Siarka
Redakcja portalu · publikacja 02.09.2026 · aktualizacja 11.09.2026
Siarka i MSM – co mówią badania? Choroba zwyrodnieniowa stawów, bolesność mięśni, alergiczny nieżyt nosa, dawki, EFSA, novel food i bezpieczeństwo.
Siarka jest pierwiastkiem niemetalicznym (łac. sulfur, ang. sulfur), a organizm człowieka czerpie ją niemal wyłącznie z aminokwasów siarkowych diety, czyli z metioniny i cysteiny. Siarka nie jest składnikiem odżywczym, dla którego ustalono wartości referencyjne spożycia: w zestawieniu wartości referencyjnych EFSA obejmującym 40 składników odżywczych siarki nie ma, więc nie istnieje dla niej ani populacyjne spożycie referencyjne (PRI), ani górny tolerowany poziom spożycia (UL)1. W suplementach diety „siarka” oznacza w praktyce metylosulfonylometan (MSM), czyli organiczny związek siarki, i to on jest przedmiotem niemal wszystkich badań klinicznych opisanych w tym haśle. Sprzedaje się go jako pojedynczy składnik i, znacznie częściej, jako dodatek do preparatów stawowych z glukozaminą i chondroityną. Baza dowodowa MSM jest przy tym uderzająco skromna: dwa rygorystyczne badania z randomizacją nad samym MSM, obejmujące łącznie mniej niż sto osób, oraz zbiór małych i krótkich badań nad preparatami wieloskładnikowymi.
Synonimy i nazewnictwo siarki
- Siarka – pierwiastek, symbol S, liczba atomowa 16. Nazwa łacińska sulfur, angielska sulfur (w piśmiennictwie brytyjskim sulphur).
- MSM, metylosulfonylometan (ang. methylsulfonylmethane) – główna suplementowana forma siarki organicznej. Nazwy równoważne: dimetylosulfon (ang. dimethyl sulfone, methyl sulfone, skrót DMSO₂), wzór (CH₃)₂SO₂.
- DMSO, dimetylosulfotlenek (ang. dimethyl sulfoxide) – związek pokrewny, którego MSM jest utlenionym metabolitem. DMSO to rozpuszczalnik i substancja stosowana miejscowo, nie suplement diety, i nie należy go mylić z MSM.
- Aminokwasy siarkowe (ang. sulfur amino acids) – metionina i cysteina, naturalne dietetyczne źródło siarki. Do związków siarki powstających z nich w organizmie należą glutation i tauryna.
- Siarczany w nazwach suplementów – siarczan glukozaminy, siarczan chondroityny, siarczan magnezu, siarczan cynku. Anion siarczanowy jest tam przeciwjonem albo częścią cząsteczki nośnika, a nie „porcją siarki” o osobnym działaniu. Skuteczność siarczanu glukozaminy jest zagadnieniem odrębnym od skuteczności MSM.
- Siarka do stosowania miejscowego (ang. precipitated sulfur, colloidal sulfur) – postać dermatologiczna, o innym mechanizmie i innych wskazaniach niż MSM przyjmowany doustnie.
- Dawki na etykietach podaje się w gramach MSM, nie w przeliczeniu na siarkę pierwiastkową.
Działanie siarki
MSM jest naturalnie obecny w owocach, warzywach, zbożach i produktach zwierzęcych, a w organizmie człowieka powstaje między innymi jako utleniony metabolit DMSO. Właściwości przypisywane mu w piśmiennictwie to działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, a badano go w modelach zwierzęcych, w badaniach klinicznych i w doświadczeniach u ludzi, obserwując zmiany wskaźników stanu zapalnego, bólu stawów i mięśni, stresu oksydacyjnego oraz zdolności antyoksydacyjnej2. Precyzyjny mechanizm nie został ustalony, a przegląd, który te dane zbiera, jest przeglądem narracyjnym z udziałem współautora afiliowanego przy producencie MSM.
Dwa twierdzenia mechanistyczne powtarzane w materiałach handlowych warto rozdzielić od stanu wiedzy. Pierwsze mówi, że MSM „dostarcza siarki do syntezy kolagenu i keratyny”. Drugie, że MSM „uzupełnia niedobór siarki”. Oba są hipotezami fizjologicznymi, a nie wnioskami z badań u ludzi: Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (European Food Safety Authority, EFSA) oceniał dokładnie takie twierdzenia jako oświadczenia zdrowotne i żadnego z nich nie uznał za wykazane. Osobno stoi kwestia zaopatrzenia w siarkę: spożycie aminokwasów siarkowych w populacji zachodniej przekracza średnie zapotrzebowanie (EAR) ponad dwuipółkrotnie, co zmierzono w reprezentatywnej próbie 11 576 dorosłych3. Przy takim spożyciu teza o powszechnym niedoborze siarki, który trzeba uzupełniać suplementem, nie ma podstawy.
Miejscowa siarka działa zupełnie inaczej: ma właściwości keratolityczne, przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze, i to one, a nie „dostarczanie siarki”, tłumaczą jej dermatologiczne zastosowania4.
Skuteczność kliniczna siarki
Czy metylosulfonylometan (MSM) łagodzi ból w chorobie zwyrodnieniowej stawów?
Dowody wskazują na niewielkie zmniejszenie nasilenia bólu, którego znaczenie kliniczne pozostaje nieustalone. Największy przegląd systematyczny z metaanalizą objął 69 badań z randomizacją nad 20 suplementami stosowanymi w chorobie zwyrodnieniowej rąk, bioder i kolan. MSM znalazł się w grupie sześciu suplementów (obok niedenaturowanego kolagenu typu II, niezmydlających się frakcji awokado i soi, diacereiny, glukozaminy i chondroityny), dla których poprawa bólu była istotna statystycznie, ale o niejasnym znaczeniu klinicznym. Klinicznie istotny efekt na ból w krótkim okresie wykazano dla siedmiu innych składników, a w długim okresie obserwacji dla żadnego. Jakość dowodów dla analizy zbiorczej autorzy określili jako bardzo niską, a ocena GRADE poszczególnych porównań wahała się od bardzo niskiej do wysokiej5. To zdanie o niejasnym znaczeniu klinicznym jest najważniejszym pojedynczym ustaleniem dotyczącym MSM i nie da się go podnieść do „MSM łagodzi ból”.
Nowsza sieciowa metaanaliza 23 badań z randomizacją nad 21 suplementami u 2455 uczestników uplasowała MSM wysoko w rankingu dla podskali bólu indeksu WOMAC, na drugim miejscu z wartością pola pod skumulowaną krzywą rankingową 89%, tuż za wyciągiem ze skórki męczennicy6. Ta liczba bywa cytowana jako dowód skuteczności i nim nie jest. Pole pod skumulowaną krzywą rankingową to prawdopodobieństwo zajęcia wysokiej pozycji w porównaniu wielu interwencji, a nie wielkość efektu, i wysoki ranking może wynikać z jednego małego badania. Praca podaje różnicę średnich dla najlepiej uplasowanego wyciągu, a dla MSM nie podaje żadnej wartości efektu, więc nie wiadomo, o ile punktów skali MSM zmniejszał nasilenie bólu. Pewność dowodów w całej sieci oceniono jako niską.
Skala bazy dowodowej jest przy tym mniejsza, niż sugerują nazwy metaanaliz. Przegląd systematyczny poświęcony wyłącznie DMSO i MSM znalazł tylko dwa badania nad MSM, obejmujące 168 chorych, z których MSM otrzymywało 52 osoby. Oba wykazały poprawę w punktach dotyczących bólu, ale autorzy uznali dowody za pozytywne i nierozstrzygające, wskazując na problemy metodologiczne oraz nieustaloną dawkę i długość leczenia7. Starsza synteza jakościowa 53 badań z randomizacją zaliczyła dowody dla MSM do kategorii umiarkowanych, ale jej pierwszy autor był afiliowany przy ośrodku badawczym koncernu spożywczego, a ocena pochodzi z syntezy opisowej, nie z analizy ilościowej8.
Cała baza dowodowa dla samego MSM w chorobie zwyrodnieniowej stawów to dwa badania z randomizacją, w których MSM otrzymały 52 osoby. Największa metaanaliza określa poprawę bólu jako istotną statystycznie i o niejasnym znaczeniu klinicznym, przy bardzo niskiej jakości dowodów, a w długim okresie obserwacji żaden suplement nie miał klinicznie istotnego efektu.
Co wykazały pojedyncze badania z randomizacją nad MSM w chorobie zwyrodnieniowej kolana?
Dwa badania stanowiące podstawę wszystkich metaanaliz dały niespójne wyniki w tych samych punktach końcowych. W pierwszym z nich, badaniu pilotażowym z randomizacją i podwójnym zaślepieniem u 50 osób w wieku 40–76 lat, MSM podawano w dawce 3 g dwa razy na dobę (łącznie 6 g na dobę) przez 12 tygodni. Wobec placebo zmniejszyło się nasilenie bólu i upośledzenie sprawności fizycznej mierzone indeksem WOMAC, natomiast podskala sztywności i zagregowany łączny wynik objawów nie zmieniły się. Autorzy zaznaczyli wprost, że korzyści i bezpieczeństwa MSM przy długotrwałym stosowaniu z tego badania potwierdzić się nie da9.
W drugim badaniu, u 49 osób w wieku 45–90 lat (średnia 68 lat), z chorobą zwyrodnieniową potwierdzoną radiologicznie, MSM podawano w dawce 1,125 g trzy razy na dobę (łącznie 3,375 g na dobę) przez 12 tygodni. Tu układ wyników był odwrotny: różnice między grupami wykazano w podskali sprawności fizycznej WOMAC (14,6 mm) i w wyniku łącznym WOMAC (15,0 mm), a w podskali bólu WOMAC różnicy nie wykazano (12,4 mm). Sami autorzy podsumowali, że poprawa jest niewielka i że nie ustalono, czy ma znaczenie kliniczne10. Znaczenie tej rozbieżności jest praktyczne: przy dwóch małych badaniach, w których raz poprawia się ból a nie sztywność, a raz sprawność a nie ból, nie ma powtarzalnego punktu końcowego, na którym można oprzeć rekomendację. Dawki różniły się przy tym prawie dwukrotnie.
Czy preparaty złożone zawierające MSM działają lepiej niż placebo?
Najlepiej zaprojektowane badanie w tej grupie jest negatywne. W 12-tygodniowym badaniu z randomizacją, podwójnie zaślepionym i kontrolowanym placebo, 84 osoby w wieku co najmniej 40 lat z objawową chorobą zwyrodnieniową kolana (stopień Kellgrena-Lawrence’a co najmniej 2) otrzymywały preparat zawierający dobowo wyciąg z Boswellia serrata 250 mg, wyciąg z kory sosny 100 mg, MSM 1500 mg, kurkuminę 500 mg i piperynę 5 mg albo placebo. Ból zmierzony 100-milimetrową skalą wzrokowo-analogową zmniejszył się w obu grupach o około 20 mm, a różnicy między grupami nie wykazano, przy czym wynik wykluczał różnicę większą niż około 7 mm, czyli znacznie poniżej progu 18 mm, który autorzy uznali za klinicznie istotny (różnica między grupami 0,16 mm). Częstość zdarzeń niepożądanych była w obu grupach podobna11. Poprawa o 20 mm w grupie placebo dobrze pokazuje, dlaczego badania bez grupy kontrolnej w tym wskazaniu nie mówią niczego o działaniu preparatu.
Wcześniejsze badanie z randomizacją i grupą placebo u 60 osób, w którym przez 60 dni podawano MSM 5 g z kwasami bosweliowymi 7,2 mg na dobę, także nie wykazało przewagi nad placebo w obrazie klinicznym i czynnościowym. Co więcej, po 2 miesiącach ból w skali wzrokowo-analogowej był w grupie leczonej większy niż w grupie placebo (3,8 wobec 2,7), a po 6 miesiącach różnicy nie było (2,7 wobec 3,6). Indeks Lequesne’a nie różnił się w żadnym terminie. Zmniejszyło się natomiast zapotrzebowanie na leki przeciwzapalne, z 0,6 do 0,2 tabletki na dobę po 2 miesiącach12. Kontynuacja tego badania u 120 osób porównywała ten sam preparat z siarczanem glukozaminy bez grupy placebo, wykazała poprawę w obu ramionach wraz z upływem czasu i jest indeksowana jako list do redakcji, więc nie rozstrzyga o skuteczności13.
Odrębnego komentarza wymaga sieciowa metaanaliza 30 badań z randomizacją u 5265 chorych, w której połączenie glukozaminy, siarczanu chondroityny i MSM zmniejszało ból wyraźnie powyżej progu istotności klinicznej przyjętego przez autorów (standaryzowana różnica średnich −2,25 przy progu 0,40, pewność dowodów niska)14. Efekt tej wielkości, ponad pięciokrotnie przekraczający próg istotności klinicznej, jest większy niż uzyskuje jakiekolwiek leczenie objawowe choroby zwyrodnieniowej stawów, łącznie z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi. Takie wartości w sieciowych metaanalizach wynikają zwykle z heterogeniczności i z małych badań o wysokim ryzyku błędu, a nie z rzeczywistej siły działania, i sami autorzy ocenili pewność dowodów dla tego połączenia jako niską. Badanie dotyczy ponadto preparatu trójskładnikowego, więc udziału samego MSM nie da się z niego wyodrębnić.
Czy MSM chroni chrząstkę stawową przed dalszą utratą?
Nie ma na to żadnych danych. Przegląd systematyczny szukający badań o działaniu chondroprotekcyjnym przyjął jasne kryteria włączenia: badanie z randomizacją trwające co najmniej 12 miesięcy, z grupą placebo, z radiologicznym punktem końcowym w postaci szerokości szpary stawowej, objętości chrząstki albo radiologicznego postępu choroby. Spośród 3514 zidentyfikowanych prac kryteria spełniło 13, a dla MSM nie znaleziono ani jednego badania. Siarczan chondroityny zmniejszył utratę chrząstki w 3 z 4 znalezionych badań, glukozamina w 2 z 3, a niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz witaminy D i E nie miały wpływu na postęp choroby15. Twierdzenie, że MSM odbudowuje albo chroni chrząstkę, jest twierdzeniem bez badania, które by je sprawdzało.
Czy MSM przyspiesza powrót do sprawności po wysiłku fizycznym?
Brak wiarygodnych dowodów, bo żadne z dostępnych badań nie wykazało poprawy w punkcie końcowym istotnym dla ćwiczącego. Badanie pilotażowe u 8 zdrowych, umiarkowanie wytrenowanych mężczyzn porównywało dwie dawki MSM (1,5 g i 3,0 g na dobę przez 30 dni) bez grupy placebo, po 18 seriach prostowania kolan. Mniejsza bolesność mięśni i mniejsze zmęczenie przy dawce 3,0 g pozostały tendencjami nieistotnymi statystycznie, a łączna praca wykonana podczas testu nie zmieniła się przy żadnej dawce. Wzrosła zdolność antyoksydacyjna osocza i zmalało stężenie homocysteiny16.
Nowsze prace tej samej pracowni mierzyły wyłącznie punkty zastępcze. W badaniu u 12 aktywnych fizycznie osób, które przez 30 dni otrzymywały MSM 3 g na dobę albo placebo przed 60-minutowym biegiem ze zbiegiem, MSM zmieniał ekspresję 15 mRNA odpowiedzi zapalnej i 2 mRNA odpowiedzi przeciwwirusowej w leukocytach eksponowanych na lipopolisacharyd. Zarazem w klinicznych wskaźnikach uszkodzenia mięśni, czyli aktywności kinazy kreatynowej i subiektywnej bolesności mięśni, różnicy między MSM a placebo nie wykazano17. W kolejnym badaniu, u 10 biegaczy (po 5 osób na grupę) przyjmujących MSM 1,0 g na dobę przed półmaratonem, oceniano ekspresję 700 mRNA i znaleziono zmiany 29 z nich, a wnioski o wsparciu regeneracji mięśni autorzy formułują jako spekulacje wyprowadzone z funkcji tych genów, bez pomiaru bolesności, siły ani wydolności18. Suplement w obu badaniach pochodził od producenta MSM. Zmiana ekspresji genu nie jest zmianą samopoczucia ani wyniku sportowego, a przy próbach liczących 8, 10 i 12 osób nie sposób odróżnić sygnału od przypadku.
Czy MSM łagodzi objawy alergicznego nieżytu nosa?
Brak wiarygodnych dowodów, bo oba badania w tym wskazaniu nie mają grupy placebo. Pierwsze było wieloośrodkowym badaniem otwartym, w którym 50 z 55 zrekrutowanych osób przyjmowało MSM 2600 mg na dobę przez 30 dni. Objawy z górnych dróg oddechowych zmniejszyły się względem wartości wyjściowej w dniu 7, objawy z dolnych dróg oddechowych w 3. tygodniu, a stężenia immunoglobuliny E i histaminy w osoczu nie zmieniły się. Autorzy sami napisali, że dla ustalenia przydatności MSM potrzebne jest większe badanie z randomizacją i grupą placebo19.
Drugie badanie bywa opisywane jako randomizowane i podwójnie zaślepione, co jest mylące. Randomizacja dotyczyła przydziału do jednej z trzech dawek MSM, a nie do MSM albo placebo: wszystkich 18 uczestników otrzymywało MSM, po 6 osób na dawkę, i wszystkie porównania są podłużne, między wizytą przesiewową a wizytami po przyjęciu preparatu. Objawy nosowe po standaryzowanej prowokacji alergenowej zmniejszyły się przy dawkach dobowych o 53,72%, a szczytowy wdechowy przepływ nosowy wzrósł o 17,32%. Sponsorem badania i podmiotem, który wybrał dawki, był producent badanego preparatu, a autorzy we wnioskach sami wskazują na potrzebę badań z grupą placebo20. Alergiczny nieżyt nosa ma dużą odpowiedź na placebo i dużą zmienność naturalną, więc dwa badania bez grupy kontrolnej u łącznie 68 osób nie pozwalają przypisać poprawy preparatowi.
Co wiadomo o MSM w pozostałych badanych wskazaniach?
Pozostałe wskazania oceniano niemal wyłącznie w małych badaniach jednoramiennych nad preparatami wieloskładnikowymi. Ta sama grupa badaczy oceniła ten sam czteroskładnikowy preparat z MSM, kwasem alfa-liponowym, Boswellia serrata i bromelainą w dwóch wskazaniach onkologicznych, za każdym razem bez grupy kontrolnej. W bólach stawowych wywołanych inhibitorami aromatazy objawy ustąpiły po 6 miesiącach u 10 z 46 analizowanych chorych wedle skali CTCAE i u 5 wedle skali wzrokowo-analogowej21. W neuropatii obwodowej po chemioterapii oceniono 25 chorych przez 12 tygodni, również bez grupy kontrolnej, a neuropatia ta często ustępuje samoistnie po zakończeniu leczenia22. W obu pracach autorzy sami piszą, że wnioski wymagają potwierdzenia w badaniach z randomizacją.
Skóra, włosy i paznokcie to najczęstsze hasło marketingowe MSM i zarazem obszar bez badań nad samym MSM. Jedyne badanie z randomizacją i grupą placebo dotyczyło preparatu z kwasem hialuronowym 200 mg, L-karnozyną 500 mg i MSM 400 mg u 50 kobiet z fotostarzeniem skóry twarzy, było zaślepione jedynie pojedynczo, trwało 2 miesiące i mierzyło nawilżenie oraz elastyczność skóry przyrządem pomiarowym23. MSM był w nim składnikiem o najmniejszej dawce, więc badanie nie mówi nic o działaniu samego MSM na skórę, włosy ani paznokcie.
Czy kąpiele siarczkowe i borowinowe pomagają w chorobie zwyrodnieniowej stawów?
To odrębny porządek dowodowy, którego wyników nie wolno przenosić na doustne przyjmowanie MSM. Przegląd systematyczny leczenia uzdrowiskowego w chorobie zwyrodnieniowej kolana wskazuje, że ciepłe kąpiele w wodzie mineralnej, borowina i gorące natryski, czasem uzupełniane masażem i nadzorowanymi ćwiczeniami w wodzie, poprawiają objawy, a poprawa może być klinicznie istotna do 3–6 miesięcy. Wyniki dotyczące jakości życia i zużycia leków są sprzeczne24. Metaanaliza 21 badań nad kąpielami borowinowymi także wykazała poprawę indeksu WOMAC i bólu w skali wzrokowo-analogowej, a jej autorzy przypisują efekt przede wszystkim stymulacji cieplnej oraz właściwościom fizykochemicznym wód mineralnych i okładów25.
Trzy zastrzeżenia rozstrzygają o wartości tych danych dla hasła o siarce. Interwencja jest złożona z ciepła, zanurzenia, ćwiczeń i zmiany trybu życia, więc udziału samej wody siarczkowej nie da się wyodrębnić. Zaślepienie kąpieli jest praktycznie niewykonalne, więc efekt niespecyficzny pozostaje nieoddzielony. Autorzy przeglądu leczenia uzdrowiskowego są afiliowani przy ośrodku badawczym reumatologii uzdrowiskowej, co przy ocenie tej właśnie metody jest konfliktem interesów.
Do czego stosuje się siarkę na skórę?
Siarka stosowana miejscowo ma działanie keratolityczne, przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze, i historycznie była szeroko używana w trądziku pospolitym, trądziku różowatym, łojotokowym zapaleniu skóry, łupieżu, łupieżu pstrym, świerzbie i brodawkach, samodzielnie albo w połączeniu z sulfacetamidem sodu lub kwasem salicylowym. Działania niepożądane są rzadkie i sprowadzają się głównie do łagodnych odczynów w miejscu podania4. To jednak przegląd narracyjny z 2004 r., a opisywana praktyka jest w znacznej części historyczna. Widać to w świerzbie: przegląd systematyczny z metaanalizą 147 badań, w którym łączna częstość niepowodzenia leczenia wyniosła 15,2%, obejmował wyszukiwaniem także siarkę, ale zbiorcze częstości niepowodzenia podał wyłącznie dla iwermektyny doustnej (11,8%), iwermektyny miejscowej (9,3%) i permetryny (10,8%)26. Siarka miejscowa pozostaje więc opcją niszową, a jej skuteczność dermatologiczna w żaden sposób nie przenosi się na doustne przyjmowanie MSM.
Ile siarki dostarcza dieta i czy jej niedobór jest realnym problemem?
Siarka trafia do organizmu przede wszystkim z aminokwasami siarkowymi, czyli z metioniną i cysteiną, obecnymi w białku pokarmowym. W reprezentatywnej próbie 11 576 dorosłych Amerykanów średnie spożycie aminokwasów siarkowych przekraczało średnie zapotrzebowanie (EAR) ponad dwuipółkrotnie, a wyższe spożycie wiązało się z wyższym złożonym wskaźnikiem ryzyka kardiometabolicznego, niezależnie od całkowitego spożycia białka3. Badanie jest przekrojowe, więc obserwowano zależność, a nie przyczynę, ale sam pomiar spożycia jest tu wystarczający: przy podaży ponad dwukrotnie wyższej od zapotrzebowania niedobór siarki nie jest w populacji ogólnej problemem żywieniowym. Nie ma też opisanego zespołu klinicznego z niedoboru siarki jako pierwiastka, analogicznego do niedoboru żelaza czy cynku, ponieważ zaopatrzenie w siarkę zależy od podaży białka. Wynika stąd, że doustnego MSM nie stosuje się jako uzupełnienia niedoboru składnika odżywczego, tylko jako substancję o domniemanym działaniu przeciwzapalnym, i tak też należy oceniać dowody dla niego2.
Oświadczenia zdrowotne EFSA dla siarki i MSM
Ani siarka, ani metylosulfonylometan nie mają w Unii Europejskiej żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego. W rejestrze UE oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych wszystkie zgłoszenia dotyczące MSM oraz siarki złożone w trybie art. 13(1) rozp. (WE) 1924/2006 mają status niedopuszczonych. Nie jest to status „zawieszony” (on hold), jaki mają oświadczenia dla surowców roślinnych, tylko rozstrzygnięcie odmowne po ocenie naukowej. Zgłoszenia figurują w rejestrze w brzmieniu angielskim podanym przez wnioskodawcę, a odrzucone zostały między innymi te dotyczące:
- utrzymania prawidłowego stanu stawów, w tym utrzymania ich funkcji i poprawy ruchomości,
- udziału w tworzeniu kolagenu oraz w prawidłowym powstawaniu chrząstki i tkanki kostnej,
- utrzymania prawidłowego stanu włosów i paznokci, w tym utrzymania prawidłowego poziomu keratyny we włosach, skórze i paznokciach,
- roli naturalnego źródła siarki dla zdrowej skóry,
- utrzymania prawidłowej pracy jelit,
- udziału w syntezie cysteiny oraz działania odtruwającego,
- utrzymania prawidłowej równowagi kwasowo-zasadowej,
- wzmacniania funkcji układu odpornościowego.
Pełne brzmienie zgłoszeń, ich status i sygnatury opinii naukowych EFSA podaje rejestr27.
Jedyne dopuszczone oświadczenie, w którego treści pojawia się siarka, należy do molibdenu, a nie do siarki ani do MSM, i brzmi „Molibden przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu aminokwasów siarkowych”. Może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do żywności będącej przynajmniej źródłem molibdenu28. Etykieta preparatu z MSM nie może więc zgodnie z prawem obiecywać niczego dotyczącego stawów, chrząstki, włosów ani paznokci.
Odrębnym i często mylonym reżimem jest status nowej żywności (rozp. (UE) 2015/2283). W unijnym katalogu statusu nowej żywności MSM figuruje pod pozycją POL-NF-00503 ze statusem „not novel in food supplements”: stosowanie MSM w suplementach diety w Unii jest udokumentowane przed 15 maja 1997 r., więc nie wymaga autoryzacji przed wprowadzeniem do obrotu, natomiast inne zastosowania w żywności, poza suplementami diety, mogą wymagać autoryzacji29. To znaczy tylko tyle, że MSM jest w suplementach legalny. Nie jest to ani ocena skuteczności, ani zgoda na jakiekolwiek twierdzenie zdrowotne na opakowaniu.
Bezpieczeństwo stosowania siarki
Dla siarki nie ustalono ani wartości referencyjnych spożycia, ani górnego tolerowanego poziomu spożycia (UL), ponieważ nie jest ona składnikiem odżywczym w rozumieniu wartości odniesienia, a zaopatrzenie w nią wynika z podaży białka. Zestawienie wartości referencyjnych EFSA obejmuje 40 składników odżywczych i siarki wśród nich nie ma1. Nie ma zatem liczby, wobec której można by oceniać, czy dawka MSM z suplementu jest „bezpieczna” w sensie regulacyjnym.
Dostępne dane o tolerancji są krótkoterminowe. Przegląd narracyjny podaje, że MSM ma w Stanach Zjednoczonych status GRAS (generally recognized as safe) i jest dobrze tolerowany przez większość osób w dawkach do 4 g na dobę, z nielicznymi i łagodnymi działaniami niepożądanymi2. Dwa zastrzeżenia są tu istotne. Status GRAS to kategoria amerykańskiego prawa żywnościowego, a nie europejski odpowiednik UL i nie ocena skuteczności. Przegląd jest narracyjny, a jeden z jego współautorów jest afiliowany przy producencie MSM.
Podstawowym cytowanym badaniem toksykologicznym jest praca na szczurach. Pojedyncza dawka 2 g/kg podana sondą dożołądkową nie wywołała zdarzeń niepożądanych ani śmiertelności, a podawanie 1,5 g/kg na dobę przez 90 dni również nie wywołało zdarzeń niepożądanych ani śmiertelności, przy prawidłowym obrazie sekcyjnym i prawidłowej histologii nerek30. To dane zwierzęce z obserwacją trwającą 90 dni, więc nie zastępują długoterminowych danych u ludzi. Dla MSM nie ma badania oceniającego bezpieczeństwo stosowania dłużej niż kilka miesięcy u ludzi, bo najdłuższe badania z randomizacją trwały 12 tygodni. Przewlekłe przyjmowanie MSM przez lata odbywa się więc poza zakresem, w którym cokolwiek zbadano.
W badaniach z randomizacją tolerancja była podobna jak w grupach placebo. W 12-tygodniowym badaniu preparatu zawierającego MSM 1500 mg częstość jakiegokolwiek zdarzenia niepożądanego nie różniła się od placebo, większość zdarzeń miała nasilenie łagodne lub umiarkowane, a cztery ciężkie zdarzenia niepożądane uznano za niezwiązane z leczeniem11. W metaanalizie suplementów stosowanych w chorobie zwyrodnieniowej stawów nie stwierdzono różnic między suplementami a placebo w punktach bezpieczeństwa, z wyjątkiem diacereiny5. W badaniu pilotażowym z dawką 6 g na dobę nie wystąpiły poważne zdarzenia niepożądane9, a przegląd narracyjny opisuje działania niepożądane MSM jako nieliczne i łagodne, bez podania ich profilu2. Opublikowane badania podają zbiorczą częstość zdarzeń niepożądanych i ich nasilenie, a nie rozkład poszczególnych dolegliwości11, więc profilu działań niepożądanych MSM nie da się z nich odtworzyć.
Praktycznie ważne są też grupy, dla których danych po prostu brakuje. W żadnym z omówionych tu badań nie uczestniczyły kobiety w ciąży ani karmiące, dzieci, ani osoby z niewydolnością nerek lub wątroby, więc dla nich nie ma podstaw do rekomendowania jakiejkolwiek dawki. Osobną kwestią jest surowiec: w badaniach klinicznych stosowano wystandaryzowany MSM konkretnego producenta, który był zarazem sponsorem części z nich20, a preparaty rynkowe różnią się źródłem i czystością surowca, czego żadne badanie nie porównywało.
Interakcje siarki
Nie opisano klinicznie istotnych interakcji MSM z lekami, ale nie znaczy to, że MSM jest wolny od interakcji. Znaczy, że nie prowadzono badań, które by ich szukały. W żadnym z omówionych badań z randomizacją interakcje lekowe nie były punktem końcowym, a najdłuższa obserwacja trwała 12 tygodni.
Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe + MSM
W badaniu z randomizacją nad MSM 5 g z kwasami bosweliowymi zużycie niesteroidowych leków przeciwzapalnych zmniejszyło się z 0,6 do 0,2 tabletki na dobę, przy braku przewagi nad placebo w ocenie bólu i funkcji stawu12. To nie jest interakcja farmakokinetyczna, tylko obserwacja zachowania chorych w badaniu bez zaślepienia zużycia leków. Praktyczna konsekwencja jest jednak realna: pacjent, który zaczyna MSM, bywa skłonny odstawiać leki przeciwbólowe, i warto ustalić z nim, że MSM nie jest ich zamiennikiem.
Preparaty złożone z glukozaminą i chondroityną + MSM
MSM jest w Polsce sprzedawany przede wszystkim jako składnik preparatów stawowych z siarczanem glukozaminy i siarczanem chondroityny. Badania oceniają wtedy całe połączenie, a nie MSM, i nie pozwalają przypisać efektu żadnemu pojedynczemu składnikowi14. Przy wydawaniu takiego preparatu warto sprawdzić, czy pacjent nie przyjmuje równolegle drugiego preparatu stawowego z tymi samymi składnikami, bo sumowanie dawek zdarza się często, a przy MSM zwiększa ryzyko dolegliwości żołądkowo-jelitowych.
Dawkowanie siarki
Nie ma dawki referencyjnej siarki ani ustalonej dawki skutecznej MSM. Dawki w tabeli pochodzą z badań klinicznych i z praktyki rynkowej, a nie z rekomendacji.
| Dawka | Wskazanie | Uwagi |
|---|---|---|
| Brak wartości referencyjnych | Siarka jako pierwiastek | Nie ustalono ani PRI, ani AI, ani UL1. Zaopatrzenie zależy od podaży białka, a spożycie aminokwasów siarkowych przekracza EAR ponad dwuipółkrotnie3 |
| MSM 6 g/d (3 g dwa razy na dobę), 12 tygodni | Choroba zwyrodnieniowa kolana, badanie pilotażowe | Poprawa bólu i sprawności fizycznej w indeksie WOMAC, bez zmiany sztywności i wyniku zagregowanego. Bez poważnych zdarzeń niepożądanych9 |
| MSM 3,375 g/d (1,125 g trzy razy na dobę), 12 tygodni | Choroba zwyrodnieniowa kolana | Poprawa sprawności fizycznej i wyniku łącznego WOMAC, w podskali bólu WOMAC różnicy nie wykazano. Poprawa niewielka i o nieustalonym znaczeniu klinicznym10 |
| MSM 1500 mg/d w preparacie pięcioskładnikowym, 12 tygodni | Objawowa choroba zwyrodnieniowa kolana | Bez różnicy wobec placebo w bólu mierzonym skalą wzrokowo-analogową11 |
| MSM 5 g/d z kwasami bosweliowymi, 60 dni | Choroba zwyrodnieniowa kolana | Bez przewagi nad placebo, po 2 miesiącach ból większy niż w grupie placebo12 |
| MSM 1,5–3 g/d, 30 dni | Bolesność mięśni i regeneracja po wysiłku | Efekty na bolesność i zmęczenie nieistotne statystycznie, wykonana praca bez zmian, brak grupy placebo16 |
| MSM 2,6 g/d, 30 dni | Sezonowy alergiczny nieżyt nosa | Badanie otwarte bez grupy kontrolnej, bez zmiany immunoglobuliny E i histaminy19 |
| MSM do 4 g/d | Dawka opisywana jako dobrze tolerowana | Wartość z przeglądu narracyjnego ze współautorem afiliowanym przy producencie MSM, nie z oceny urzędowej2 |
Preparaty złożone dostarczają zwykle od kilkuset miligramów do półtora grama MSM na porcję dobową, jak badany preparat pięcioskładnikowy (1500 mg)11 i preparat na skórę twarzy (400 mg)23, czyli wyraźnie mniej niż dawki 3,375–6 g na dobę stosowane w dwóch badaniach nad samym MSM w chorobie zwyrodnieniowej kolana9,10. Rozbieżność jest o tyle istotna, że nawet ci, którzy uznają wyniki tamtych badań za przekonujące, nie mają podstaw, by oczekiwać takiego samego efektu po trzykrotnie mniejszej dawce.
Przy pytaniu o preparat z MSM na stawy trzy rzeczy są warte powiedzenia przy okienku. Dawka w typowym preparacie złożonym jest kilkukrotnie mniejsza od tej, którą badano. Ból stawów wywołany chorobą zwyrodnieniową zmniejsza się w badaniach o około 20 mm na 100-milimetrowej skali także w grupie placebo, więc poprawa po rozpoczęciu suplementu nie dowodzi jego działania. MSM nie zastępuje leczenia przeciwbólowego ani ćwiczeń i redukcji masy ciała, które w tej chorobie mają dowody znacznie mocniejsze.
Polskie normy żywienia nie obejmują siarki. Nie ma dla niej ani wartości referencyjnej spożycia, ani maksymalnej zawartości dopuszczonej w suplemencie diety31
Postacie siarki
MSM jest dostępny jako proszek krystaliczny, kapsułki, tabletki i składnik proszków do sporządzania napojów. W preparatach doustnych występuje w dwóch układach: jako preparat jednoskładnikowy, zwykle w dawce 1000–1500 mg na porcję, oraz, znacznie częściej, jako składnik preparatów stawowych z siarczanem glukozaminy, siarczanem chondroityny, kolagenem i kwasem hialuronowym. Wszystkie badania nad preparatami złożonymi opisane w tym haśle dotyczą właśnie tego drugiego układu i żadne z nich nie pozwala ocenić samego MSM14.
Postacie siarki niebędące MSM należą do innych porządków. Siarka do stosowania miejscowego (strącona, koloidalna) jest składnikiem preparatów dermatologicznych o działaniu keratolitycznym i przeciwdrobnoustrojowym4. Wody siarczkowe i borowiny stosuje się w lecznictwie uzdrowiskowym, gdzie efekt przypisuje się przede wszystkim ciepłu i całej procedurze, a nie zawartości siarki25. Siarczany w nazwach substancji, takie jak siarczan glukozaminy czy siarczan chondroityny, są solami substancji czynnej, a nie postacią suplementowanej siarki, i ich skuteczność ocenia się osobno.
Nie ma badań porównujących biodostępność różnych postaci MSM ani wykazujących przewagę którejkolwiek z nich. Deklarowana na opakowaniach czystość surowca (na przykład oznaczenia handlowe wystandaryzowanego MSM farmaceutycznego) odnosi się do jakości produkcji, a nie do skuteczności klinicznej, i nie została powiązana z lepszym wynikiem w żadnym badaniu.
Źródła
- European Food Safety Authority. DRV Finder – zestawienie wartości referencyjnych spożycia (AR, PRI, AI, RI, UL) ustalonych przez EFSA dla 40 składników odżywczych, wśród których nie ma siarki ani aminokwasów siarkowych. EFSA. https://multimedia.efsa.europa.eu/drvs/index.htm ↩↩↩
- Butawan M i wsp. Methylsulfonylmethane: Applications and Safety of a Novel Dietary Supplement. Nutrients. 2017. [typ: przegląd narracyjny] PMID: 28300758 ↩↩↩↩↩
- Dong Z i wsp. Association of sulfur amino acid consumption with cardiometabolic risk factors: Cross-sectional findings from NHANES III. EClinicalMedicine. 2020. [typ: badanie przekrojowe] PMID: 32140669 ↩↩↩
- Gupta AK i wsp. The use of sulfur in dermatology. J Drugs Dermatol. 2004. [typ: przegląd narracyjny] PMID: 15303787 ↩↩↩
- Liu X i wsp. Dietary supplements for treating osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis. Br J Sports Med. 2018. [typ: przegląd systematyczny z metaanalizą] PMID: 29018060 ↩↩
- Chen CS i wsp. Effects of dietary supplements on patients with osteoarthritis: A systematic review and network meta-analysis. J Integr Med. 2025. [typ: przegląd systematyczny z sieciową metaanalizą] PMID: 40425393 ↩
- Brien S i wsp. Systematic review of the nutritional supplements dimethyl sulfoxide (DMSO) and methylsulfonylmethane (MSM) in the treatment of osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2008. [typ: przegląd systematyczny] PMID: 18417375 ↩
- Ameye LG i wsp. Osteoarthritis and nutrition. From nutraceuticals to functional foods: a systematic review of the scientific evidence. Arthritis Res Ther. 2006. [typ: przegląd systematyczny] PMID: 16859534 ↩
- Kim LS i wsp. Efficacy of methylsulfonylmethane (MSM) in osteoarthritis pain of the knee: a pilot clinical trial. Osteoarthritis Cartilage. 2006. [typ: RCT] PMID: 16309928 ↩↩↩↩
- Debbi EM i wsp. Efficacy of methylsulfonylmethane supplementation on osteoarthritis of the knee: a randomized controlled study. BMC Complement Altern Med. 2011. [typ: RCT] PMID: 21708034 ↩↩↩
- Yuan S i wsp. Effect of an oral complementary medicine combination for symptomatic knee osteoarthritis: A double-blind, randomized, placebo-controlled trial. Osteoarthritis Cartilage. 2026. [typ: RCT] PMID: 42331134 ↩↩↩↩↩
- Notarnicola A i wsp. The „MESACA” study: methylsulfonylmethane and boswellic acids in the treatment of gonarthrosis. Adv Ther. 2011. [typ: RCT] PMID: 21986780 ↩↩↩
- Notarnicola A i wsp. Methylsulfonylmethane and boswellic acids versus glucosamine sulfate in the treatment of knee arthritis: Randomized trial. Int J Immunopathol Pharmacol. 2016. [typ: RCT bez grupy placebo] PMID: 26684635 ↩
- Sumsuzzman DM i wsp. Comparative Efficacy of Glucosamine-Based Combination Therapies in Alleviating Knee Osteoarthritis Pain: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. J Clin Med. 2024. [typ: przegląd systematyczny z sieciową metaanalizą] PMID: 39685902 ↩↩↩
- Gallagher B i wsp. Chondroprotection and the prevention of osteoarthritis progression of the knee: a systematic review of treatment agents. Am J Sports Med. 2015. [typ: przegląd systematyczny] PMID: 24866892 ↩
- Kalman DS i wsp. Influence of methylsulfonylmethane on markers of exercise recovery and performance in healthy men: a pilot study. J Int Soc Sports Nutr. 2012. [typ: badanie pilotażowe bez grupy placebo] PMID: 23013531 ↩↩
- McFarlin BK i wsp. MSM Supplementation Is Associated with Reduced Inflammation and Improved Innate Immune Response following In Vitro LPS-Stimulation in Humans after a Bout of Downhill Running. Muscles. 2023. [typ: badanie interwencyjne, punkty końcowe zastępcze] PMID: 40757568 ↩
- McFarlin BK i wsp. Using the Rise and Fall of Oxidative Stress and Inflammation Post-Exercise to Evaluate the Effect of Methylsulfonylmethane Supplementation on Immune Response mRNA. Nutrients. 2025. [typ: RCT, punkty końcowe zastępcze] PMID: 40507030 ↩
- Barrager E i wsp. A multicentered, open-label trial on the safety and efficacy of methylsulfonylmethane in the treatment of seasonal allergic rhinitis. J Altern Complement Med. 2002. [typ: badanie otwarte bez grupy kontrolnej] PMID: 12006124 ↩↩
- Hewlings S i wsp. Evaluating the Impacts of Methylsulfonylmethane on Allergic Rhinitis After a Standard Allergen Challenge: Randomized Double-Blind Exploratory Study. JMIR Res Protoc. 2018. [typ: badanie eksploracyjne bez grupy placebo] PMID: 30497995 ↩↩
- Desideri I i wsp. Use of an alfa-lipoic, Methylsulfonylmethane, Boswellia serrata and Bromelain dietary supplement (OPERA®) for aromatase inhibitors-related arthralgia management (AIA): a prospective phase II trial (NCT04161833). Med Oncol. 2022. [typ: badanie II fazy bez grupy kontrolnej] PMID: 35666314 ↩
- Desideri I i wsp. Use of an alpha lipoic, methylsulfonylmethane and bromelain dietary supplement (Opera) for chemotherapy-induced peripheral neuropathy management, a prospective study. Med Oncol. 2017. [typ: badanie prospektywne bez grupy kontrolnej] PMID: 28205185 ↩
- Guaitolini E i wsp. Randomized, Placebo-controlled Study of a Nutraceutical Based on Hyaluronic Acid, L-carnosine, and Methylsulfonylmethane in Facial Skin Aesthetics and Well-being. J Clin Aesthet Dermatol. 2019. [typ: RCT pojedynczo zaślepione] PMID: 31119010 ↩↩
- Forestier R i wsp. Spa therapy and knee osteoarthritis: A systematic review. Ann Phys Rehabil Med. 2016. [typ: przegląd systematyczny] PMID: 26996955 ↩
- Mennuni G i wsp. A meta-analysis of the effectiveness of mud-bath therapy on knee osteoarthritis. Clin Ter. 2021. [typ: metaanaliza] PMID: 34247222 ↩↩
- Mbuagbaw L i wsp. Failure of scabies treatment: a systematic review and meta-analysis. Br J Dermatol. 2024. [typ: przegląd systematyczny z metaanalizą] PMID: 37625798 ↩
- Oświadczenie zdrowotne EFSA: w rejestrze UE oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych ani siarka, ani metylosulfonylometan (MSM) nie mają żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego, a wszystkie zgłoszone dla nich oświadczenia funkcjonalne z art. 13(1) rozp. (WE) 1924/2006 mają status niedopuszczonych, po ocenach EFSA Journal 2009;7(9):1268 (utrzymanie stawów) oraz EFSA Journal 2010;8(10):1746 (tworzenie kolagenu, utrzymanie prawidłowego stanu włosów i paznokci, prawidłowa praca jelit, synteza cysteiny, równowaga kwasowo-zasadowa, odporność). EU Register of nutrition and health claims. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register ↩
- Oświadczenie zdrowotne EFSA (funkcjonalne): „Molibden przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu aminokwasów siarkowych”, warunek stosowania: żywność będąca przynajmniej źródłem molibdenu, art. 13(1) rozp. (WE) 1924/2006, rozp. (UE) 432/2012. EU Register of nutrition and health claims. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register ↩
- Komisja Europejska. EU Novel Food status Catalogue – Methylsulfonylmethane (pozycja POL-NF-00503), status „not novel in food supplements”: stosowanie w suplementach diety w UE udokumentowane przed 15 maja 1997 r., bez obowiązku autoryzacji, inne zastosowania w żywności mogą wymagać autoryzacji, rozp. (UE) 2015/2283. European Commission. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/novel-food-catalogue/search ↩
- Horváth K i wsp. Toxicity of methylsulfonylmethane in rats. Food Chem Toxicol. 2002. [typ: badanie na zwierzętach] PMID: 12387309 ↩
- Rychlik E, Stoś K, Woźniak A, Mojska H (red.). Normy żywienia dla populacji Polski. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2024. ISBN 978-83-65870-78-0. [typ: normy żywienia] ↩
Treść specjalistyczna
Tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych. Zaloguj się kontem zawodowym, żeby czytać dalej.