Potasu azotan

Azotan potasu jest w recepturze aptecznej substancją pomocniczą, a nie czynną: Farmakopea Polska XIII wymienia jego roztwór wśród czterech roztworów izotonizujących do kropli do oczu i przypisuje go preparatom ze związkami srebra¹. W rejestrze surowców farmaceutycznych figuruje u dwóch wytwórców, w opakowaniach od 5 g do 500 g².

Charakterystyka azotanu potasu

Jak nazywa się azotan potasu na recepcie i w rejestrze?

Monografia nosi tytuł łaciński Kalii nitras, polski potasu azotan i angielski Potassium nitrate³. Rejestr surowców farmaceutycznych prowadzi obie pozycje pod nazwą polską², a recepty i receptariusze posługują się zamiennie szykiem azotan potasu. Odpowiedniki nazw spotykanych na receptach zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda azotan potasu i w czym się rozpuszcza?

Monografia opisuje surowiec jako biały lub prawie biały, krystaliczny proszek albo bezbarwne kryształy³. Rozpuszczalność podaje dla trzech rozpuszczalników³:

Z tego układu wynika, w jakiej postaci leku surowiec może się znaleźć. Jedynym rozpuszczalnikiem, który wchodzi w grę, jest woda, i to bez podgrzewania. W recepcie opartej na spirytusie azotan potasu pozostanie nierozpuszczony.

Kiedy do kropli trzeba surowca oznaczonego jako odpowiedni do oczu?

Monografia nakazuje podać na etykiecie informację, że substancja jest odpowiednia do stosowania w preparatach do oczu, jeżeli tak jest³. O przydatności opakowania do sporządzenia kropli rozstrzyga więc treść etykiety, a nie sama nazwa surowca w rejestrze.

Zastosowanie azotanu potasu w recepturze

Farmakopea zalicza substancje izotonizujące do substancji pomocniczych kropli do oczu i wskazuje, że zamiast odważania małych ilości korzysta się z gotowych roztworów pomocniczych¹. Do doprowadzenia kropli do izotonii z płynem łzowym wymienia cztery roztwory izotonizujące, oznaczone literami od A do D¹:

Azotan potasu obsługuje w tym zestawie jedno wskazanie, roztwór B, i tylko po nie sięga się w recepturze.

Dlaczego krople ze srebrem izotonizuje się azotanem, a nie chlorkiem sodu?

Azotan srebra wytrąca z jonami chlorkowymi biały, serowaty osad, a Farmakopea wykorzystuje tę reakcję do wykrywania chlorków⁴. Roztwór A wniósłby do kropli chlorki i osadził srebro, dlatego dla związków srebra Farmakopea kieruje do roztworu B¹.

Stężenia i dawki azotanu potasu

Wykaz dawek substancji czynnych zbiera działanie, zastosowanie oraz dawki zwykle stosowane i maksymalne dla substancji czynnych opisanych monografiami Farmakopei⁵. Azotan potasu wchodzi do kropli do oczu jako substancja pomocnicza izotonizująca¹, więc żadna dawka maksymalna go nie ogranicza. Wartość 16 g/L jest stężeniem samego roztworu pomocniczego B¹, a nie stężeniem azotanu w gotowych kroplach. Stężenie roztworu B wyrażone w procentach przeliczysz przelicznikiem stężeń. Przy podaniu zewnętrznym wykaz w ogóle podaje zamiast wartości dawek zakres zalecanych stężeń w danej postaci leku⁵.

Niezgodności recepturowe azotanu potasu

• Płyny etanolowe. Surowiec jest praktycznie nierozpuszczalny w etanolu 96%³, więc w recepcie z nalewką albo spirytusem nie przejdzie do roztworu i zostanie w osadzie na dnie.
• Związki srebra niezgodnością nie są. Zależność jest odwrotna: to właśnie im Farmakopea przypisuje roztwór azotanu potasu¹, z powodu opisanego wyżej zachowania srebra wobec chlorków.

Pary surowców, które w jednym składzie reagują ze sobą, sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych przed przystąpieniem do sporządzania leku.

Potasu azotan nie figuruje w Wykazie A, Wykazie B ani Wykazie N^6,7. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Sporządzanie kropli i roztworów do oczu z azotanem potasu

Kroplom do oczu Farmakopea wyznacza pH od 3,5 do 8,5 oraz ciśnienie osmotyczne od 280 do 320 mosmol/L poza przypadkami zamierzonymi, a izotoniczność z płynem łzowym zaleca⁸. Roztwory do oczu, przeznaczone do przemywania i płukania oka oraz do nasycania opatrunków, mają węższy przedział pH, od 5,0 do 8,5, izotoniczne być powinny, a Farmakopea zaleca sporządzać je bez dodatku środków konserwujących i umieszczać w pojemnikach jednodawkowych⁹.

Przechowywanie i trwałość preparatów z azotanem potasu

Okres przydatności do użycia farmaceuta ustala, oceniając ryzyko skażenia mikrobiologicznego i zmian fizykochemicznych, a Farmakopea wyznacza dla preparatów do oczu górne granice⁹:

Do roztworów do oczu Farmakopea wskazuje butelki o jak najmniejszej pojemności, przeznaczone do jednorazowego zużycia⁹. Ile dni wystarczy przepisana objętość przy zadanym schemacie zakraplania, wyliczy kalkulator krople do oczu – na ile dni starczy.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru².