącego, bo zaburzenie czynności tarczycy po nadmiarze jodu może wystąpić przy spożyciu tylko nieco przekraczającym potrzeby.

Grupy podwyższonego ryzyka to osoby z chorobą tarczycy w wywiadzie, w tym z wolem guzkowym i chorobą Hashimoto, osoby długo pozostające w niedoborze jodu, noworodki i niemowlęta oraz osoby przyjmujące leki o dużej zawartości jodu2.

Interakcje jodu

Amiodaron + jod

Amiodaron jest lekiem o bardzo dużej zawartości jodu i sam wywołuje zaburzenia czynności tarczycy u około 20 procent leczonych, w postaci indukowanej amiodaronem nadczynności lub niedoczynności tarczycy18. Dodatkowy jod z suplementu zwiększa u takiego pacjenta całkowity ładunek jodkowy, dlatego suplementów jodu nie dodaje się do leczenia amiodaronem bez decyzji lekarza prowadzącego, a czynność tarczycy wymaga monitorowania.

Radiojod w diagnostyce i leczeniu + jod

Podaż jodu w diecie i w suplementach wpływa na wychwyt radiojodu przez tarczycę, bo tarczyca zaopatrzona w jod wychwytuje go mniej niż tarczyca niedoborowa10. Przed scyntygrafią tarczycy i przed leczeniem jodem promieniotwórczym preparaty jodu oraz jodowe środki kontrastowe odstawia się na polecenie pracowni medycyny nuklearnej, bo obciążenie jodem obniża wychwyt znacznika i skuteczność leczenia.

Preparaty z wodorostów i inne ukryte źródła jodu + suplementy jodu

Nadmierne spożycie jodu na poziomie osoby najczęściej wynika z sumowania kilku źródeł jednocześnie, a nie z jednego preparatu: przejodowanej soli, wody pitnej, mleka o wysokiej zawartości jodu, niektórych wodorostów oraz suplementów zawierających jod2. Przy równoczesnym stosowaniu preparatu wieloskładnikowego, suplementu z listownicy i diety bogatej w wodorosty realna dawka dobowa może przekroczyć UL bez wiedzy pacjenta.

Dawkowanie jodu

Referencyjne wartości spożycia jodu EFSA ustaliła jako wystarczające spożycie (adequate intake, AI), a nie jako populacyjne spożycie referencyjne, bo dane nie pozwoliły oszacować zapotrzebowania średniego. Podstawą AI jest progowe stężenie jodu w moczu wynoszące co najmniej 100 µg/l, przy którym częstość wola u dzieci w wieku szkolnym jest najmniejsza, z uwzględnieniem objętości moczu i wchłaniania jodu na poziomie 92 procent19.

DawkaWskazanieUwagi
150 µg/dWystarczające spożycie (AI EFSA) u dorosłychzwykle pokrywane dietą z solą jodowaną, nabiałem i rybami19
200 µg/dWystarczające spożycie (AI EFSA) w ciąży i podczas karmienia piersiąwyższa wartość uwzględnia produkcję hormonów matki oraz pobieranie jodu przez płód i popłód19
70–130 µg/dWystarczające spożycie (AI EFSA) u niemowląt od 7. miesiąca i dzieci70 µg/d dla 7–11 miesięcy, 90 µg/d dla 1–10 lat, 120 µg/d dla 11–14 lat, 130 µg/d dla 15–17 lat19
150 µg/d w suplemencieKobiety w ciąży, karmiące i planujące ciążę wg zaleceń American Thyroid Associationzalecenie amerykańskie, przy którym żadne badanie randomizowane nie wykazało korzyści neurorozwojowej dla dziecka17
200 µg/dDawka badana w ciąży przy łagodnym niedoborze jodubez poprawy ilorazu inteligencji i funkcji wykonawczych dziecka w wieku 5–6 lat6
do 600 µg/dGórny tolerowany poziom spożycia (UL) u dorosłych, w tym w ciąży i podczas karmieniadla dzieci i młodzieży od 200 do 500 µg/d zależnie od wieku13

Typowe preparaty rynkowe dostarczają 100 do 200 µg jodu na dawkę dobową, a mediana zawartości jodu w najlepiej sprzedających się preparatach wieloskładnikowych dla dorosłych i preparatach prenatalnych wynosiła dokładnie 150 µg na dawkę, przy zakresie od 38 do 150 µg w preparatach dla dorosłych i od 25 do 290 µg w preparatach prenatalnych17. Dawki jodku potasu stosowane do blokowania tarczycy przy skażeniu radiojodem są o kilka rzędów wielkości większe i należą do innego reżimu niż suplementacja żywieniowa10.

Polskie normy żywienia podają dla jodu:

  • u osób dorosłych EAR 95 µg/d i RDA 150 µg/d, bez różnicy między kobietami a mężczyznami
  • w ciąży EAR 160 µg/d i RDA 220 µg/d, podczas laktacji EAR 210 µg/d i RDA 290 µg/d
  • górny tolerowany poziom spożycia 600 µg/d dla dorosłych, w tym w ciąży i podczas laktacji
  • maksymalna zawartość w suplemencie diety 150 µg, a 200 µg w suplemencie oznaczonym jako dedykowany dla kobiet w ciąży i w okresie laktacji20

Postacie jodu

W suplementach jod jest dostępny jako jodek potasu, jodan potasu, sproszkowane wodorosty (najczęściej listownica, czyli kelp) oraz inaktywowane drożdże wzbogacone w jod. W analizie najlepiej sprzedających się preparatów amerykańskich wszystkie zawierające jod preparaty dla dorosłych korzystały z jodku potasu, a wśród preparatów prenatalnych 73,5 procent zawierało jodek potasu, 23,5 procent listownicę i 2,9 procent inaktywowane drożdże Saccharomyces cerevisiae, przy czym 24 procent sprzedanych dawek preparatów prenatalnych nie zawierało jodu wcale17. Sole nieorganiczne jodu (jodek i jodan) mają przewidywalną, deklarowaną zawartość pierwiastka, a formy roślinne jej nie gwarantują, dlatego przy suplementacji celowanej preferuje się jodek potasu. Nośnikiem populacyjnym jodu pozostaje jodowana sól spożywcza, w której najczęściej stosuje się trwalszy jodan potasu, a jej powszechne stosowanie, nie suplement, jest podstawą kontroli niedoboru jodu w populacji4. Osobną kategorią, niezwiązaną z suplementacją żywieniową, są tabletki jodku potasu w dużej dawce, przeznaczone do blokowania tarczycy w razie skażenia radiojodem10.

