Pestki moreli

Pestki moreli to nasiona (jądra) ukryte w zdrewniałej pestce owocu moreli pospolitej, Prunus armeniaca L., z rodziny różowatych (Rosaceae). Ich głównym glikozydem cyjanogennym jest amigdalina, która przy żuciu lub mieleniu rozkłada się z uwolnieniem cyjanku¹. W sprzedaży są dostępne jako całe surowe jądra, w postaci mielonej oraz jako preparaty z amigdaliną reklamowane pod nazwą „witamina B17”. Od dziesięcioleci promuje się je jako środek przeciwnowotworowy. Przegląd Cochrane nie znalazł ani jednego badania z randomizacją, które by to sprawdzało, a ryzyko zatrucia cyjankiem po przyjęciu doustnym autorzy ocenili jako znaczne².

Synonimy i nazewnictwo pestek moreli

• Surowiec: pestki moreli, jądra moreli, nasiona moreli, ang. apricot kernels, apricot seeds.
• Roślina macierzysta: morela pospolita, Prunus armeniaca L., rodzina Rosaceae.
• Amigdalina (ang. amygdalin) to glikozyd cyjanogenny występujący w pestkach moreli, gorzkich migdałach i nasionach innych gatunków z rodzaju Prunus².
• Laetril (ang. laetrile) to związek półsyntetyczny, chemicznie spokrewniony z amigdaliną². W reklamie i w części publikacji obu nazw używa się zamiennie, choć nie oznaczają tej samej substancji³.
• „Witamina B17” to nazwa handlowa amigdaliny i laetrilu⁴. Mimo nazwy amigdalina nie należy do witamin.

Działanie pestek moreli

Toksyczność pestek moreli wynika z cyjanku uwalnianego z amigdaliny. Rozkład wymaga enzymu z grupy beta-glukozydaz. W surowych pestkach enzym jest obecny w samym jądrze i zaczyna działać przy żuciu albo mieleniu¹. Beta-glukozydazy wytwarzają też bakterie jelitowe, zwłaszcza beztlenowce z typu Bacteroidetes⁵.

Od drogi podania zależy, ile cyjanku powstaje. W badaniu farmakologicznym u 6 chorych na zaawansowany nowotwór amigdalina podana dożylnie w dawce 4,5 g/m² na dobę była wydalana z moczem głównie w postaci niezmienionej i nie wywoływała objawów zatrucia. Ta sama substancja przyjmowana doustnie po 0,5 g trzy razy na dobę podnosiła stężenie cyjanku we krwi do 2,1 µg/ml⁶. Przegląd Cochrane również wskazuje, że ryzyko zatrucia jest największe po przyjęciu doustnym².

Cyjanek hamuje oksydazę cytochromu c i blokuje oddychanie komórkowe, czego skutkiem jest ciężka kwasica metaboliczna z dużym stężeniem mleczanu. Dawka śmiertelna cyjanku u człowieka wynosi 0,5–3,5 mg/kg masy ciała¹.

Na czym miałoby polegać działanie przeciwnowotworowe? Zwolennicy laetrilu zakładali, że komórki nowotworowe rozkładają amigdalinę wybiórczo i giną od uwolnionego w nich cyjanku, a komórki zdrowe pozostają nietknięte. Żadnego z tych założeń nie potwierdzono doświadczalnie⁷.

Skuteczność kliniczna pestek moreli

Czy stosowanie amigdaliny lub pestek moreli pomaga w leczeniu nowotworów?

Przegląd Cochrane z 2015 r. objął 8 baz danych i 2 rejestry badań, w których znaleziono ponad 200 publikacji. Żadne badanie z randomizacją ani z quasi-randomizacją nie spełniło kryteriów. Autorzy ocenili bilans korzyści i ryzyka amigdaliny oraz laetrilu w leczeniu nowotworów jako jednoznacznie niekorzystny².

Wcześniejszy przegląd systematyczny z 2006 r. przyjmował dane kliniczne każdego rodzaju. Włączono 36 doniesień i żadne z nich nie było badaniem z grupą kontrolną: 25 opisów przypadków, 6 serii „najlepszych przypadków”, 3 serie niekolejnych chorych i 2 serie kolejnych chorych. Żadna z tych publikacji nie wykazała skuteczności laetrilu³. Seria „najlepszych przypadków” to retrospektywny przegląd dokumentacji wyłącznie tych chorych, którym leczenie wydawało się pomóc⁸, więc z założenia nie pokazuje, u jakiej części leczonych nastąpiła poprawa.

Badanie kliniczne Moertela i wsp. z 1982 r. objęło jedną grupę 178 chorych na nowotwory. Uczestnicy otrzymywali amigdalinę razem z tak zwaną terapią metaboliczną (dieta, enzymy, witaminy), w preparatach, dawkach i schematach odpowiadających ówczesnej praktyce zwolenników laetrilu. Większość była w dobrym stanie ogólnym, a jedna trzecia nie otrzymywała wcześniej chemioterapii. Nie zaobserwowano istotnej korzyści: ani wyleczenia, ani poprawy, ani zatrzymania choroby, ani złagodzenia objawów, ani wydłużenia życia. U kilku chorych wystąpiły objawy zatrucia cyjankiem albo stężenia cyjanku we krwi zbliżone do śmiertelnych⁹. Brak grupy porównawczej i jednoczesna terapia metaboliczna nie pozwalają przypisać wyniku samej amigdalinie. Wobec braku istotnej korzyści u któregokolwiek z chorych te ograniczenia nie zmieniają wniosku.

Przegląd narracyjny z 2025 r. również nie znalazł wyraźnych dowodów skuteczności amigdaliny i laetrilu w leczeniu nowotworów na poziomie badań klinicznych¹⁰.

Czy amigdalina działa przeciwnowotworowo w hodowlach komórek i u zwierząt?

W hodowlach komórek raka płuca, piersi, gruczołu krokowego, jelita grubego, szyjki macicy i przewodu pokarmowego amigdalina pobudzała apoptozę i hamowała podziały komórek. Badań na zwierzętach przeprowadzono niewiele, a autorzy przeglądu z 2023 r. uznali, że dotychczasowe dane nie uzasadniają stosowania suplementów z amigdaliną, bo uwalniany z niej cyjanek wywołuje działania niepożądane⁴. W pracy rosyjskiej pestki moreli dodawane do paszy hamowały wzrost przeszczepionego chłoniaka LYO-1 i raka Ehrlicha u myszy¹¹.

Wyniki z hodowli i od gryzoni nie dowodzą skuteczności u ludzi. Badanie kliniczne prowadzone w dawkach stosowanych przez zwolenników laetrilu nie wykazało żadnej korzyści⁹.

Oświadczenia zdrowotne EFSA dla pestek moreli

Ani pestki moreli, ani amigdalina nie mają w Unii Europejskiej dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego. W rejestrze UE nie ma dla nich żadnego wpisu, ani oświadczenia dopuszczonego, ani odrzuconego¹².

Pestki moreli nie mają też statusu tradycyjnego roślinnego produktu leczniczego. W zestawieniu Europejskiej Agencji Leków nie ma dla nich ani dla amigdaliny monografii Komitetu do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych (HMPC) ani wpisu na żadnym etapie oceny (stan na 16.10.2026)¹³.

W unijnym katalogu nowej żywności (rozporządzenie (UE) 2015/2283) jedyny wpis dla pestek moreli dotyczy dwóch wyrobów: napoju z pestek moreli i fermentowanego kremu z pestek moreli. Po konsultacji przeprowadzonej w 2021 r. przez urząd austriacki oba uznano za produkty, które nie są nową żywnością¹⁴. Statusu całych pestek ani wyodrębnionej amigdaliny katalog nie określa.

