L-treonina

L-treonina to aminokwas egzogenny, wymieniany w polskich normach żywienia wśród ośmiu aminokwasów, których organizm człowieka nie syntetyzuje i musi je stale dostarczać z pożywieniem, obok waliny, izoleucyny, lizyny, fenyloalaniny, metioniny, histydyny i tryptofanu¹. W suplementach diety jest dostępna jako wolny aminokwas, w proszku i w kapsułkach, a częściej niż samodzielnie występuje jako składnik mieszanek aminokwasów egzogennych oraz preparatów sprzedawanych pod hasłem bariery jelitowej.

Historia badań nad treoniną jako preparatem jest zamknięta i niemal w całości neurologiczna. Powstała z hipotezy, że treonina podnosi w rdzeniu kręgowym stężenie glicyny, neuroprzekaźnika hamującego, i przez to zmniejsza spastyczność. Badanie, które tę hipotezę sprawdziło, wykazało wzrost stężenia treoniny w surowicy i w płynie mózgowo-rdzeniowym, ale stężenie glicyny się nie zmieniło². Trzy dekady później zbiór dowodów zamyka się w czterech małych badaniach z lat 1992–1996, przeglądach Cochrane, w których treonina jest jedną z wielu ocenianych interwencji, i niemal zerowym śladzie w rejestrze oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej. Osobnej metaanalizy poświęconej treoninie w przeszukanym piśmiennictwie nie ma, a jedyne dane zbiorcze to zestawienie dwóch małych badań wewnątrz przeglądu Cochrane o kurczach mięśni.

Synonimy i nazewnictwo L-treoniny

• L-treonina – nazwa podstawowa, stosowana na opakowaniach suplementów i w normach żywienia.
• Kwas (2S,3R)-2-amino-3-hydroksybutanowy – nazwa systematyczna. Treonina ma dwa centra chiralności, więc istnieje w czterech odmianach przestrzennych. Znaczenie żywieniowe ma wyłącznie L-treonina, bo tylko ona jest wbudowywana w białka.
• L-threonine – nazwa angielska, pod którą składnik występuje w piśmiennictwie naukowym.
• Thr, T – skróty trójliterowy i jednoliterowy, używane w zapisie sekwencji białek.
• Treonina bez litery kierunkowej – zapis skrótowy, w kontekście żywieniowym zawsze oznacza formę L.

⚠ Treoniny nie należy mylić z treonianem, czyli solą kwasu L-treonowego. To dwa różne związki o podobnie brzmiących nazwach, a pomyłka jest realna, bo treonian jest składnikiem preparatów magnezu badanych pod kątem pamięci, sprzedawanych pod nazwą handlową Magtein³. Kwas treonowy nie jest aminokwasem i nie zawiera grupy aminowej, więc magnez L-treonian nie jest źródłem treoniny i nie pokrywa zapotrzebowania na nią. Osobną pułapką nazewniczą jest allo-treonina, odmiana przestrzenna nieobecna w białkach, oraz kinazy serynowo-treoninowe, enzymy występujące w piśmiennictwie onkologicznym, które z suplementacją treoniny nie mają nic wspólnego.

Działanie L-treoniny

Treonina jest aminokwasem białkowym o dwóch cechach metabolicznych, które polskie normy opisują wprost: „Lizyna i treonina to dwa niezbędne aminokwasy, których grupa aminowa nie ma udziału w całkowitej puli grup aminowych organizmu”, a sama treonina „jest prekursorem glukoneogenezy, jest rozkładana do acetylo-CoA po deaminacji”¹. Pierwsza z tych cech znaczy, że treonina nie oddaje swojej grupy aminowej do wymiany z innymi aminokwasami, druga – że po rozłożeniu jej szkielet węglowy może posłużyć do wytworzenia glukozy.

Grupa hydroksylowa w cząsteczce treoniny jest miejscem przyłączania reszt fosforanowych w fosfoproteinach, obok grup hydroksylowych seryny i tyrozyny¹. Ta sama grupa hydroksylowa jest przyczyną, dla której treonina jest wyjątkowo obficie reprezentowana w mucynach, czyli glikoproteinach śluzu jelitowego, w tym w mucynie MUC2 utrzymującej barierę jelitową⁴. Z tego bierze się cała narracja jelitowa przy tym składniku, w tym miejscu jednak trzeba oddzielić dwie rzeczy: zapotrzebowanie jelita na treoninę do budowy śluzu jest udokumentowane, a korzyść z dodatkowej podaży u człowieka z prawidłowo odżywionym jelitem nie.

Znaczna część treoniny z pokarmu jest zużywana już w jelicie i nie dochodzi do krążenia ogólnego. Przegląd prac nad metabolizmem aminokwasów u noworodków, oparty na modelu prosięcia z wielokrotnym cewnikowaniem i odnoszony do noworodka urodzonego przedwcześnie, stwierdza, że tempo zużycia poszczególnych aminokwasów w trzewiach różni się bardzo, a wychwyt pierwszego przejścia dla lizyny i treoniny różni się istotnie⁵. U prosiąt urodzonych przedwcześnie zużycie treoniny w jelicie przy pierwszym przejściu wynosiło od połowy do trzech piątych podaży, zależnie od tego, czym karmiono zwierzęta⁴. Dla farmaceuty ma to znaczenie praktyczne: dawka doustna treoniny nie przekłada się wprost na jej dostępność w tkankach.

Mechanizm, który wprowadził treoninę do neurologii, jest inny i został sprawdzony u ludzi z wynikiem ujemnym. Treonina jest w rdzeniu kręgowym potencjalnym substratem do wytwarzania glicyny, neuroprzekaźnika hamującego w łuku odruchowym, więc jej podanie miało wzmocnić zahamowanie postsynaptyczne i zmniejszyć napięcie mięśni. W badaniu z randomizacją u 26 chorych na stwardnienie rozsiane stężenia treoniny w surowicy i w płynie mózgowo-rdzeniowym w trakcie leczenia rzeczywiście wzrosły, natomiast stężenia glicyny się nie zmieniły². Hipoteza glicynergiczna pozostaje więc hipotezą, a nie wykazanym mechanizmem, i to pomimo tego, że badanie zmierzyło dokładnie tę wielkość, która miała ją potwierdzić.

Skuteczność kliniczna L-treoniny

Czy stosowanie L-treoniny zmniejsza spastyczność w stwardnieniu rozsianym?

Nie wykazano tego w punkcie końcowym, który ma znaczenie dla pacjenta. W badaniu z randomizacją i układem krzyżowym u 26 chorych chodzących samodzielnie stosowanie treoniny w dawce 7,5 g na dobę zmniejszało oznaki spastyczności w badaniu przedmiotowym, ale ani lekarz badający, ani sam pacjent nie zauważali poprawy objawowej. Autorzy podkreślili natomiast brak sedacji i osłabienia mięśni, czyli działań niepożądanych typowych dla leków przeciwspastycznych stosowanych wtedy w tym wskazaniu². Przegląd systematyczny doustnych metod leczenia spastyczności w stwardnieniu rozsianym odczytał tę pracę jednoznacznie: jedno badanie z randomizacją nad treoniną nie potwierdza jej skuteczności⁶.

Przegląd Cochrane leków przeciwspastycznych w stwardnieniu rozsianym objął 26 badań z placebo, w tym badania nad treoniną, oraz 13 badań porównawczych. Metaanalizy nie wykonano, bo na to nie pozwalały punkty końcowe i wady metodologiczne włączonych prac. Skali Ashwortha użyto tylko w 15 badaniach, a różnicę istotną wobec placebo wykazano w trzech z ośmiu badań, które ją zastosowały. Wniosek dla całej grupy jest taki, że skuteczność i tolerancja leków przeciwspastycznych w stwardnieniu rozsianym są udokumentowane słabo i nie da się na tej podstawie sformułować zaleceń dotyczących ordynowania⁷.

