Kolodium

Kolodium (Collodium) to gotowy płynny surowiec recepturowy, eterowo-etanolowy roztwór koloksyliny, czyli azotanu celulozy¹. W recepturze służy jako nośnik substancji czynnych stosowanych na skórę. Rozpuszczalnik odparowuje z naniesionej warstwy, a na powierzchni zostaje błona, która utrzymuje lek w miejscu podania.

Charakterystyka kolodium

Jak nazywa się kolodium na recepcie i w rejestrze?

Nazwa łacińska monografii to Collodium, polska kolodium, a monografia podaje synonim Kollodion¹. Wszystkie dopuszczone preparaty noszą w rejestrze surowców farmaceutycznych nazwę „Kolodium”². Nazwy z recept wypisanych po łacinie sprawdzisz w synonimach recepturowych.

Jak wygląda kolodium i z czym się miesza?

Kolodium jest bezbarwną lub jasnożółtą, słabo opalizującą cieczą o lepkiej konsystencji i zapachu eteru etylowego¹. W cienkiej warstwie szybko wysycha, pozostawiając silnie przylegającą, bezbarwną, przezroczystą błonę¹. Rozpuszczalnikiem koloksyliny jest lotna mieszanina, do przygotowania preparatu stosuje się zwykle 7 cz. eteru etylowego i 1 cz. etanolu 96%¹.

Z tego układu wynika sposób pracy przy stole: do kolodium wchodzą wyłącznie składniki rozpuszczalne w eterze etylowym i etanolu, a dodatek wody wytrąca z preparatu koloksylinę.

Zastosowanie kolodium w recepturze

Które preparaty z kolodium mają gotowy przepis?

Płyn na odciski (Solutio contra clavos, roztwór na odciski) to roztwór kwasu mlekowego i kwasu salicylowego w kolodium, bezbarwna lub jasnożółta, przezroczysta ciecz o lepkiej konsystencji i zapachu eteru³.

• kolodium – 70,0 cz.
• kwas salicylowy – 20,0 cz.
• kwas mlekowy – 10,0 cz.

Kolodium wnosi do tego preparatu koloksylinę, dzięki której warstwa płynu zasycha na zmianie skórnej i utrzymuje oba kwasy w miejscu podania¹.

Kolodium sprężyste (Collodium elasticum) powstaje przez dodanie oleju rycynowego, w proporcji 3 części oleju na 97 części kolodium⁴. Olej poprawia sprężystość warstwy pozostającej na skórze, a sam przepis pochodzi z Farmakopei Polskiej II i piśmiennictwo recepturowe przywołuje go jako receptariuszowy⁴.

Ilości kolodium w preparatach recepturowych

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII podaje dawki zwykle stosowane i maksymalne dla substancji czynnych, dla których monografie opublikowano w tej Farmakopei⁵. Kolodium występuje w monografii narodowej jako ośrodek, w którym rozpuszczone są substancje czynne³, więc jego ilość w recepcie wyznacza udział z przepisu i docelowa objętość preparatu.

Oba przepisy podają skład w częściach, więc naważki wychodzą z docelowej masy preparatu. Zapis stężenia z recepty przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych.

Niezgodności recepturowe kolodium

• Woda i składniki wodne. Dodanie wody wytrąca z kolodium koloksylinę w postaci lepkiej, włóknistej masy¹. Roztwory wodne, wyciągi wodne i surowce zawierające wodę rozkładają preparat, zamiast się w nim rozpuścić.
• Silne ucieranie i wstrząsanie. Monografia płynu na odciski nakazuje mieszać składniki dokładnie, ale bez silnego wstrząsania i ucierania³. Powodem jest ostrzeżenie samej monografii kolodium o niebezpieczeństwie wybuchu przy ucieraniu lub uderzeniu¹.

Połączenie kolodium z kwasem salicylowym i kwasem mlekowym niezgodnością nie jest. Oba kwasy stoją razem w kolodium w farmakopealnym płynie na odciski³. Zgodny z kolodium jest też olej rycynowy, składnik kolodium sprężystego⁴.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z kolodium

Kolodium wchodzi do przepisu jako gotowy roztwór, więc nie wymaga rozpuszczania ani rozdrabniania. Płyn na odciski sporządza się dwoma krokami³.

1. Odważyć kwas salicylowy i kwas mlekowy, dodać kolodium.
2. Zmieszać dokładnie, unikając silnego wstrząsania i ucierania.

Przechowywanie i trwałość kolodium

Surowiec przechowuje się w dobrze zamkniętym pojemniku, chroniąc od ognia i światła¹. Płyn na odciski monografia każe trzymać w dobrze zamkniętym pojemniku, chroniąc od światła³. Ubytek lotnego rozpuszczalnika z nieszczelnego opakowania zagęszcza preparat i podnosi w nim udział pozostałych składników. Termin przydatności leku wykonanego w aptece wyznaczysz kalkulatorem trwałości leku recepturowego.

Bezpieczeństwo stosowania kolodium

Monografia opatruje kolodium ostrzeżeniem: preparat jest bardzo łatwopalny, a przy ucieraniu lub uderzeniu grozi wybuchem¹. To samo ostrzeżenie powtarza monografia płynu na odciski³, więc dotyczy zarówno surowca w opakowaniu, jak i gotowego leku.

Kolodium nie występuje w Wykazie A, Wykazie B ani Wykazie N⁶. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru².