opieka.farm
Suplement ·L-lizyna
Portal tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych.Tylko dla farmaceutów i techników Załóż konto Zaloguj się
Reklama
Suplementy / Aminokwasy i pochodne
Suplement·aminokwasy i pochodne

L-lizyna

Redakcja portalu · publikacja 11.09.2026

L-lizyna w świetle badań: nawrotowa opryszczka, lęk, wchłanianie wapnia, dawkowanie i status oświadczeń EFSA. Krytyczny przegląd (EBM).

Zapisz

L-lizyna to aminokwas egzogenny, czyli taki, którego organizm człowieka nie potrafi zsyntetyzować i musi go stale dostarczać z pożywieniem1. W suplementach diety jest dostępna niemal wyłącznie jako chlorowodorek, w tabletkach i kapsułkach po 500 albo 1000 mg. Sprzedaje się ją przede wszystkim jako środek zmniejszający częstość nawrotów opryszczki warg, rzadziej jako składnik preparatów na stres oraz preparatów wapniowych.

Rozstrzygnięcie dla tego składnika jest nietypowo jednoznaczne i idzie w drugą stronę niż sprzedaż. Przegląd Cochrane obejmujący 32 badania z randomizacją i 2640 uczestników nie znalazł dowodów skuteczności lizyny w profilaktyce opryszczki warg2, a w rejestrze UE żadne oświadczenie zdrowotne dla lizyny nie zostało dopuszczone – wnioski rozpatrzono i odrzucono, w tym wniosek dotyczący odporności wobec wirusa opryszczki3. Realne uzasadnienie żywieniowe dotyczy natomiast innej sytuacji niż opryszczka: diet opartych na zbożach, w których lizyna jest aminokwasem ograniczającym jakość białka.

Synonimy i nazewnictwo L-lizyny

  • L-lizyna – nazwa podstawowa, stosowana na opakowaniach suplementów.
  • Kwas (2S)-2,6-diaminoheksanowy – nazwa systematyczna. Litera L oznacza konfigurację występującą w białkach, jedyną, jaka ma znaczenie żywieniowe.
  • L-lysine – nazwa angielska, pod którą składnik występuje w piśmiennictwie naukowym.
  • Chlorowodorek L-lizyny (L-lysine monohydrochloride, L-lizyna HCl) – postać obecna w preparatach i w większości badań klinicznych. Zawiera 80% masy wolnej lizyny, co wynika z proporcji mas cząsteczkowych (146,19 do 182,65), więc 1000 mg chlorowodorku odpowiada 800 mg lizyny.
  • Lizyna bez litery kierunkowej – zapis skrótowy, w kontekście żywieniowym zawsze oznacza formę L.

⚠ Lizyny nie należy mylić z hydroksylizyną, która powstaje z lizyny już wbudowanej w łańcuch kolagenu i nie jest składnikiem suplementów, ani z kadaweryną, aminą powstającą z lizyny w wyniku dekarboksylacji bakteryjnej. Osobną pułapką jest L-arginina, aminokwas, który w narracji sprzedażowej lizyny występuje jako jej przeciwnik, a w badaniach nad lękiem był podawany razem z nią.

Działanie L-lizyny

Lizyna jest aminokwasem białkowym o nietypowym torze metabolicznym. Polskie normy żywienia opisują to tak: „Lizyna i treonina to dwa niezbędne aminokwasy, których grupa aminowa nie ma udziału w całkowitej puli grup aminowych organizmu. Lizyna jest katabolizowana do acetoacetylo-CoA, który następnie wchodzi do cyklu Krebsa jako acetylo-CoA”1. Praktyczne znaczenie ma jednak nie sam katabolizm, a pozycja lizyny we wzorcu aminokwasowym.

Białko wzorcowe dla osób powyżej 1. roku życia zawiera 45 mg lizyny w 1 gramie białka. Produkty zbożowe są od tego wzorca wyraźnie odległe – chleb baltonowski dostarcza 26 mg lizyny na gram białka, podczas gdy jaja 63 mg, a fasola biała 79 mg. Normy wymieniają lizynę wśród najczęstszych aminokwasów ograniczających, obok metioniny i tryptofanu1. To znaczy, że w diecie opartej na pszenicy albo kukurydzy to lizyna pierwsza ogranicza wykorzystanie białka do syntezy białek ustrojowych.

Mechanizm przypisywany lizynie w opryszczce jest zupełnie innego rodzaju i pochodzi z jednego badania w kulturze tkankowej. Niedobór argininy w pożywce hamował namnażanie wirusa opryszczki, a lizyna, jako analog argininy działający jak antymetabolit, znosiła sprzyjające namnażaniu wirusa działanie argininy4. To jest cała podstawa mechanistyczna flagowego wskazania. W kulturze komórkowej stężenia obu aminokwasów w pożywce ustala badacz, a u człowieka podlegają one regulacji metabolicznej, więc przeniesienie tej zależności na organizm nie zostało wykazane.

Trzeci przypisywany mechanizm dotyczy metabolizmu wapnia. W badaniu z lat 90. u ludzi lizyna zwiększyła frakcję wapnia wchłoniętego w jelicie oraz stłumiła wzrost wydalania wapnia z moczem po obciążeniu doustnym, czego nie dawały L-walina ani L-tryptofan podane w tej samej dawce5. Czwarty tor, badany wyłącznie w psychiatrii, opiera się na tym, że lizyna interferuje z wytwarzaniem tlenku azotu, a sygnalizacja tlenku azotu w mózgu może uczestniczyć w patofizjologii schizofrenii6. Żaden z tych trzech mechanizmów nie doprowadził dotąd do wykazanego efektu klinicznego.

Skuteczność kliniczna L-lizyny

Czy stosowanie L-lizyny zapobiega nawrotom opryszczki warg?

Nie ma na to wiarygodnych dowodów, a jest to jednocześnie wskazanie, dla którego lizyna jest sprzedawana. Rozstrzyga przegląd Cochrane, który objął 32 badania z randomizacją, 2640 uczestników z prawidłową odpornością i 19 interwencji. Autorzy podają wprost, że nie znaleźli żadnych dowodów skuteczności lizyny w zapobieganiu opryszczce warg, podobnie jak dla gamma globuliny i szczepionek podjednostkowych. Jakość zbioru dowodów oceniono jako niską do umiarkowanej dla większości punktów końcowych2.

Sformułowanie przeglądu Cochrane jest mocniejsze niż „dane niespójne”. W zbiorze 32 badań z randomizacją dla lizyny nie znaleziono oparcia w ogóle, podczas gdy w tym samym przeglądzie długotrwałe doustne leczenie przeciwwirusowe zmniejszało częstość nawrotów, choć z małą korzyścią kliniczną, a filtr przeciwsłoneczny zapobiegał nawrotom wywołanym doświadczalnym promieniowaniem ultrafioletowym (2 badania, 111 uczestników), ale nie nawrotom wywołanym światłem słonecznym (1 badanie, 51 uczestników)2.

Pojedyncze badania, na które powołuje się sprzedaż, warto znać, bo pokazują, dlaczego zbiór jest sprzeczny i jak małe są to prace.

  • Wynik dodatni. Badanie wieloośrodkowe z podwójnie ślepą próbą i placebo, w którym 3 g lizyny na dobę przez 6 miesięcy przyjmowało 27 osób, a placebo 25 osób, dało średnio o 2,4 nawrotu mniej w grupie lizyny, mniejsze nasilenie objawów i krótszy czas gojenia7. To jedyne badanie dodatnie z twardym punktem końcowym w tej grupie prac, na 52 osobach, które je ukończyły.
  • Zależność od dawki. W badaniu z randomizacją i układem krzyżowym u 41 osób dawka 1248 mg chlorowodorku na dobę wykazywała oznaki zmniejszenia częstości nawrotów, a dawka 624 mg na dobę nie była skuteczna. Żadna z dwóch dawek nie skróciła czasu gojenia8.
  • Wynik ujemny przy 1 g. U 65 pacjentów przyjmujących 1000 mg chlorowodorku na dobę przez 12 tygodni, z następczym okresem placebo, nie wykazano wpływu na częstość nawrotów ani na czas gojenia i wygląd zmian. Istotnie więcej pacjentów nie miało nawrotu w okresie lizyny niż placebo, ale wynik był istotny jedynie nominalnie i pochodzi z analizy dodatkowej przy ujemnym punkcie głównym9.
  • Wynik ujemny przy 1,2 g. U 21 osób z częstymi nawrotami dawka 400 mg trzy razy na dobę nie dała istotnej korzyści ani jako leczenie trwającego epizodu, ani jako profilaktyka10.

Przegląd narracyjny porządkujący te prace według dawki stwierdza, że dawki poniżej 1 g na dobę bez jednoczesnego ograniczenia argininy w diecie wydają się nieskuteczne, a dawki powyżej 3 g na dobę wydają się poprawiać subiektywne odczucia pacjenta11. Nie jest to przegląd systematyczny z metaanalizą, a punkt końcowy, o którym mówi, to samopoczucie, nie częstość nawrotów. Poprawa odczuć przy schorzeniu o samoograniczającym się i nawrotowym przebiegu jest przy tym dokładnie tym punktem końcowym, który najłatwiej daje wynik dodatni bez efektu biologicznego.

Nawrotowa opryszczka warg ma leczenie o wykazanej skuteczności, którym lizyna nie jest. Przy częstych i nasilonych nawrotach nie proponuj suplementu w miejsce konsultacji – długotrwałe doustne leki przeciwwirusowe zmniejszają częstość nawrotów, przy czym korzyść kliniczna jest mała, a miejscowe leki przeciwwirusowe stosowane krótkotrwale nawrotom nie zapobiegają2.

Czy stosowanie L-lizyny skraca czas gojenia zmian opryszczkowych?

Nie wykazano tego. Skrócenie czasu gojenia stwierdziło jedno badanie, przy dawce 3 g na dobę7. Trzy pozostałe badania wypadły w tym punkcie ujemnie: żadna z dwóch dawek chlorowodorku nie skróciła gojenia wobec placebo8, stosowanie lizyny nie wpłynęło ani na czas gojenia, ani na wygląd zmian w okresie największego nasilenia9, a w trzecim badaniu nie stwierdzono korzyści z leczenia epizodu już trwającego10. Rozstrzygający przegląd Cochrane oceniał profilaktykę, nie leczenie zmiany powstałej, więc dla tego punktu końcowego w ogóle nie ma syntezy wyższego poziomu.

Czy stosowanie L-lizyny zmniejsza lęk i reakcję na stres?

Dane pochodzą z trzech badań jednego programu badawczego i nie pozwalają na wniosek o lizynie. Przegląd systematyczny suplementów w zaburzeniach lękowych, obejmujący 24 badania i 2619 uczestników dla wszystkich ocenianych składników razem, podaje, że dla połączenia L-lizyny z L-argininą istnieją „mocne dowody”12. Ocena ta wymaga rozbrojenia z trzech powodów: przegląd nie zawiera metaanalizy, bo heterogeniczność i mała liczba badań ją uniemożliwiły, a autorzy sami przyznają to w abstrakcie, dalej – wniosek dla lizyny opiera się na trzech pracach, których współautorem jest pracownik producenta aminokwasów, i wreszcie żadna z tych prac nie badała lizyny osobno.

  • U 108 zdrowych dorosłych tygodniowe przyjmowanie L-lizyny 2,64 g na dobę razem z L-argininą 2,64 g na dobę zmniejszyło lęk jako cechę i lęk jako stan wywołany baterią zadań poznawczych, a u mężczyzn obniżyło podstawowe stężenia kortyzolu w ślinie oraz chromograniny A13. Preparat złożony i tydzień obserwacji nie pozwalają przypisać efektu lizynie.
  • U 29 osób z lękiem jako cechą przy górnej granicy normy mieszanina lizyny i argininy po 3 g przez 10 dni zwiększyła podczas stresu psychospołecznego stężenia hormonu adrenokortykotropowego, kortyzolu, adrenaliny i noradrenaliny oraz reakcje przewodnictwa skóry. Częstości rytmu serca i ciśnienia tętniczego nie zmieniła. Autorzy interpretują to jako normalizację do wzorca obserwowanego u osób z małym lękiem14. Kierunek jest przeciwny do potocznego opisu „lizyna obniża kortyzol”, a wyjaśnienie przez normalizację zostało dodane po fakcie, gdy wynik nie zgodził się z hipotezą.
  • Trzecia praca to badanie wzbogacania pszenicy lizyną w ubogich społecznościach północno-zachodniej Syrii, gdzie pszenica jest podstawą diety, a lizyna jest w niej aminokwasem ograniczającym. Odpowiedź kortyzolu na stres zmalała u kobiet, pobudzenie sympatyczne u mężczyzn, a lęk jako cecha zmniejszył się u mężczyzn. Abstrakt nie podaje liczby uczestników ani dawki dodanej do mąki15. To jest badanie korekty niedoboru w populacji o małym spożyciu lizyny, więc jego wyniku nie wolno przenosić na osobę jedzącą mięso, nabiał albo nasiona roślin strączkowych.