Rozejście się punktów końcowych u Hausera jest tu ważniejsze od samego kierunku wyniku. Poprawa dotyczyła napięcia mięśni ocenianego w skali Ashwortha, a nie tego, co odczuwał pacjent, i tę samą skalę autorzy przeglądu Cochrane opisują jako narzędzie nieadekwatne, którego stosowanie było jedną z przyczyn niemożności wykonania metaanalizy. Wynik dodatni w punkcie zastępczym przy braku poprawy odczuwanej przez chorego i przez lekarza nie jest dowodem korzyści klinicznej^2,7.

Czy stosowanie L-treoniny zmniejsza spastyczność pochodzenia rdzeniowego?

Jedno badanie wypadło dodatnio, w projekcie, który tę korzyść niemal wymusza. Do badania z podwójnie ślepą próbą, placebo i układem krzyżowym włączono chorych ze spastycznością pochodzenia rdzeniowego o różnych przyczynach, w tym ze stwardnieniem rozsianym, urazem rdzenia, jamistością rdzenia i guzem rdzenia. Stosowano 6 g treoniny na dobę, a głównym pomiarem było napięcie wybranych mięśni kończyn dolnych w skali Ashwortha. Za odpowiedź na leczenie przyjęto zmniejszenie punktacji o 10%, wyniki analizowano sekwencyjnie, a badanie zamknięto na korzyść treoniny po 33 chorych. Autorzy nazwali efekt umiarkowanym, ale wyraźnym, a działania niepożądane minimalnymi⁸.

Trzy cechy tej pracy trzeba nazwać wprost. Punkt końcowy jest zastępczy i mieści się w skali, którą przegląd Cochrane uznaje za nieadekwatną⁷. Próg odpowiedzi ustalono nisko, na jednej dziesiątej punktacji. Analiza sekwencyjna zamyka badanie w chwili przekroczenia progu istotności, więc daje oszacowanie wielkości efektu obciążone w stronę korzyści, a grupa 33 chorych z czterema różnymi przyczynami spastyczności nie pozwala powiedzieć, u kogo ta korzyść miałaby wystąpić. Żadna praca nie powtórzyła tego wyniku w ciągu trzydziestu lat od publikacji, ani w punkcie zastępczym, ani w sprawności chorego.

Czy stosowanie L-treoniny zmienia przebieg stwardnienia zanikowego bocznego?

Nie. Rozstrzygają dwa badania z randomizacją, oba ujemne, i oba do dziś jedyne w tym wskazaniu.

• Badanie dwuośrodkowe z placebo u 95 chorych, przydzielonych do aminokwasów rozgałęzionych (31 osób), L-treoniny 4 g na dobę z fosforanem pirydoksalu 160 mg na dobę (32 osoby) albo placebo (32 osoby), prowadzone przez 6 miesięcy, z oceną siły mięśni, maksymalnego momentu izometrycznego, natężonej pojemności życiowej, czynności codziennych i zadań na czas co dwa miesiące. Badanie ukończyło 77 chorych. W żadnym z pomiarów klinicznych, czynnościowych ani siłowych nie stwierdzono różnic między grupami. Autorzy podsumowali, że nie wykazano korzystnego działania ani aminokwasów rozgałęzionych, ani L-treoniny na przebieg choroby⁹.
• Badanie roczne z placebo u 15 chorych z jednoznacznym rozpoznaniem, przy dawce 2 g treoniny na dobę. W grupie placebo sprawność pogarszała się w tempie odpowiadającym naturalnemu przebiegowi choroby, a różnicy wobec grupy treoniny nie wykazano¹⁰.

Przegląd przeglądów systematycznych Cochrane dotyczący leczenia objawowego w chorobie neuronu ruchowego zalicza treoninę do interwencji, których działanie pozostaje niepewne, bo jakość dowodów jest bardzo niska albo badanie zadeklarowało punkt końcowy, lecz nie podało danych liczbowych¹¹.

