Balsam peruwiański

Balsam peruwiański to substancja czynna pochodzenia roślinnego stosowana w recepturze zewnętrznie. Farmakopea Polska XIII definiuje go jako balsam otrzymywany z nacinanych na gorąco pni Myroxylon balsamum (L.) Harms var. pereirae (Royle) Harms¹. Wykaz dawek przypisuje mu działanie słabo odkażające i jeden zakres stężeń, od 5,0% do 10,0% w maści². W rejestrze surowców farmaceutycznych figurują trzy preparaty, a jeden z wytwórców wydaje surowiec również w opakowaniach odmierzanych objętościowo³.

Charakterystyka balsamu peruwiańskiego

Jak nazywa się balsam peruwiański na recepcie i w rejestrze?

Nazwa łacińska monografii to Balsamum peruvianum, polska balsam peruwiański, a angielska Peru balsam¹. W rejestrze surowców farmaceutycznych wszystkie preparaty noszą nazwę Balsam peruwiański³. Odpowiedniki nazw z recept i receptariuszy zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Z tego samego gatunku drzewa pochodzi drugi surowiec farmakopealny o łatwej do pomylenia nazwie. Balsamum tolutanum, balsam tolutański, to oleożywica z pnia odmiany balsamum⁴, a wykaz dawek wiąże z nią inną drogę podania i inne działanie².

Jak wygląda balsam peruwiański i w czym się rozpuszcza?

Monografia opisuje surowiec jako ciemnobrunatną, lepką ciecz, przezroczystą i żółtawobrunatną w cienkiej warstwie, która nie jest klejąca, nie wysycha i nie tworzy nitek¹. Rozpuszczalność monografia podaje terminami jakościowymi, a mieszalność z olejami rozstrzyga osobno¹.

Z tego układu wynika sposób wprowadzania surowca do preparatu. Roztwory sporządza się na etanolu, a spośród olejów tłustych jedynym nośnikiem, w którym balsam się rozprowadzi, jest olej rycynowy. W wodzie i w podłożach hydrofilowych surowiec zostaje osobną fazą.

Gęstość względna mieści się w granicach od 1,14 do 1,17¹, co pozwala przeliczyć objętość na masę, gdy surowiec kupiono w opakowaniu odmierzanym w mililitrach, a przepis podaje gramy³.

Zastosowanie balsamu peruwiańskiego w recepturze

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII podaje dla balsamu peruwiańskiego jedną drogę podania, zewnętrzną, jedną postać, maść, i jedno działanie, słabo odkażające².

Stężenia i dawki maksymalne balsamu peruwiańskiego

Wykaz umieszcza wartości od 5,0% do 10,0% w kolumnie stężeń zwykle stosowanych, czyli zalecanych, i nie wyznacza dla tego surowca stężenia maksymalnego². Recepta na maść o wyższym stężeniu nie przekracza więc żadnej wartości granicznej wykazu, ale wychodzi poza zakres, dla którego Farmakopea potwierdza działanie słabo odkażające. Zapis stężenia z recepty przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych, a gotową maść rozcieńczysz kalkulatorem rozcieńczania maści.

Niezgodności recepturowe balsamu peruwiańskiego

Kluczowa niezgodność recepturowa tego surowca dotyczy nie reakcji chemicznej, lecz mieszalności z fazą, do której trafia.

• Oleje tłuste i podłoża tłuszczowe. Monografia stwierdza wprost, że balsam nie miesza się z olejami tłustymi¹. W takim podłożu składniki nie tworzą jednorodnej fazy, a preparat rozwarstwia się.
• Woda i podłoża hydrofilowe. W wodzie surowiec jest praktycznie nierozpuszczalny¹, więc w roztworach wodnych i w podłożach o fazie ciągłej wodnej pozostaje rozproszony, a nie rozpuszczony.

Połączenie z olejem rycynowym i z etanolem niezgodnością nie jest. Monografia wyjmuje olej rycynowy spod reguły o olejach tłustych i wskazuje go jako jedyny mieszalny, a w bezwodnym etanolu balsam rozpuszcza się łatwo¹.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Przechowywanie i trwałość balsamu peruwiańskiego

Surowiec chroni się od światła¹.

Bezpieczeństwo stosowania balsamu peruwiańskiego

Do których wykazów farmakopealnych należy balsam peruwiański?

Balsamu peruwiańskiego nie obejmuje Wykaz substancji bardzo silnie działających, czyli Wykaz A⁵. Nie ma go również w Wykazie substancji silnie działających, czyli Wykazie B⁶, ani w Wykazie środków odurzających, czyli Wykazie N⁷. Brak własnej pozycji w tych zestawieniach oznacza też brak znaków § i §§, którymi Farmakopea wyróżnia substancje objęte przepisami o przeciwdziałaniu narkomanii oraz substancje psychotropowe. Pełne zestawienia portal publikuje osobno, wykaz A substancji bardzo silnie działających, wykaz N środków odurzających oraz wykaz P substancji psychotropowych, który pochodzi z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, a nie z Farmakopei.

Jak często balsam peruwiański uczula?

Żywica Myroxylon pereirae, czyli balsam peruwiański, należy do alergenów kontaktowych badanych rutynowo w testach płatkowych. Uczulenie stwierdza się u 4% do 8% pacjentów testowanych z powodu podejrzenia kontaktowego zapalenia skóry⁸. Za odczyny odpowiadają między innymi izoeugenol, eugenol i alkohol cynamonowy, a dodatni wynik testu wynika najczęściej z wcześniejszego uczulenia na te związki obecne w kompozycjach zapachowych, przez co balsam pełni rolę wskaźnika alergii na substancje zapachowe. Leki stosowane miejscowo były dawniej istotnym źródłem uczulenia na ten surowiec, dziś nie mają już takiego znaczenia⁸.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru³.