Czy stosowanie L-lizyny poprawia wchłanianie wapnia i stan kości?

Dane obejmują wyłącznie punkty zastępcze i pochodzą z lat 90., a EFSA rozpatrzyła i odrzuciła oba związane z tym oświadczenia. W badaniu u ludzi obciążenie doustne 3 g wapnia podane z 400 mg L-lizyny stłumiło wzrost wydalania wapnia z moczem, ale tylko u kobiet zdrowych, nie u kobiet z osteoporozą, a podawanie 800 mg lizyny na dobę u 45 pacjentów z osteoporozą zwiększyło frakcję wapnia wchłoniętego w jelicie, czego nie dawały L-walina ani L-tryptofan5. Nie badano ani gęstości mineralnej kości, ani złamań, a sformułowanie autorów było warunkowe.

Twierdzenie, że lizyna wzmacnia kości, pochodzi z innych prac – z badań preparatów wieloskładnikowych dodawanych do kalcytoniny. W jednym z nich 40 osób z osteoporozą starczą otrzymywało karbokalcytoninę osobno albo razem z preparatem argininy, lizyny i laktozy, a po 6 miesiącach w grupie skojarzonej stwierdzono większy przyrost gęstości mineralnej kości i silniejsze zmniejszenie dolegliwości bólowych16. Nie było ani grupy z samą lizyną, ani grupy placebo, składników było kilka, a gęstość mineralna po 6 miesiącach nie mówi nic o ryzyku złamania. Na tej podstawie nie da się przypisać lizynie żadnego udziału.

Co wiadomo o stosowaniu L-lizyny w schizofrenii?

Są dwa badania, o łącznej liczbie 82 uczestników, i mówią różne rzeczy. U 72 hospitalizowanych chorych z przewlekłą schizofrenią stosowanie L-lizyny w dawce 6 g na dobę przez 8 tygodni, dodanej do rysperydonu, poprawiło wynik całkowity skali PANSS oraz podskale objawów negatywnych i ogólnej psychopatologii, natomiast dla podskali objawów pozytywnych różnicy nie wykazano17. W badaniu pilotażowym u 10 chorych, pojedynczo zaślepionym, ta sama dawka zwiększyła stężenie lizyny we krwi i była dobrze tolerowana, ale poprawa dotyczyła objawów pozytywnych, wystąpiła także w okresie placebo i sami autorzy podają, że efektów nie można jednoznacznie przypisać lizynie6. Kierunki poprawy w obu pracach są rozbieżne, obserwacja krótka, punkty końcowe wyłącznie objawowe. To wskazanie eksperymentalne, prowadzone w skojarzeniu z lekiem przeciwpsychotycznym, a nie zastosowanie suplementu dostępnego w sprzedaży odręcznej.

Czy dodatek lizyny do żywności poprawia wzrastanie dzieci?

Nie da się tego przypisać lizynie, choć bywa tak cytowane. W badaniu z randomizacją u 750 niemowląt karmionych dietą uzupełniającą opartą na kukurydzy wariant lipidowego suplementu odżywczego wzbogacony o lizynę poprawił wskaźnik długości do wieku w 8. i 10. miesiącu życia, ale w 12. miesiącu różnicy nie wykazano, a dla masy ciała do wieku efektu nie było w żadnym punkcie18. Wariant wzbogacony różnił się od podstawowego co najmniej czterema składnikami – kwasem dokozaheksaenowym, kwasem arachidonowym, lizyną i fitazą – więc udziału lizyny nie da się wyodrębnić. Oba badane produkty zmniejszały przy tym częstość gorączki i kaszlu, ale zwiększały częstość biegunki, wymiotów oraz wysypki.

U kogo spożycie lizyny bywa niewystarczające?

To jedyna sytuacja, w której podaż lizyny jest realnym problemem żywieniowym, i dotyczy diet roślinnych opartych na zbożach, a nie osób z opryszczką. W ocenie spożycia u 193 wegan z Nowej Zelandii, prowadzonej czterodniowym dzienniczkiem, białka roślinne dostarczały 35,7 mg lizyny na gram białka, przy wzorcu odniesienia 45 mg/g. Średnie spożycie lizyny wynosiło 31,0 mg/kg masy ciała na dobę przy wartości odniesienia 30 mg/kg na dobę, czyli dokładnie na granicy, a po uwzględnieniu rzeczywistej strawności jelitowej zapotrzebowanie na lizynę spełniała już tylko około połowa uczestników. Największy udział w spożyciu lizyny miały nasiona roślin strączkowych19. Jest to badanie obserwacyjne w jednej populacji, więc wskazuje grupę do uwagi żywieniowej, a nie korzyść z suplementu.

Wniosek dla pracy przy okienku jest odwrotny do etykiety preparatu. Osoba, u której podaż lizyny może być na granicy, to osoba na diecie roślinnej z niewielkim udziałem nasion roślin strączkowych, a odpowiedzią jest wtedy zmiana proporcji produktów białkowych, nie kapsułka. Osoba z nawrotową opryszczką na diecie mieszanej nie ma niedoboru lizyny i nie ma dowodów, że dodatkowa lizyna jej pomoże.

Oświadczenia zdrowotne EFSA dla L-lizyny

Lizyna nie ma żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego. W rejestrze UE jest 13 wniosków z lizyną w składzie i wszystkie mają status niedopuszczonych. Osiem dotyczy samej lizyny i wszystkie osiem oceniono w jednej opinii, EFSA Journal 2011, 9(4):2063. Odrzucone deklarowane związki zdrowotne to:

  • obrona immunologiczna przeciw wirusowi opryszczki,
  • utrzymanie prawidłowego stanu kości,
  • udział w prawidłowej syntezie białek (dwa wnioski),
  • zwiększenie wchłaniania wapnia prowadzące do zwiększenia jego retencji (dwa wnioski),
  • zwiększenie apetytu prowadzące do zwiększenia spożycia energii,
  • utrzymanie prawidłowego stężenia cholesterolu LDL we krwi.

Pozostałe pięć wniosków dotyczy preparatów wieloskładnikowych z lizyną – zestawu witamin, składników mineralnych, lizyny, argininy i tauryny (opinia EFSA Journal 2011, 9(4):2083) oraz połączenia aminokwasów rozgałęzionych z lizyną i pikolinianem chromu, zgłoszonego w trybie art. 13 ust. 5 pod pytaniem Q-2013-00756. Pełne brzmienie wniosków i ich status podaje rejestr3.

Dwie rzeczy warto przy tym rozróżnić. Lizyna nie jest surowcem roślinnym, więc nie obejmuje jej mechanizm zawieszenia wniosków roślinnych z 2010 r. – tutaj wnioski zostały rozpatrzone i odrzucone merytorycznie, co jest stwierdzeniem mocniejszym niż brak oświadczenia. Odmowa dotyczy przy tym dokładnie tych zastosowań, którymi preparat jest sprzedawany: odporności wobec wirusa opryszczki, wchłaniania wapnia i stanu kości. Rejestr nie tłumaczy brzmień wniosków odrzuconych na język polski, dostępna jest wyłącznie wersja angielska – wniosek dotyczący opryszczki zgłoszono w brzmieniu „Lysine supports the immune systems functions”.

Bezpieczeństwo stosowania L-lizyny

Polskie normy żywienia nie ustalają dla lizyny górnego tolerowanego poziomu spożycia. Tabele wartości UL obejmują wyłącznie witaminy i składniki mineralne, a lizyny nie ma także na liście maksymalnych dawek w suplementach diety wg uchwał Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym1. Nie istnieje więc krajowy pułap dawki lizyny w suplemencie i nie ma wartości, wobec której można ocenić deklarację na opakowaniu.

Dane o tolerancji są skąpe i pochodzą z badań prowadzonych dla innych celów. Największy zbiór to 72 chorych przyjmujących 6 g lizyny na dobę przez 8 tygodni, gdzie częstość działań niepożądanych nie różniła się od placebo i nie zaobserwowano poważnego działania niepożądanego17. Ta sama dawka przez 4 tygodnie była dobrze tolerowana u 10 osób6. Najdłuższe badanie w opryszczce trwało 6 miesięcy przy 3 g na dobę, ale jego abstrakt nie podaje działań niepożądanych7. Łącznie: kilkadziesiąt osób, tygodnie do kilku miesięcy, przy dawkach do 6 g na dobę.