Czy stosowanie L-treoniny łagodzi kurcze mięśni?

Nie wykazano tego, a jest to wskazanie, w którym treonina bywa polecana najczęściej. Przegląd Cochrane poświęcony kurczom mięśni w stwardnieniu zanikowym bocznym objął 20 badań i 4789 uczestników, oceniających łącznie witaminę E, baklofen, riluzol, L-treoninę, ksaliproden, indynawir, memantynę, tetrahydrokanabinol, kreatynę, gabapentynę, dekstrometorfan, chinidynę i lit. Kurcze były głównym punktem końcowym w jednym badaniu, drugorzędowym w trzynastu, a działaniem niepożądanym w sześciu. W żadnym z 20 badań nie udało się wykazać korzystnego działania na kurcze, przy czym większość badań miała za małą liczebność, żeby rozstrzygnąć sprawę definitywnie. Metaanaliza dwóch małych badań nad L-treoniną nie wykazała różnicy, a wniosek ogólny brzmi, że nie ma dowodów uzasadniających stosowanie jakiejkolwiek interwencji w kurczach mięśni w tej chorobie¹².

Zakres tego wniosku warto trzymać ściśle. Dotyczy on kurczów u chorych na stwardnienie zanikowe boczne, bo w tej populacji badania powstały. Dla kurczów łydek u osoby zdrowej, czyli sytuacji, w której treonina bywa proponowana w aptece, badań z randomizacją w przeszukanym piśmiennictwie nie ma wcale, a wynik ujemny w chorobie neuronu ruchowego nie jest ani dowodem skuteczności, ani dowodem nieskuteczności w tej innej sytuacji.

Czy stosowanie L-treoniny wzmacnia barierę jelitową?

Nie ma na to danych u ludzi. Badań z randomizacją nad podawaniem treoniny w celu poprawy szczelności bariery jelitowej u człowieka w przeszukanym piśmiennictwie nie znaleziono, a cały zbiór dowodów jest przedkliniczny i pochodzi z zootechniki. Wskazanie to opiera się więc na przesłance mechanistycznej, nie na wykazanym efekcie.

Dane ze zwierząt są przy tym dla sprzedaży niewygodne, bo pokazują szkodę po obu stronach zakresu dawek. W badaniu zależności od dawki u 32 prosiąt odsadzonych, karmionych przez 14 dni paszą o czterech różnych zawartościach treoniny strawnej jelitowo, kosmki dwunastnicy miały zaburzoną budowę zarówno przy zawartości najniższej, jak i najwyższej. Przy zawartości najwyższej nasilenie apoptozy było większe niż w grupach środkowych, a ilość mucyn w dwunastnicy oraz ekspresja genu MUC2 w dwunastnicy i jelicie czczym były mniejsze niż w grupie o zawartości uznanej za optymalną. Autorzy stwierdzili, że barierę jelitową upośledza i niedobór, i nadmiar treoniny w paszy¹³.

Drugie badanie na prosiętach urodzonych przedwcześnie porównywało karmienie mieszanką i siarą bydlęcą przez dwa dni po żywieniu pozajelitowym. Zużycie treoniny w jelicie przy pierwszym przejściu było mniejsze u zwierząt karmionych mieszanką, podobnie jak synteza białka i synteza mucyny MUC2 w dalszym odcinku jelita cienkiego. Martwicze zapalenie jelit rozwinęło się u niespełna dwóch piątych zwierząt karmionych mieszanką i u żadnego karmionego siarą, ale ta różnica nie była istotna przy takiej liczebności grup⁴. Praca mówi więc o tym, jak rodzaj pokarmu zmienia metabolizm treoniny w jelicie, a nie o tym, że dodanie treoniny cokolwiek naprawia.

Ile treoniny potrzebuje zdrowy dorosły?

Trzy badania z zastosowaniem znacznika izotopowego, prowadzone metodą utleniania aminokwasu wskaźnikowego, zgodnie podważyły wartość zapotrzebowania przyjętą przez ekspertów FAO, WHO i UNU w 1985 roku, czyli 7 mg na kilogram masy ciała na dobę.