W Stanach Zjednoczonych laetril nie uzyskał dopuszczenia Agencji Żywności i Leków (FDA), a mimo to w 2012 r. był nadal reklamowany i sprzedawany jako lek przeciwnowotworowy⁷.

Bezpieczeństwo stosowania pestek moreli

Panel ds. zanieczyszczeń w łańcuchu żywnościowym Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ustalił ostrą dawkę referencyjną cyjanku na 20 µg/kg masy ciała. Bez jej przekroczenia dorosły może zjeść jednorazowo najwyżej 0,37 g surowych pestek moreli, czyli około trzech małych jąder, a małe dziecko 0,06 g, czyli mniej niż jedno małe jądro. Przy dużych jądrach dorosły przekracza tę dawkę, zjadając mniej niż połowę jednego¹.

Ilości zalecane w materiałach promocyjnych są wielokrotnie większe. Przy 10 pestkach na dobę, polecanych ogółowi konsumentów, i 60 pestkach na dobę, polecanych chorym na nowotwory, ostra dawka referencyjna była przekroczona od 3 do 71 razy u dorosłych i od 17 do 413 razy u małych dzieci¹. Wartość 20 µg/kg masy ciała obowiązuje dla cyjanku niezależnie od źródła w diecie. Danych z badań na zwierzętach i u ludzi nie wystarczyło do ustalenia bezpiecznej ilości przy spożyciu przewlekłym, więc ryzyka długotrwałego przyjmowania nie oceniono¹⁵.

Z surowych pestek cyjanek przechodzi do krwi szybko. W badaniu krzyżowym 12 zdrowych dorosłych zjadało posiłki zawierające po 6,8 mg cyjanku w postaci związanej. Po gorzkich pestkach moreli średnie stężenie cyjanku we krwi osiągnęło 14,3 µM już po 20 minutach. Ta sama ilość cyjanku w masie persipan dała szczyt 1,3 µM dopiero po 105 minutach¹⁶. Według autorów zagrożenie jest znacznie mniejsze, gdy własny enzym rozkładający glikozyd został w produkcie unieczynniony albo go brak.

Ciężkie zatrucia opisano po jednorazowym zjedzeniu pestek i po latach przyjmowania wyciągu:

• 41-letnia kobieta zjadła pestki moreli kupione w sklepie ze zdrową żywnością. Po 20 minutach pojawiły się osłabienie i duszność, w szpitalu była w śpiączce i hipotermii. Odpowiedziała na leczenie odtrutkami cyjanku, a z powodu utrzymującej się kwasicy metabolicznej otrzymywała tiosiarczan sodu we wlewie ciągłym¹⁷.
• 4-letni chłopiec z przerzutowym wyściółczakiem otrzymywał „witaminę B17” dożylnie i doustnie oraz pestki moreli, o czym poinformowali rodzice. Przywieziono go w śpiączce (3 punkty w skali Glasgow), z ciężką kwasicą mleczanową i wysokim stężeniem cyjanku w surowicy. Po podaniu tiosiarczanu sodu wyzdrowiał bez potrzeby dalszego leczenia na oddziale intensywnej terapii¹⁸.
• 67-letni mężczyzna przyjmował codziennie przez 5 lat wyciąg z pestek moreli. Podczas znieczulenia ogólnego pulsoksymetr pokazywał niedotlenienie, choć pacjent był w dobrym stanie. Badanie krwi potwierdziło przewlekłe zatrucie cyjankiem. Autorzy tłumaczą fałszywy odczyt zakłócaniem pracy pulsoksymetru przez wolny cyjanek, a po odstawieniu wyciągu odczyty wróciły do normy¹⁹.

Zatrucie cyjankiem po pestkach moreli przyjmowanych jako uzupełniające leczenie nowotworu opisano też w Holandii²⁰.

