Streptococcus salivarius K12

Streptococcus salivarius K12 to szczep bakteryjny naturalnie zasiedlający jamę ustną i gardło człowieka, sprzedawany w tabletkach do ssania jako probiotyk „na gardło” i „na ucho”, najczęściej pod nazwą handlową Bactoblis albo oznaczeniem BLIS K12. Rozkład dowodów jest w jego przypadku odwrotny do pozycjonowania rynkowego. We wskazaniach, dla których szczep jest sprzedawany w aptece, trzy niezależne badania z grupą kontrolną otrzymującą placebo, obejmujące łącznie ponad 2500 dzieci, nie wykazały korzyści^1,2,3, a jedynym zastosowaniem z jednoznacznie dodatnim, odpowiednio dużym badaniem randomizowanym jest zapobieganie ciężkiemu zapaleniu błony śluzowej jamy ustnej u chorych poddawanych radioterapii głowy i szyi⁴. Szczep jest dostępny jako tabletki do ssania i tabletki do rozgryzania oraz jako proszek w saszetkach dla dzieci poniżej 3 lat.

Synonimy i nazewnictwo Streptococcus salivarius K12

Pełne oznaczenie szczepu to Streptococcus salivarius K12, a w piśmiennictwie i na opakowaniach spotyka się skrót BLIS K12 oraz nazwę handlową Bactoblis. Skrót BLIS pochodzi od bacteriocin-like inhibitory substances, czyli substancji o działaniu hamującym podobnym do bakteriocyn, i odnosi się do mechanizmu, dla którego szczep wyselekcjonowano⁵. Sam gatunek Streptococcus salivarius jest jednym z głównych składników prawidłowej mikrobioty jamy ustnej i gardła, więc nazwa gatunkowa nie mówi nic o właściwościach preparatu.

Szczepu K12 nie wolno mylić ze szczepem M18 tego samego gatunku. M18 jest badany w profilaktyce próchnicy i chorób przyzębia, K12 w zakażeniach gardła, ucha i w schorzeniach błony śluzowej. Dowody kliniczne probiotyków są swoiste dla szczepu, a nie dla gatunku, więc wyników jednego nie wolno przenosić na drugi, mimo identycznej nazwy gatunkowej na opakowaniu.

Działanie Streptococcus salivarius K12

Szczep wytwarza dwa lantybiotyki, salwarycynę A2 i salwarycynę B, które hamują wzrost innych bakterii Gram-dodatnich, w tym Streptococcus pyogenes. Geny obu leżą obok siebie na przenoszalnym megaplazmidzie pSsal-K12 o wielkości 190 tysięcy par zasad, a K12 był pierwszym opisanym szczepem paciorkowca wytwarzającym dwa różne lantybiotyki jednocześnie⁵. Postulowany mechanizm polega więc na kompetycyjnym zasiedleniu jamy ustnej i gardła oraz miejscowym hamowaniu drobnoustrojów chorobotwórczych, a nie na działaniu układowym.

Kolonizacja jest jednak przejściowa i płytka. W badaniu z randomizacją u 121 dzieci uczęszczających do żłobka miesięczne podawanie szczepu zwiększyło jego średnią liczebność w ślinie z 0,9% do 2,0% mikrobioty, natomiast różnorodność mikrobioty śliny i nosogardła nie różniła się między grupami, a odsetek dzieci nosicieli któregokolwiek z patogenów usznych był w obu grupach taki sam. Sugerowane zmniejszenie liczebności Moraxella nie potwierdziło się po zastosowaniu alternatywnej bazy taksonomicznej, a sami autorzy podsumowali wpływ szczepu na patogeny nosogardła jako niepewny⁶.

W badaniach in vitro w układzie przepływowym K12 hamował żywotność Streptococcus mutans i zapobiegał tworzeniu przez niego biofilmu na krążkach hydroksyapatytowych, a także hamował większość klinicznych izolatów tego gatunku⁷. W bardziej złożonym modelu biofilmu wyprowadzonym ze śliny efekt ten już się nie utrzymał: przy niskim stężeniu sacharozy pH było istotnie wyższe w biofilmach z S. salivarius M18, ale nie z K12, przy wysokim stężeniu sacharozy żaden probiotyk nie zmienił pH, a wpływ na skład wspólnoty bakteryjnej i macierz biofilmu autorzy określili jako niewielki⁸. Są to dane przedkliniczne i nie dowodzą skuteczności u ludzi.

Skuteczność kliniczna Streptococcus salivarius K12

Piśmiennictwo o tym szczepie porządkuje jedno kryterium: obecność grupy placebo. Wszystkie dodatnie wyniki w profilaktyce anginy paciorkowcowej i zapalenia ucha środkowego pochodzą z badań, w których grupa odniesienia nie otrzymywała placebo, a żadne badanie z grupą placebo korzyści w tych dwóch wskazaniach nie wykazało.

Czy stosowanie Streptococcus salivarius K12 łagodzi zapalenie błony śluzowej jamy ustnej po radioterapii?

To jedyne wskazanie tego szczepu poparte dużym, prawidłowo zaślepionym badaniem randomizowanym z grupą placebo. W prospektywnym, podwójnie zaślepionym badaniu w jednym ośrodku w Chinach 160 chorych na nowotwory złośliwe głowy i szyi, poddawanych radioterapii radykalnej lub uzupełniającej, przydzielono losowo do ssania tabletek ze szczepem albo placebo trzy razy na dobę przez cały czas radioterapii. Ciężkie zapalenie błony śluzowej jamy ustnej wystąpiło u 36,6% chorych w grupie szczepu i u 54,2% w grupie placebo, czyli o blisko jedną trzecią rzadziej (różnica bezwzględna 17,6 punktu procentowego). Skrócił się też czas jego trwania, ze średnio 18,3 do 8,9 dnia, a czas do jego wystąpienia wydłużył się o blisko połowę w mierze hazardu (współczynnik hazardu 0,55). Działania niepożądane były w obu grupach podobne, a w grupie szczepu u dwóch chorych wystąpiły łagodne lub umiarkowane dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego⁴.

Wynik pochodzi z jednego ośrodka i wymaga potwierdzenia. Wcześniejszy przegląd systematyczny prac o probiotykach w zapaleniu błony śluzowej jamy ustnej po leczeniu przeciwnowotworowym (1250 przeszukanych rekordów, 9 badań włączonych) obejmował dla K12 wyłącznie dane przedkliniczne, w których szczep zmniejszał wielkość owrzodzeń, a dowody kliniczne dotyczyły innych gatunków. Autorzy przeglądu wskazali znaczną heterogeniczność badań jako główne ograniczenie⁹. Badanie z 2024 roku jest więc pierwszym mocnym dowodem klinicznym dla tego szczepu w tym wskazaniu, a nie potwierdzeniem wcześniejszej syntezy.

Zapobieganie ciężkiemu odczynowi popromiennemu błony śluzowej to wskazanie szpitalne, prowadzone przez zespół onkologiczny w trakcie radioterapii, a nie zastosowanie, o które pyta się w okienku aptecznym. Nie jest to argument za stosowaniem szczepu w anginie ani w zapaleniu ucha, bo są to inne populacje, inne punkty końcowe i inny mechanizm korzyści.

Czy stosowanie Streptococcus salivarius K12 zapobiega nawrotowemu paciorkowcowemu zapaleniu gardła i migdałków?

Jest to najszerzej reklamowane zastosowanie tego szczepu i jednocześnie takie, w którym niezależne badania z grupą placebo nie potwierdziły korzyści. Przegląd systematyczny obejmujący cztery badania randomizowane z łączną próbą 1846 uczestników ocenił wszystkie cztery jako badania niskiej jakości w narzędziu Cochrane do oceny ryzyka błędu systematycznego. Kluczowe jest w nim porównanie dwóch badań profilaktyki u dzieci: jedno, bez grupy placebo i z kontrolą nieleczoną, dało wyraźnie mniejszą częstość zakażeń, a drugie, z grupą placebo i prowadzone przez cztery okresy szkolne, różnicy nie wykazało. Autorzy przeglądu podsumowali, że rola szczepu w profilaktyce wymaga dalszych badań randomizowanych¹⁰.

Najlepszym badaniem w tym wskazaniu jest pragmatyczne badanie w szkołach Nowej Zelandii, wśród dzieci maoryskich i pacyficznych w wieku 5–14 lat, obciążonych wysokim ryzykiem gorączki reumatycznej. Do grupy szczepu albo placebo przydzielono 1314 dzieci, a przydział prowadzono według parzystości daty urodzenia, czyli pseudorandomizacją, nie losowaniem. Dzieci zgłaszały ból gardła codziennie, a wymazy pobierano dwa razy w tygodniu, co dało 2927 wymazów. Dodatnich w kierunku paciorkowca grupy A było 7,8% wymazów w grupie szczepu i 8,8% w grupie placebo, co odpowiada nieistotnemu zmniejszeniu o około jedną dziesiątą wartości względnej i o 1 punkt procentowy w wartościach bezwzględnych. Autorzy wprost stwierdzili, że rutynowe stosowanie tego probiotyku w profilaktyce zapalenia gardła z izolacją paciorkowca grupy A nie znajduje uzasadnienia¹. Ograniczeniem badania było podawanie tabletek wyłącznie w dni i godziny szkolne, a nie codziennie.

Dodatnie wyniki w tym wskazaniu pochodzą natomiast z serii siedmiu publikacji jednej grupy, firmowanych przez ten sam komercyjny ośrodek badawczy (Velleja Research), które dzielą tę samą wadę metodologiczną: żadna nie miała grupy placebo. Grupę odniesienia stanowiły w nich dzieci lub dorośli nieleczeni albo, częściej, ten sam pacjent w poprzednim roku. Objęły one 40 dorosłych¹¹, 82 dzieci¹², 61 dzieci¹³, 222 dzieci w pierwszym roku przedszkola¹⁴ oraz 48 dzieci w badaniu pilotażowym¹⁵, a jedna praca była retrospektywną analizą 133 dzieci¹⁶. Raportowane zmniejszenia częstości anginy sięgały w nich 80–90%, a w badaniu przedszkolnym częstość paciorkowcowego zapalenia gardła i migdałków wyniosła około 16% wobec 48% w grupie kontrolnej. Porównanie z poprzednim rokiem tego samego pacjenta nie pozwala oddzielić działania preparatu od powrotu do średniej, który przy nawrotowych zakażeniach jest regułą, a brak zaślepienia nie pozwala oddzielić go od efektu placebo i od zmiany zachowań rodziców. Dlatego wielkości efektu z tej serii nie da się zestawiać z wynikami badań zaślepionych.

Pacjentowi, który przychodzi po preparat „na nawracające anginy”, nie należy obiecywać zmniejszenia liczby epizodów o 80–90%. Liczby tego rzędu pochodzą wyłącznie z badań bez grupy placebo, a jedyne duże badanie z placebo w tym wskazaniu różnicy nie wykazało.

W leczeniu już rozpoznanego, ostrego zapalenia gardła i migdałków szczep nie ma zastosowania. Przegląd systematyczny opisuje jedno badanie z grupą placebo u dorosłych, w którym podawano go równocześnie z penicyliną i nie uzyskano istotnej korzyści, a autorzy przeglądu uznali, że podawany razem z antybiotykiem szczep prawdopodobnie nie może być skuteczny¹⁰.

Czy stosowanie Streptococcus salivarius K12 zapobiega ostremu zapaleniu ucha środkowego u dzieci?

W profilaktyce pierwotnej ostrego zapalenia ucha środkowego dwa niezależne badania randomizowane z grupą placebo dały wynik ujemny, w dwóch różnych populacjach i dwóch różnych grupach wieku.

W badaniu podwójnie zaślepionym w 50 żłobkach i przedszkolach w regionie Oulu w Finlandii 827 dzieci w wieku 1–6 lat otrzymywało przez 6 miesięcy raz na dobę saszetkę z proszkiem (dzieci poniżej 3 lat) albo tabletkę do rozgryzania (dzieci od 3 lat) z 1 × 10⁹ jednostkami tworzącymi kolonie szczepu albo placebo. Punktem końcowym był udział dzieci z co najmniej jednym epizodem zapalenia ucha wymagającym antybiotyku, ustalany z krajowego rejestru recept, a nie z relacji rodziców. Epizod taki wystąpił u 8,2% dzieci w grupie szczepu i u 5,8% w grupie placebo, czyli różnicy nie wykazano, a punktowo zdarzeń było więcej w grupie probiotyku. Dane dopuszczały zarówno zmniejszenie ryzyka o 14%, jak i jego ponaddwukrotny wzrost (ryzyko względne 1,42). Czas do pierwszego epizodu również się nie różnił².

Drugie badanie, wieloośrodkowe i podwójnie zaślepione, prowadzono w Wellington i Christchurch w Nowej Zelandii u dzieci włączanych w wieku 3–6 miesięcy, które otrzymywały preparat codziennie od 6. do 24. miesiąca życia. Randomizowano 428 dzieci na poziomie gospodarstwa domowego, a dane do punktu końcowego wniosło 368 z nich. Zapalenie ucha odnotowane przez lekarza wystąpiło u 37% dzieci w grupie szczepu i u 39% w grupie placebo, a dane dopuszczały zarówno zmniejszenie liczby epizodów o 43%, jak i jej wzrost o niemal jedną czwartą (iloraz częstości 0,84). Nie wykazano różnic w ciężkości zapalenia ucha, w zakażeniach dróg oddechowych, w liczbie przepisanych antybiotyków ani w korzystaniu z opieki zdrowotnej, także w analizie ograniczonej do dzieci lepiej przestrzegających zaleceń. Autorzy uznali rutynowe stosowanie szczepu w profilaktyce zapalenia ucha w populacji ogólnej za nieuzasadnione³.

Wcześniejszy przegląd systematyczny nad zdrowiem ucha i jamy ustnej, powstały przed opublikowaniem obu tych badań, włączył 9 prac i wnioskował o „obiecujących”, ale niepewnych efektach szczepu, wskazując ubóstwo piśmiennictwa i potrzebę dalszych badań¹⁷. Dane z lat 2023–2026 tej ostrożnej nadziei nie potwierdziły, dlatego przy ocenie tego szczepu kolejność publikacji ma znaczenie.

Czy stosowanie Streptococcus salivarius K12 jest skuteczne w wysiękowym zapaleniu ucha środkowego i przewlekłym zapaleniu migdałka gardłowego?

Dane sugerują możliwą korzyść w leczeniu zachowawczym wysiękowego zapalenia ucha środkowego, ale pochodzą z pojedynczych badań jednoośrodkowych, których wyniku nie da się odczytać w wartościach bezwzględnych.

W badaniu z randomizacją, podwójnie zaślepionym, z grupą placebo, u dzieci w wieku 3–6 lat z przerostem migdałka gardłowego i wysiękowym zapaleniem ucha środkowego, prowadzonych zachowawczo, dwunastotygodniowe ssanie tabletek zawierających nie mniej niż 1 × 10⁹ jednostek tworzących kolonie zwiększyło szanse poprawy krzywej tympanometrycznej z typu B lub C do typu A (skorygowany iloraz szans 1,87). Poprawiły się też parametry tympanometryczne i średnia czterech częstotliwości w audiometrii tonalnej, wzrosła kolonizacja szczepem, a spadło obciążenie Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae i Moraxella catarrhalis¹⁸. Badanie prowadzono w jednym ośrodku, liczebności grup nie podano w streszczeniu, a pierwszorzędowy punkt końcowy zaraportowano wyłącznie jako skorygowany iloraz szans, bez surowych odsetków, więc bezwzględnej wielkości korzyści z tej publikacji odczytać nie można. Dodatnie były w niej wszystkie punkty końcowe, także drugorzędowe, co przy jednym ośrodku nakazuje ostrożność.

W otwartym badaniu z randomizacją u 219 dzieci w wieku 6–7 lat z przewlekłym zapaleniem migdałka gardłowego dodanie preparatu ze szczepem do płukania nosa na 30 dni wiązało się z zaostrzeniem u 49,6% dzieci wobec 88,7% w grupie płukanej wyłącznie solą, a po trzech miesiącach rzadsze były ostre zapalenie zatok i ostre zapalenie ucha środkowego¹⁹. Badanie było otwarte, czyli bez zaślepienia, a grupa kontrolna nie otrzymywała placebo, więc różnicy tej wielkości nie można przypisać samemu szczepowi.

Najczęściej cytowana praca o wysiękowym zapaleniu ucha u dzieci nie ma natomiast wartości rozstrzygającej: było to badanie pilotażowe bez grupy kontrolnej, w którym 22 dzieci przyjmowało szczep przez 90 dni, a sami autorzy określili je jako punkt wyjścia do zaplanowania badania z placebo²⁰.

Czy stosowanie Streptococcus salivarius K12 zmniejsza nieprzyjemny zapach z ust?

Skuteczność zależy tu od tego, czy przed podaniem szczepu usunięto nalot z języka, i to jest praktycznie najważniejszy wniosek z badań nad halitozą.

W badaniu z randomizacją, podwójnie zaślepionym, z grupą placebo, u 28 osób z halitozą związaną z nalotem języka szczep podawano przez 30 dni bez wcześniejszego oczyszczenia języka, mechanicznego ani chemicznego. Wynik oceny organoleptycznej i stężenia lotnych związków siarki zmalały w grupie szczepu względem wartości wyjściowych, ale w analizie modelem regresji wielopoziomowej różnic między grupą szczepu a grupą placebo nie wykazano w żadnym z trzech ocenianych parametrów. Autorzy wnioskują, że przed zastosowaniem szczepu usunięcie nalotu z języka jest konieczne²¹.

Odwrotnie w badaniu, w którym oczyszczanie było częścią schematu. U 80 osób przydzielonych losowo do czterech grup (kontrola, sam szczep, samo szczotkowanie języka, szczotkowanie razem ze szczepem) po 4 tygodniach stężenia lotnych związków siarki zmalały istotnie we wszystkich trzech grupach czynnych, najbardziej w grupie łączonej, i w niej jako jedynej utrzymały się poniżej wartości wyjściowych jeszcze 4 tygodnie po zakończeniu interwencji. Wynik oceny organoleptycznej poprawił się wyłącznie w grupie łączonej, a wskaźnik nalotu języka zmalał w grupach ze szczotkowaniem, natomiast w grupie samego szczepu nie²². Wcześniejsze badanie, w którym po trzydniowym płukaniu jamy ustnej chlorheksydyną podawano tabletki ze szczepem albo placebo 23 osobom z halitozą, wykazało znaczne zmniejszenie stężenia lotnych związków siarki u 85% osób w grupie szczepu i u 30% w grupie placebo²³. Praca była wstępna, obejmowała kilkadziesiąt osób, a jej autorzy byli pracownikami producenta szczepu.

Przegląd systematyczny sześciu badań randomizowanych porównujących probiotyki z placebo w halitozie (łącznie 360 uczestników) wykazał istotne zmniejszenie stężeń lotnych związków siarki w pięciu z nich, a poprawę oceny organoleptycznej w trzech, przy braku poważnych działań niepożądanych. Autorzy uznali jednocześnie, że heterogeniczność badań i krótki czas obserwacji uniemożliwiają przełożenie tych wyników na praktykę i że probiotyk może być tu najwyżej postępowaniem uzupełniającym²⁴.

Czy stosowanie Streptococcus salivarius K12 wspomaga leczenie kandydozy jamy ustnej?

Dostępne jest jedno badanie z randomizacją, podwójnie zaślepione, z grupą placebo, obejmujące 56 chorych na kandydozę jamy ustnej, w którym tabletki ze szczepem albo placebo dołączano do nystatyny na okres do 4 tygodni. Wyleczenie mykologiczne uzyskano u 90% chorych w grupie szczepu i u 56% w grupie placebo, czyli u blisko 35 na 100 chorych więcej, a mediana czasu leczenia skróciła się z 4 do 3 tygodni. Odsetka wyleczeń całkowitych, uwzględniającego łącznie wyleczenie mykologiczne, poprawę kliniczną i nawrót, badanie nie rozstrzygnęło. Nie zgłoszono ciężkich zdarzeń niepożądanych, a autorzy sami wskazali potrzebę większych badań²⁵. Jest to zastosowanie uzupełniające leczenie przeciwgrzybicze, a nie zastępujące je, i opiera się na jednym badaniu.

Czy stosowanie Streptococcus salivarius K12 wpływa na płytkę nazębną i odporność śluzówkową?

Nie wykazano wpływu na wydzielniczą immunoglobulinę A, mimo że mechanizm immunomodulacyjny jest dla tego szczepu często podawany jako uzasadnienie. W badaniu pilotażowym z randomizacją, z grupą placebo, u 31 osób czterotygodniowe przyjmowanie szczepu nie zwiększyło stężenia wydzielniczej immunoglobuliny A w ślinie ani szybkości wydzielania śliny wobec placebo. Stężenia przed i po interwencji wyniosły 226 i 200 mg/l w grupie szczepu oraz 205 i 191 mg/l w grupie placebo, czyli w obu grupach nieznacznie zmalały. Istotnie zmniejszyło się natomiast odkładanie płytki nazębnej, w 4. i 6. tygodniu²⁶. Badanie objęło 31 osób i było zaplanowane jako pilotażowe, a punkt końcowy dotyczący płytki nazębnej nie był jego celem głównym, więc z tego wyniku nie wynika wskazanie profilaktyczne w próchnicy.