• U 6 zdrowych mężczyzn, przy sześciu różnych podażach treoniny i fenyloalaninie jako aminokwasie wskaźnikowym, średnie zapotrzebowanie wyniosło 19,0 mg na kilogram masy ciała na dobę, a górna bezpieczna podaż pokrywająca zapotrzebowanie 95% populacji 26,2 mg na kilogram masy ciała na dobę, czyli blisko czterokrotnie więcej niż wartość ówczesnej rekomendacji¹⁴.
• U 15 zdrowych dorosłych, badanych techniką dobowego bilansu aminokwasu wskaźnikowego po sześciu i po trzynastu dniach adaptacji do diety, podaż 7 mg na kilogram masy ciała na dobę dawała wyniki utleniania i bilansu leucyny różne od dwóch podaży wyższych, które między sobą się nie różniły. Wniosek: rekomendacja z 1985 roku jest niewystarczająca, a 15 mg na kilogram masy ciała na dobę wystarcza do osiągnięcia bilansu¹⁵.
• U 16 zdrowych, dobrze odżywionych mężczyzn z Indii, badanych przy sześciu podażach po sześciu dniach adaptacji, punkt przełamania wypadł również przy 15 mg na kilogram masy ciała na dobę. Oszacowanie było przy tym mało precyzyjne, bo dane dopuszczały wartości od 11 do 27 mg na kilogram masy ciała na dobę¹⁶.

Wszystkie trzy prace są małe, prowadzone na diecie z mieszaniny wolnych aminokwasów i oceniające bilans znacznika, a nie punkt końcowy zdrowotny. To standardowa metoda w tej dziedzinie, ale znaczy, że mówimy o zapotrzebowaniu fizjologicznym, a nie o dawce dającej korzyść. Praktyczne odniesienie dla apteki: przy 19 mg na kilogram masy ciała na dobę osoba o masie 70 kg potrzebuje około 1,3 g treoniny na dobę, a o masie 60 kg około 1,1 g.

Czy w polskiej diecie brakuje treoniny?

Nie ma na to przesłanek, i to w dwóch niezależnych zestawieniach. Polskie normy podają, że białko wzorcowe dla osób powyżej 1. roku życia zawiera 23 mg treoniny w 1 gramie białka, i porównują tę wartość ze składem białka wybranych produktów: jaja dostarczają 47 mg, fasola biała 44 mg, chleb baltonowski 32 mg, a pomidory 32 mg treoniny na gram białka¹. Wszystkie cztery produkty przekraczają wzorzec, także produkt zbożowy i warzywo, więc treonina nie jest w nich aminokwasem ograniczającym jakość białka. Dla porównania lizyna w chlebie baltonowskim daje 26 mg na gram białka wobec wzorca 45 mg, czyli sytuację odwrotną.

Drugie zestawienie to podaż z całej diety. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego przeciętne dzienne spożycie białka w polskich gospodarstwach domowych wynosiło w 2021 i 2022 roku 68 g na osobę, z czego 46 g stanowiło białko zwierzęce, a głównym źródłem treoniny w przeciętnej polskiej diecie były mięso i produkty mięsne, dostarczające prawie 45% jej całkowitej podaży¹. Przeliczenie tych dwóch wartości daje odpowiedź na pytanie z nagłówka: 68 g białka o jakości białka wzorcowego wnosi około 1,6 g treoniny, a zapotrzebowanie oszacowane metodą utleniania aminokwasu wskaźnikowego wynosi około 1,3 g na dobę przy masie 70 kg¹⁴. Ponieważ białko wszystkich czterech produktów z tabeli norm zawiera treoniny więcej niż wzorzec, rzeczywista podaż jest jeszcze wyższa od tego rachunku. Sytuacji, w której niedobór treoniny miałby znaczenie kliniczne u osoby jedzącej różnorodnie, w przeszukanym piśmiennictwie nie opisano.