Luki w tych danych trzeba nazwać wprost. Badania tolerancji z dawkami wzrastającymi, w których ustala się dawkę bez obserwowanego działania niepożądanego, przeprowadzono dla innych aminokwasów – dla chlorowodorku ornityny wyniosła ona 12 g na dobę, a dla cytruliny 24 g na dobę przy 4 tygodniach podawania20. Dla lizyny w przeszukaniu PubMed analogicznego badania nie znaleziono, więc dawki bezpiecznej nie ustalono. Nie ma też danych o wielomiesięcznym stosowaniu gramowych dawek ani o stosowaniu u osób z niewydolnością nerek, u których lizyna jako aminokwas kationowy podlega wydalaniu nerkowemu.

Jedyne ostrzeżenie dotyczące grup ryzyka, jakie pojawia się w piśmiennictwie, formułują autorzy przeglądu poświęconego opryszczce: pacjentów z chorobą układu krążenia lub chorobą pęcherzyka żółciowego należy uprzedzić o teoretycznym ryzyku suplementacji lizyną11. Charakteru tego ryzyka autorzy nie precyzują, więc jest to przesłanka do ostrożności, a nie opisany mechanizm szkody.

Interakcje L-lizyny

L-arginina + L-lizyna

Nie jest to interakcja wykazana u człowieka, ale jest to najczęściej powtarzane zalecenie przy tym składniku i warto wiedzieć, skąd się wzięło. W kulturze tkankowej lizyna działała jak antymetabolit argininy i znosiła jej działanie sprzyjające namnażaniu wirusa opryszczki4. Z tego wyprowadzono radę, żeby przy skłonności do opryszczki ograniczać podaż argininy, a przegląd narracyjny stwierdza, że dawki lizyny poniżej 1 g na dobę bez takiej diety wydają się nieskuteczne11. Warto zauważyć niespójność w obrębie tej samej półki aptecznej: preparaty na stres podają lizynę razem z argininą w równej dawce13, czyli w układzie, który narracja przeciwopryszczkowa uznaje za przeciwskuteczny.

Wapń + L-lizyna

Lizyna zwiększała frakcję wapnia wchłoniętego w jelicie i tłumiła wzrost jego wydalania z moczem po obciążeniu doustnym5. Nie przekłada się to na zalecenie dodawania lizyny do preparatu wapnia: dane są jednostkowe, dotyczą punktów zastępczych, a EFSA odrzuciła oświadczenie o zwiększeniu wchłaniania i retencji wapnia. Dla pacjenta przyjmującego wapń oznacza to, że lizyna nie jest składnikiem, którego brak trzeba nadrabiać.

Klinicznie udokumentowanych interakcji lizyny z lekami w przeszukanym piśmiennictwie nie znaleziono. Nie jest to dowód ich braku, a odzwierciedlenie tego, jak mały jest zbiór badań nad tym składnikiem.

Dawkowanie L-lizyny

DawkaWskazanie i badanieUwagi
1000 mg chlorowodorku na dobęprofilaktyka nawrotów opryszczki, 65 osób, 12 tygodni9bez wpływu na częstość nawrotów, gojenie i wygląd zmian
624 i 1248 mg chlorowodorku na dobęprofilaktyka nawrotów opryszczki, 41 osób8dawka mniejsza nieskuteczna, większa z oznakami działania, gojenie bez zmian
1200 mg chlorowodorku na dobęopryszczka, leczenie i profilaktyka, 21 osób10bez istotnej korzyści
3 g lizyny na dobę (3 × 1000 mg)profilaktyka i leczenie opryszczki, 52 osoby, 6 miesięcy7jedyne badanie dodatnie z twardym punktem końcowym, nierozstrzygające wobec przeglądu Cochrane
2,64 g lizyny + 2,64 g argininy na dobęlęk u osób zdrowych, 108 osób, 1 tydzień13preparat złożony, efektu nie da się przypisać lizynie
3 g lizyny + 3 g argininy na dobęreakcja na stres psychospołeczny, 29 osób, 10 dni14odpowiedź hormonalna na stres nasilona, nie osłabiona
800 mg na dobęwchłanianie wapnia u osób z osteoporozą, 45 osób5punkt zastępczy, bez oceny gęstości kości i złamań
6 g na dobęschizofrenia, dodatek do rysperydonu, 72 osoby, 8 tygodni17wskazanie eksperymentalne, największy zbiór danych o tolerancji

Typowe dawki rynkowe to 500 i 1000 mg chlorowodorku na tabletkę, przy zaleceniu jednej do dwóch tabletek na dobę, czyli w zakresie, w którym badania w opryszczce wypadały ujemnie.

Polskie normy żywienia nie podają dla lizyny ani normy spożycia, ani górnego tolerowanego poziomu – zapotrzebowanie jest ujęte przez normę na białko wraz ze wzorcem aminokwasowym1. Praktyczne odniesienie wychodzi z przeliczenia tych dwóch wartości: przy normie na białko dla dorosłych 0,83 g/kg masy ciała na dobę i zawartości 45 mg lizyny w gramie białka wzorcowego osoba o masie 70 kg potrzebuje około 2,6 g lizyny na dobę, a osoba o masie 60 kg około 2,2 g. Zwykła dieta dostarcza tyle bez trudu – ser parmezan zawiera 3,5 g lizyny w 100 g, stek wieprzowy 2,8 g, tuńczyk w oleju 2,6 g, mąka sojowa pełnotłusta 3,1 g. Jedna tabletka 1000 mg chlorowodorku wnosi 800 mg lizyny, czyli tyle, ile około 30 g parmezanu.

Postacie L-lizyny

W preparatach dostępny jest praktycznie tylko chlorowodorek L-lizyny, w tabletkach i kapsułkach, samodzielnie albo w zestawach z witaminami, składnikami mineralnymi, cynkiem lub argininą. Rejestr UE pokazuje, że takie preparaty wieloskładnikowe też zgłaszały oświadczenia zdrowotne i też ich nie uzyskały3.

Przy czytaniu opakowania rozstrzygające jest, czy deklarowana masa dotyczy chlorowodorku, czy wolnej lizyny. Różnica wynosi jedną piątą: 1000 mg chlorowodorku to 800 mg lizyny. Ma to znaczenie przy porównywaniu z badaniami, bo jedyne badanie dodatnie podawało 1000 mg lizyny w dawce trzy razy na dobę7, a badania ujemne 1000 i 1248 mg chlorowodorku, czyli około 800 i 1000 mg lizyny9,8. Odtworzenie dawki z badania dodatniego wymaga zatem 3750 mg chlorowodorku na dobę, czyli około czterech tabletek po 1000 mg.

Osobną drogą podania jest wzbogacanie żywności, a nie tabletka: mąki pszennej w badaniu syryjskim15 oraz lipidowych suplementów odżywczych w badaniu u niemowląt karmionych dietą kukurydzianą18. To jest zastosowanie z zakresu zdrowia publicznego w populacjach o diecie zbożowej, nie odpowiednik suplementu z apteki.

Badań porównujących biodostępność różnych postaci lizyny w przeszukanym piśmiennictwie nie znaleziono, więc nie ma podstaw do twierdzenia, że któraś postać jest lepiej wchłaniana.