Czy stosowanie Streptococcus salivarius K12 zapobiega bakteryjnemu zapaleniu płuc u chorych w stanie krytycznym?

Nie wykazano korzyści. W badaniu fazy II z randomizacją i grupą placebo 60 chorych na ciężką postać COVID-19 przydzielono do siedmiodniowego stosowania żelu do jamy ustnej ze szczepem K12 (2 mld jednostek tworzących kolonie) i Lacticaseibacillus brevis CD2 (4 mld) co 8 godzin albo placebo, począwszy od pierwszego dnia pobytu na oddziale intensywnej terapii. Eksperyment ukończyło 50 chorych. Wtórne bakteryjne zapalenie płuc wystąpiło u 35% chorych w grupie probiotyku i u 54% w grupie placebo, ale dane dopuszczały zarówno zmniejszenie ryzyka o 66%, jak i jego wzrost o 22% (ryzyko względne 0,64). Nie różniły się umieralność na oddziale ani ciężkość stanu w 14. dniu²⁷. Badanie oceniało dwa szczepy razem, więc nawet gdyby korzyść wykazano, nie dałoby się jej przypisać samemu K12.

Oświadczenia zdrowotne EFSA dla Streptococcus salivarius K12

Dla Streptococcus salivarius K12, tak jak dla wszystkich probiotyków, nie dopuszczono w Unii Europejskiej żadnego oświadczenia zdrowotnego. Sam termin „probiotyk” jest w prawie unijnym traktowany jako oświadczenie zdrowotne, ponieważ sugeruje korzystny wpływ na zdrowie, a żadne oświadczenie zdrowotne dotyczące probiotyków nie zostało dotąd zatwierdzone. Znaczy to, że opisanych wyżej zastosowań nie wolno komunikować pacjentowi jako potwierdzonych korzyści zdrowotnych szczepu, bo są to wyniki badań klinicznych, a nie zatwierdzone oświadczenia²⁸.

Bezpieczeństwo stosowania Streptococcus salivarius K12

Szczep był dobrze tolerowany we wszystkich cytowanych badaniach, także w tych, które nie wykazały jego skuteczności. Bezpieczeństwo oceniono osobno w badaniu z randomizacją, podwójnie zaślepionym, z grupą placebo, w którym 53 osoby (25 w grupie szczepu, 28 w grupie placebo) przyjmowały przez 28 dni dawkę 1 × 10¹⁰ jednostek tworzących kolonie na dobę, czyli dziesięciokrotnie wyższą niż typowa dawka w preparatach, po czym następował 28-dniowy okres bez preparatu. Nie wykazano różnic w badaniach biochemicznych ani hematologicznych krwi, a częstość i nasilenie zdarzeń niepożądanych były w obu grupach podobne²⁹. Ocena laboratoryjna szczepu objęła antybiogram, profile metaboliczne i determinanty zjadliwości oraz skład mikrobioty śliny po podaniu³⁰. Autorzy obu prac byli pracownikami producenta szczepu.

W badaniu mikrobioty u 121 dzieci miesięczne podawanie szczepu nie zaburzyło prawidłowej mikrobioty śliny ani nosogardła, co autorzy uznali za przesłankę bezpieczeństwa u małych dzieci⁶. Najdłuższą ekspozycję opisano w badaniu nowozelandzkim, w którym preparat podawano codziennie od 6. do 24. miesiąca życia, bez różnicy w zdarzeniach niepożądanych wobec placebo³.

Żywych drobnoustrojów probiotycznych nie należy podawać osobom w ciężkim stanie ogólnym, z głęboką immunosupresją ani z cewnikiem żylnym centralnym, bez konsultacji z lekarzem prowadzącym. Cytowane badania szczepu K12 obejmowały osoby zdrowe, dzieci uczęszczające do żłobka i przedszkola oraz chorych stabilnych klinicznie, więc nie odpowiadają na pytanie o bezpieczeństwo w tych grupach. Wyjątkiem jest badanie na oddziale intensywnej terapii, w którym szczep podawano w postaci żelu do jamy ustnej razem z drugim probiotykiem i które nie wykazało korzyści²⁷.

Nie ma badań pozwalających ocenić bezpieczeństwo stosowania szczepu w ciąży i w okresie karmienia piersią.

Interakcje Streptococcus salivarius K12

Antybiotyki + Streptococcus salivarius K12

Szczep jest żywym drobnoustrojem wrażliwym na antybiotyki, więc podawany równocześnie z antybiotykiem nie zdąży zasiedlić jamy ustnej i gardła. Przegląd systematyczny opisuje badanie z grupą placebo u dorosłych, w którym szczep stosowano jednocześnie z penicyliną w ostrym zapaleniu gardła i migdałków bez istotnej korzyści, a jego autorzy uznali, że w warunkach ostrych podawany razem z antybiotykiem szczep prawdopodobnie nie może działać, i zaproponowali badanie go raczej po zakończeniu antybiotykoterapii, w profilaktyce nawrotu¹⁰.

Jeśli pacjent kupuje ten szczep w trakcie antybiotykoterapii anginy, rozsądniej jest odłożyć rozpoczęcie ssania tabletek do zakończenia kuracji, niż przyjmować oba preparaty równolegle. Podawania razem z antybiotykiem nie badano z korzystnym wynikiem w żadnym z cytowanych badań.

Chlorheksydyna i mechaniczne oczyszczanie języka + Streptococcus salivarius K12

W halitozie kierunek zależności jest odwrotny niż przy antybiotykach: wcześniejsze usunięcie nalotu z języka jest warunkiem działania szczepu, a nie przeszkodą. Badanie, w którym szczep podawano bez oczyszczenia języka, nie wykazało różnicy wobec placebo w żadnym z ocenianych parametrów²¹, podczas gdy w badaniach z poprzedzającym płukaniem chlorheksydyną²³ albo ze szczotkowaniem języka²² stężenia lotnych związków siarki malały, a efekt utrzymywał się najdłużej przy połączeniu obu metod. Chlorheksydyna działa przy tym także na sam szczep, więc płukanie ma poprzedzać ssanie tabletki, nie towarzyszyć mu.

Nystatyna + Streptococcus salivarius K12

Nystatyna jest lekiem przeciwgrzybiczym i nie działa na bakterie, więc oba preparaty można stosować razem. W jedynym badaniu w kandydozie jamy ustnej szczep dołączano właśnie do nystatyny i to połączenie zwiększyło odsetek wyleczeń mykologicznych wobec samej nystatyny²⁵.

Dawkowanie Streptococcus salivarius K12

Nie ustalono dla szczepów probiotycznych ani norm żywienia, ani wartości referencyjnych spożycia, ani górnego tolerowanego poziomu spożycia. Wielkości te dotyczą niezbędnych składników odżywczych, a nie drobnoustrojów, dlatego szczepu nie ma także w polskich normach żywienia ani na liście maksymalnych dawek w suplementach diety. Poniżej zebrano dawki stosowane w badaniach klinicznych.

Typowe preparaty rynkowe zawierają od 1 do 5 mld jednostek tworzących kolonie w porcji dobowej, czyli rząd wielkości zgodny z dawkami badanymi. Dokładną dawkę i czas stosowania określa opakowanie konkretnego preparatu.

Postacie Streptococcus salivarius K12

Ponieważ szczep ma działać miejscowo w jamie ustnej i gardle, postać preparatu ma tu znaczenie większe niż przy probiotykach jelitowych: tabletka ma się rozpuszczać w ustach, a nie być połykana. Dostępne są tabletki do ssania, w tym o przedłużonym uwalnianiu, tabletki do rozgryzania i żucia dla dzieci od 3 lat, proszek w saszetkach dla dzieci młodszych oraz żel do jamy ustnej stosowany w warunkach szpitalnych. W badaniu fińskim postać dobierano właśnie do wieku, saszetki poniżej 3 lat i tabletki do rozgryzania od 3 lat², a w badaniu na oddziale intensywnej terapii u chorych niewspółpracujących szczep podawał stomatolog w postaci żelu²⁷.

Porę podania warto dobrać tak, żeby szczep pozostał w jamie ustnej jak najdłużej. W badaniu fińskim tabletkę albo saszetkę podawano raz na dobę wieczorem², a w badaniu w zapaleniu błony śluzowej jamy ustnej tabletkę ssano trzy razy na dobę przez cały czas radioterapii⁴. W halitozie warunkiem działania jest wcześniejsze usunięcie nalotu z języka²¹.