Oświadczenia zdrowotne EFSA dla L-treoniny

Treonina nie ma żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego. Jej ślad w rejestrze UE oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych jest przy tym wyjątkowo mały: na 2337 rekordów rejestru treonina występuje w trzech, i w żadnym nie jest przedmiotem oświadczenia¹⁷.

• Dwa rekordy dopuszczone dotyczą zamienników posiłku, nie treoniny. Kategorią składnika jest w nich zamiennik posiłku stosowany w kontroli masy ciała, a deklarowanymi związkami zdrowotnymi utrzymanie masy ciała po jej utracie oraz redukcja masy ciała. Treonina pojawia się w nich wyłącznie w warunkach stosowania, jako jedna z pozycji wzorca aminokwasowego służącego do wyliczenia wskaźnika chemicznego białka produktu, w wartości 0,9 g na 100 g białka. Warunki te przywołują wzorzec z raportu ekspertów WHO, FAO i UNU z 1985 roku i zezwalają na dodawanie aminokwasów do takiego produktu wyłącznie w jednym celu, opisanym w brzmieniu angielskim rejestru słowami „the addition of amino acids is permitted solely for the purpose of improving the nutritional value of the proteins and only in the proportions necessary for that purpose”.
• Jeden rekord niedopuszczony dotyczy preparatu wieloskładnikowego. Wniosek złożył podmiot ze Szwecji w trybie art. 13 ust. 5 rozp. (WE) 1924/2006 dla mieszaniny L-treoniny, L-waliny, L-leucyny, L-izoleucyny i L-lizyny z pikolinianem chromu, w deklaracji „contributes to the reduction of the blood glucose rise when consumed together with a carbohydrate rich meal”, pod numerem pytania Q-2013-00756. Rejestr podaje powód odmowy w postaci kodu, bez rozwinięcia w polu tekstowym, więc uzasadnienia merytorycznego nie należy dorabiać.

Dwie rzeczy trzeba przy tym rozróżnić. Treonina nie jest surowcem roślinnym, więc nie obejmuje jej mechanizm zawieszenia wniosków roślinnych z 2010 roku i status „on hold” tu nie występuje. Nie jest to też sytuacja lizyny, dla której osiem wniosków rozpatrzono i odrzucono merytorycznie. Dla samej treoniny w trybie art. 13 ust. 1 nie złożono w rejestrze ani jednego wniosku, co znaczy, że nie ma tu ani oświadczenia dopuszczonego, ani odmowy, wobec której można by się określić. Wartości 0,9 g na 100 g białka z warunków stosowania nie należy przy tym mylić ani z wartością 23 mg na gram białka z polskich norm, ani z zapotrzebowaniem dobowym w miligramach na kilogram masy ciała – to trzy różne wielkości, z których pierwsza pochodzi z przepisu prawa cytującego wzorzec z 1985 roku.

Bezpieczeństwo stosowania L-treoniny

Polskie normy żywienia nie ustalają dla treoniny ani normy spożycia, ani górnego tolerowanego poziomu spożycia. Zapotrzebowanie jest ujęte przez normę na białko wraz ze wzorcem aminokwasowym, tabele wartości UL obejmują wyłącznie witaminy i składniki mineralne, a treoniny nie ma także na liście maksymalnych dawek w suplementach diety wg uchwał Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym¹. Nie istnieje więc krajowy pułap dawki treoniny w suplemencie i nie ma wartości, wobec której farmaceuta mógłby ocenić deklarację na opakowaniu.

Nie ma jej też w piśmiennictwie międzynarodowym. Seria badań zależności od dawki, przeprowadzona z inicjatywy International Council on Amino Acid Science i podsumowana w przeglądzie podającym pierwszy zestaw wartości bezpieczeństwa dla aminokwasów, objęła dziesięć aminokwasów: leucynę, tryptofan, metioninę, lizynę, histydynę, fenyloalaninę, argininę, serynę, ornitynę i cytrulinę. Treoniny w tej serii nie badano, a przegląd stwierdza przy tym wprost, że żadna krajowa agencja zdrowia nie ustaliła dotąd wartości UL dla aminokwasów, z powodu braku dobrze przeprowadzonych badań zależności od dawki u ludzi¹⁸. Propozycje górnych granic bezpiecznej podaży, sformułowane przez tę samą grupę autorów na podstawie warsztatów oceny aminokwasów, także obejmują wyłącznie metioninę, histydynę i lizynę¹⁹.