Źródła

  1. Zimmermann MB. Iodine deficiency. Endocr Rev. 2009. [typ: przegląd] PMID: 19460960 ↩↩↩
  2. Farebrother J i wsp. Excess iodine intake: sources, assessment, and effects on thyroid function. Ann N Y Acad Sci. 2019. [typ: przegląd] PMID: 30891786 ↩↩↩↩
  3. Machamba AAL i wsp. Assessment of the Impact of Salt Iodisation Programmes on Urinary Iodine Concentrations and Goitre Rates: A Systematic Review. J Nutr Metab. 2021. [typ: przegląd systematyczny] PMID: 34188956 ↩
  4. Zimmermann MB i wsp. Iodine-deficiency disorders. Lancet. 2008. [typ: przegląd] PMID: 18676011 ↩↩↩
  5. Angermayr L i wsp. Iodine supplementation for preventing iodine deficiency disorders in children. Cochrane Database Syst Rev. 2004. [typ: przegląd systematyczny] PMID: 15106221 ↩↩↩
  6. Gowachirapant S i wsp. Effect of iodine supplementation in pregnant women on child neurodevelopment: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial. Lancet Diabetes Endocrinol. 2017. [typ: RCT] PMID: 29030199 ↩↩
  7. Dineva M i wsp. Systematic review and meta-analysis of the effects of iodine supplementation on thyroid function and child neurodevelopment in mildly-to-moderately iodine-deficient pregnant women. Am J Clin Nutr. 2020. [typ: metaanaliza] PMID: 32320029 ↩↩↩↩↩
  8. Nazeri P i wsp. Effects of iodine supplementation during pregnancy on pregnant women and their offspring: a systematic review and meta-analysis of trials over the past 3 decades. Eur J Endocrinol. 2021. [typ: metaanaliza] PMID: 33112293 ↩
  9. Harding KB i wsp. Iodine supplementation for women during the preconception, pregnancy and postpartum period. Cochrane Database Syst Rev. 2017. [typ: metaanaliza] PMID: 28260263 ↩↩↩↩
  10. Reiners C i wsp. Potassium iodide (KI) to block the thyroid from exposure to I-131: current questions and answers to be discussed. Radiat Environ Biophys. 2013. [typ: przegląd] PMID: 23475155 ↩↩↩↩↩↩
  11. Oświadczenie zdrowotne EFSA: „Jod pomaga w utrzymaniu prawidłowych funkcji poznawczych / Jod przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego / Jod pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego / Jod pomaga zachować zdrową skórę / Jod pomaga w prawidłowej produkcji hormonów tarczycy i w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy”, art. 13(1) rozp. (WE) 1924/2006, rozp. (UE) 432/2012. EU Register of nutrition and health claims. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register ↩
  12. Oświadczenie zdrowotne EFSA: „Jod przyczynia się do prawidłowego wzrostu dzieci”, art. 14 ust. 1 lit. b) rozp. (WE) 1924/2006, rozp. (UE) 957/2010. EU Register of nutrition and health claims. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register ↩
  13. Scientific Committee on Food. Opinion of the Scientific Committee on Food on the Tolerable Upper Intake Level of Iodine (UL 600 µg/dobę dla dorosłych, punkt krytyczny: wzrost stężenia TSH i odpowiedzi na TRH). SCF/CS/NUT/UPPLEV/26 Final. 2002 ↩↩
  14. Teng W i wsp. Effect of iodine intake on thyroid diseases in China. N Engl J Med. 2006. [typ: badanie kohortowe] PMID: 16807415 ↩
  15. Katagiri R i wsp. Effect of excess iodine intake on thyroid diseases in different populations: A systematic review and meta-analyses including observational studies. PLoS One. 2017. [typ: metaanaliza badań obserwacyjnych] PMID: 28282437 ↩
  16. Zava TT i wsp. Assessment of Japanese iodine intake based on seaweed consumption in Japan: A literature-based analysis. Thyroid Res. 2011. [typ: analiza danych z literatury] PMID: 21975053 ↩↩
  17. Patel A i wsp. Iodine Content of the Best-Selling United States Adult and Prenatal Multivitamin Preparations. Thyroid. 2019. [typ: analiza produktów] PMID: 30266075 ↩↩↩↩
  18. Furtak A i wsp. Amiodarone-induced thyroid dysfunction in the developmental period: prenatally, in childhood, and adolescence – case reports and a review of the literature. Endokrynol Pol. 2019. [typ: przegląd i opisy przypadków] PMID: 31274186 ↩
  19. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on Dietary Reference Values for iodine. EFSA Journal. 2014. [typ: opinia naukowa] DOI: 10.2903/j.efsa.2014.3660 ↩↩↩↩
  20. Rychlik E, Stoś K, Woźniak A, Mojska H (red.). Normy żywienia dla populacji Polski. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2024. ISBN 978-83-65870-78-0. [typ: normy żywienia] ↩

Treść specjalistyczna

Tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych. Zaloguj się kontem zawodowym, żeby czytać dalej.

Autor
Redakcja portalu
Opracowanie zespołu
Publikacja: 02.09.2026 Ostatnia aktualizacja: 11.09.2026