Źródła

  1. Rychlik E, Stoś K, Woźniak A, Mojska H (red.). Normy żywienia dla populacji Polski. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2024. ISBN 978-83-65870-78-0. [typ: normy żywienia] ↩↩↩↩↩
  2. Chi CC i wsp. Interventions for prevention of herpes simplex labialis (cold sores on the lips). Cochrane Database Syst Rev. 2015. [typ: przegląd systematyczny z metaanalizą] PMID: 26252373 ↩↩↩↩
  3. Oświadczenie zdrowotne EFSA: L-lizyna nie ma żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego. Rejestr UE zawiera 13 wniosków z lizyną w składzie, wszystkie niedopuszczone – 8 dla samej lizyny w trybie art. 13 ust. 1 rozp. (WE) 1924/2006, ocenionych w opinii EFSA Journal 2011;9(4):2063, w tym wniosek dotyczący odporności wobec wirusa opryszczki, oraz 5 dla preparatów złożonych (opinia 2011;9(4):2083 i pytanie Q-2013-00756). EU Register of nutrition and health claims. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register ↩↩↩
  4. Griffith RS i wsp. Relation of arginine-lysine antagonism to herpes simplex growth in tissue culture. Chemotherapy. 1981. [typ: badanie in vitro] PMID: 6262023 ↩↩
  5. Civitelli R i wsp. Dietary L-lysine and calcium metabolism in humans. Nutrition. 1992. [typ: badanie kliniczne] PMID: 1486246 ↩↩↩↩
  6. Wass C i wsp. L-lysine as adjunctive treatment in patients with schizophrenia: a single-blinded, randomized, cross-over pilot study. BMC Med. 2011. [typ: RCT, badanie pilotażowe] PMID: 21501494 ↩↩↩
  7. Griffith RS i wsp. Success of L-lysine therapy in frequently recurrent herpes simplex infection. Treatment and prophylaxis. Dermatologica. 1987. [typ: badanie kliniczne z podwójnie ślepą próbą i kontrolą placebo] PMID: 3115841 ↩↩↩↩↩
  8. McCune MA i wsp. Treatment of recurrent herpes simplex infections with L-lysine monohydrochloride. Cutis. 1984. [typ: RCT] PMID: 6435961 ↩↩↩↩
  9. Milman N i wsp. Lysine prophylaxis in recurrent herpes simplex labialis: a double-blind, controlled crossover study. Acta Derm Venereol. 1980. [typ: RCT] PMID: 6153847 ↩↩↩↩
  10. DiGiovanna JJ, Blank H. Failure of lysine in frequently recurrent herpes simplex infection. Treatment and prophylaxis. Arch Dermatol. 1984. [typ: RCT] PMID: 6419679 ↩↩↩
  11. Mailoo VJ, Rampes S. Lysine for Herpes Simplex Prophylaxis: A Review of the Evidence. Integr Med (Encinitas). 2017. [typ: przegląd narracyjny] PMID: 30881246 ↩↩↩
  12. Lakhan SE, Vieira KF. Nutritional and herbal supplements for anxiety and anxiety-related disorders: systematic review. Nutr J. 2010. [typ: przegląd systematyczny] PMID: 20929532 ↩
  13. Smriga M i wsp. Oral treatment with L-lysine and L-arginine reduces anxiety and basal cortisol levels in healthy humans. Biomed Res. 2007. [typ: RCT] PMID: 17510493 ↩↩↩
  14. Jezova D i wsp. Subchronic treatment with amino acid mixture of L-lysine and L-arginine modifies neuroendocrine activation during psychosocial stress in subjects with high trait anxiety. Nutr Neurosci. 2005. [typ: RCT] PMID: 16117182 ↩↩
  15. Smriga M i wsp. Lysine fortification reduces anxiety and lessens stress in family members in economically weak communities in Northwest Syria. Proc Natl Acad Sci U S A. 2004. [typ: RCT] PMID: 15159538 ↩↩
  16. Abate G i wsp. [The effects of the carbocalcitonin + arginine-lysine-lactose combination in senile involutional osteoporosis]. Minerva Med. 1994. [typ: RCT] PMID: 8028755 ↩
  17. Zeinoddini A i wsp. L-lysine as an adjunct to risperidone in patients with chronic schizophrenia: a double-blind, placebo-controlled, randomized trial. J Psychiatr Res. 2014. [typ: RCT] PMID: 25227564 ↩↩↩
  18. Smuts CM i wsp. Effect of small-quantity lipid-based nutrient supplements on growth, psychomotor development, iron status, and morbidity among 6- to 12-mo-old infants in South Africa: a randomized controlled trial. Am J Clin Nutr. 2019. [typ: RCT] PMID: 30649163 ↩↩
  19. Soh BXP i wsp. Evaluation of protein intake and protein quality in New Zealand vegans. PLoS One. 2025. [typ: badanie obserwacyjne, ocena spożycia] PMID: 40238722 ↩
  20. Miura N i wsp. Subchronic tolerance trials of graded oral supplementation with ornithine hydrochloride or citrulline in healthy adults. Amino Acids. 2022. [typ: badanie kliniczne tolerancji] PMID: 36571619 ↩

Treść specjalistyczna

Tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych. Zaloguj się kontem zawodowym, żeby czytać dalej.

Autor
Redakcja portalu
Opracowanie zespołu
Publikacja: 11.09.2026 Ostatnia aktualizacja: 11.09.2026