Dane o tolerancji pochodzą wyłącznie z badań neurologicznych prowadzonych dla innych celów i obejmują kilkadziesiąt osób. Największy zbiór to 32 chorych na stwardnienie zanikowe boczne przyjmujących 4 g treoniny na dobę z fosforanem pirydoksalu przez 6 miesięcy, gdzie aminokwasy oceniono jako dobrze tolerowane⁹. Dawka najwyższa, 7,5 g na dobę u 26 chorych na stwardnienie rozsiane, nie dała żadnych rozpoznanych działań niepożądanych ani objawów toksyczności², a 6 g na dobę u 33 chorych ze spastycznością rdzeniową dało działania niepożądane opisane jako minimalne⁸. Najdłuższa obserwacja to rok przy dawce 2 g na dobę u 15 chorych¹⁰.

W jedynym półrocznym badaniu z placebo w ramieniu otrzymującym treoninę wystąpiły dwa sygnały niekorzystne. Ubytek masy ciała wyniósł średnio 3,2 kg wobec 1,1 kg w grupie placebo, a oszacowany spadek natężonej pojemności życiowej był około dwa i pół razy szybszy niż w grupie placebo, przy różnicach istotnych w obu pomiarach. Autorzy dopuszczają, że to przypadek, ale nie wykluczają działania niepożądanego aminokwasów⁹. Sygnału nie da się przypisać samej treoninie, bo to ramię otrzymywało jednocześnie fosforan pirydoksalu w dawce 160 mg na dobę, a szybszy spadek pojemności życiowej wystąpił w tym samym stopniu w ramieniu z aminokwasami rozgałęzionymi, gdzie tej kointerwencji nie było. To drugorzędowy punkt końcowy w badaniu ujemnym, czyli sygnał, nie wykazana szkoda.

Grup ryzyka nie da się w tym składniku wskazać na podstawie danych, bo danych nie ma. Nie przeprowadzono badań tolerancji z dawkami wzrastającymi, nie ma obserwacji u kobiet w ciąży i karmiących, u dzieci ani u osób z niewydolnością nerek lub wątroby, i nie ma danych o stosowaniu gramowych dawek dłużej niż rok. Wszystkie osoby, u których treoninę w takich dawkach badano, były chore neurologicznie, więc przeniesienie tej tolerancji na osobę zdrową przyjmującą suplement jest założeniem, a nie obserwacją. Osobną sprawą jest sygnał ze zwierząt: nadmiar treoniny w paszy prosiąt uszkadzał kosmki dwunastnicy i zmniejszał wytwarzanie mucyn, czyli działał na ten sam narząd, pod który treoninę się sprzedaje¹³.

Interakcje L-treoniny

Fosforan pirydoksalu + L-treonina

To nie jest interakcja wykazana u człowieka, ale jest to jedyne zestawienie treoniny z inną substancją, jakie w badaniach klinicznych zastosowano, i warto wiedzieć, jak wyglądało. W badaniu w stwardnieniu zanikowym bocznym treoninę podawano razem z fosforanem pirydoksalu w dawce 160 mg na dobę, jako kofaktorem enzymów przemiany aminokwasów⁹. Ta dawka witaminy B₆ przekracza trzynastokrotnie górny tolerowany poziom spożycia, który EFSA ustaliła w 2023 roku na 12 mg na dobę, obniżając wcześniejszą wartość 25 mg na dobę, a powodem tak niskiego pułapu jest ryzyko neuropatii czuciowej przy przewlekłym nadmiarze²⁰. Znaczenie tego faktu jest podwójne: to on uniemożliwia przypisanie sygnałów niekorzystnych z tego badania samej treoninie, a jednocześnie wyklucza traktowanie tamtego schematu jako wzoru dawkowania.

Klinicznie udokumentowanych interakcji treoniny z lekami w przeszukanym piśmiennictwie nie znaleziono. Nie jest to dowód ich braku, a odzwierciedlenie tego, jak mały jest zbiór badań nad tym składnikiem: cztery badania z randomizacją, w których uczestniczyło łącznie niespełna 170 chorych, wszystkie z lat 1992–1996.

Dawkowanie L-treoniny

Dawki badane w neurologii, od 2 do 7,5 g na dobę, są od trzech do sześciu razy większe niż całodobowe zapotrzebowanie fizjologiczne, i to nie przypadek: były to dawki farmakologiczne, dobrane pod zamierzone działanie na rdzeń kręgowy, nie pod uzupełnienie diety. Dawka uzupełniająca dietę nie ma natomiast żadnej podstawy do wyliczenia, bo nie ma niedoboru, który miałaby wyrównać.

Polskie normy podają dla treoniny wyłącznie pozycję we wzorcu aminokwasowym, czyli 23 mg w 1 gramie białka wzorcowego dla osób powyżej 1. roku życia, oraz zawartość w produktach spożywczych: schab pieczony 1,9 g, kabanosy 1,6 g, soja w nasionach suchych 1,4 g, pstrąg tęczowy pieczony 1,3 g i spirulina 3,0 g treoniny w 100 g produktu¹. Przeliczenie na porcję daje odniesienie, które można podać przy okienku: 100 g schabu pieczonego wnosi 1,9 g treoniny, czyli więcej niż całodobowe zapotrzebowanie osoby o masie 70 kg oszacowane metodą izotopową. Przy normie na białko dla dorosłych 0,83 g na kilogram masy ciała na dobę i wzorcu 23 mg na gram białka to samo zapotrzebowanie wychodzi na około 1,3 g na dobę przy masie 70 kg i 1,1 g przy masie 60 kg, czyli tyle samo, co z rachunku izotopowego.

Postacie L-treoniny

W preparatach treonina jest dostępna jako wolny aminokwas, bez soli i bez estru, więc masa podana na opakowaniu odpowiada masie treoniny. Jest to różnica wobec lizyny, którą sprzedaje się jako chlorowodorek zawierający cztery piąte masy wolnego aminokwasu, i przy porównywaniu preparatów aminokwasowych warto tę różnicę sprawdzać na etykiecie każdego składnika osobno.

Częściej niż samodzielnie treonina występuje jako składnik mieszanek aminokwasów egzogennych oraz preparatów wieloskładnikowych. Rejestr UE pokazuje, jak taka mieszanka wypadła w ocenie: wniosek dla połączenia treoniny z waliną, leucyną, izoleucyną, lizyną i pikolinianem chromu, deklarujący ograniczenie wzrostu stężenia glukozy we krwi po posiłku bogatym w węglowodany, nie został dopuszczony¹⁷.

Osobną drogą podania, niemającą odpowiednika w aptece, jest wzbogacanie mieszanek i płynów odżywczych w warunkach szpitalnych, badane u prosiąt urodzonych przedwcześnie jako model noworodka z niedojrzałym jelitem⁴. To zagadnienie żywienia klinicznego noworodka, nie odpowiednik suplementu z półki.

Badań porównujących biodostępność różnych postaci treoniny w przeszukanym piśmiennictwie nie znaleziono, a wobec tego, że w handlu występuje praktycznie jedna postać, nie ma tu też czego porównywać. Sensowna jest natomiast uwaga o innym rzędzie wielkości: skoro u prosiąt połowa albo więcej podanej doustnie treoniny była zużywana już w jelicie⁴, deklarowana dawka na kapsułce i ilość docierająca do tkanek to dwie różne wielkości, których żadne badanie u człowieka dla tego składnika nie zmierzyło.