Najbardziej narażone są małe dzieci, u których dawkę referencyjną przekracza mniej niż jedno małe jądro, oraz chorzy na nowotwory, którym materiały promocyjne polecają 60 pestek na dobę¹. Opisano też ciężkie zatrucie po pierwszej dawce amigdaliny u chorej przyjmującej jednocześnie duże dawki witaminy C.

Pestki moreli podlegają w Unii Europejskiej przepisom o zanieczyszczeniach żywności. Najwyższy dopuszczalny poziom cyjanowodoru, łącznie z cyjanowodorem związanym w glikozydach cyjanogennych, wynosi 20 mg/kg w nieprzetworzonych całych, mielonych, rozdrobnionych, łupanych i siekanych pestkach moreli wprowadzanych do obrotu z przeznaczeniem dla konsumenta końcowego. Podmiot, który je sprzedaje, musi na wniosek właściwego organu przedstawić dowody, że produkt spełnia ten wymóg²¹.

Interakcje pestek moreli

Witamina C + pestki moreli

68-letnia chora na nowotwór trafiła na oddział ratunkowy wkrótce po pierwszej dawce 3 g amigdaliny, z zaburzeniami świadomości, drgawkami i ciężką kwasicą mleczanową. Wymagała intubacji i wentylacji, szybko odpowiedziała na hydroksykobalaminę. Codziennie przyjmowała też 4800 mg witaminy C. Związek z amigdaliną oceniono w skali Naranjo jako prawdopodobny. Autorzy wyjaśniają ciężki przebieg tym, że witamina C nasila przemianę amigdaliny w cyjanek in vitro i zmniejsza zasoby cysteiny, potrzebnej organizmowi do unieszkodliwiania cyjanku²². Zależność opiera się na jednym opisie przypadku.

Surowe migdały i inne produkty z glikozydami cyjanogennymi + pestki moreli

W badaniu farmakologicznym chory przyjmujący amigdalinę doustnie zjadł dużą ilość surowych migdałów. Wystąpiły u niego przemijające objawy zatrucia cyjankiem przy narastającym stężeniu cyjanku we krwi⁶. Cyjanek z różnych źródeł w diecie sumuje się, a ostra dawka referencyjna 20 µg/kg masy ciała obowiązuje niezależnie od źródła cyjanku w diecie¹⁵.

Dawkowanie pestek moreli

Dawki skutecznej nie ma, bo nie wykazano skuteczności w leczeniu nowotworów². Największa ilość surowych pestek, przy której dorosły nie przekracza ostrej dawki referencyjnej cyjanku, wynosi 0,37 g na raz¹.

Postacie pestek moreli

Pestki moreli są dostępne jako całe surowe jądra oraz w postaci mielonej. Ta grupa produktów podlega najwyższemu dopuszczalnemu poziomowi cyjanowodoru 20 mg/kg²¹. Zawartość amigdaliny w produktach rynkowych jest bardzo zmienna. W 18 próbkach pestek moreli i migdałów kupionych w Stanach Zjednoczonych wynosiła od 2 do 24 000 µg/g, co odpowiada od 0,2 do 1420 µg cyjanku na gram²³. Gorzkie pestki moreli użyte w badaniu krzyżowym zawierały około 3250 mg cyjanku na kilogram¹⁶.

Amigdalinę i laetril pod nazwą „witamina B17” stosuje się w tak zwanej medycynie alternatywnej w preparatach doustnych i dożylnych¹⁸. W sprzedaży są też wyciągi z pestek moreli¹⁹.

Pestki moreli trafiają też do żywności przetworzonej. Masę persipan, zbliżoną w smaku do marcepanu, wyrabia się z odgoryczonych pestek moreli albo brzoskwiń w miejsce migdałów²⁴. Masa persipan użyta w badaniu krzyżowym zawierała 68 mg cyjanku na kilogram i uwalniała go wolno¹⁶.