Susz konopi

Susz konopi to substancja roślinna dopuszczona do obrotu jako surowiec farmaceutyczny przeznaczony do sporządzania leków recepturowych¹. Farmakopea opisuje go jako wysuszony, cały lub połamany, całkowicie rozwinięty, żeński kwiatostan Cannabis sativa L.². Lek recepturowy z tego surowca ma kategorię dostępności Rpw, a recepty na niego nie wystawi lekarz weterynarii³. W rejestrze surowców farmaceutycznych figuruje 25 preparatów różniących się deklarowaną zawartością kannabinoidów⁴.

Charakterystyka suszu konopi

Jak nazywa się susz konopi na recepcie i w rejestrze?

Tytuł monografii to Cannabis flos, nazwa polska kwiat konopi, a angielska Cannabis flower². Ustawa posługuje się nazwą ziele konopi innych niż włókniste i obejmuje nią każdą naziemną część rośliny, z wyłączeniem nasion, o zawartości sumy delta-9-tetrahydrokannabinolu oraz kwasu tetrahydrokannabinolowego powyżej 0,3%⁵. W obrocie i w rozmowie z pacjentem ten sam surowiec występuje jako susz konopi albo medyczna marihuana, a nazwa handlowa łączy Cannabis flos z deklarowaną zawartością THC i CBD⁴. Odpowiedniki nazw z recept zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda susz konopi i w czym rozpuszczają się kannabinoidy?

Barwa zależy od odmiany i mieści się między ciemnozieloną a jasnożółtą albo między jasnobrunatną a czerwonawobrunatną². Cały kwiatostan żeński jest gęstą lub luźniejszą wiechą z siedzącymi, wydłużonymi podsadkami o długości około 10 mm i ząbkowanym brzegu, wymieszanymi z bardzo małymi, około 2 mm kwiatami². Kwiatostan pokrywają włoski okrywające i gruczołowe, a te ostatnie wytwarzają lepką żywicę o aromatycznym zapachu².

Rozpuszczalność samych kannabinoidów opisuje monografia kannabidiolu, substancji izolowanej z tej samej rośliny. Kannabidiol jest praktycznie nierozpuszczalny w wodzie, łatwo rozpuszczalny w etanolu 96% i w metanolu oraz rozpuszczalny w heptanie⁶.

Czym różnią się typy suszu konopi?

W surowcu fitokannabinoidy występują w formie kwasowej, nieaktywnej farmakologicznie, a dekarboksylacja do postaci czynnych zachodzi w trakcie dojrzewania rośliny, suszenia surowca oraz waporyzacji lub palenia⁷. Dlatego monografia normuje zawartość całkowitego tetrahydrokannabinolu i całkowitego kannabidiolu, obliczaną łącznie z odpowiadającymi im kwasami⁸, i na tej podstawie dzieli surowiec na trzy typy².

Wartości odnoszą się do wysuszonej substancji roślinnej. Etykieta opakowania podaje procentową zawartość całkowitego tetrahydrokannabinolu i całkowitego kannabidiolu oraz informację, czy substancja roślinna ma być przepisywana pacjentom jako produkt leczniczy⁸, a dopuszczalna różnica między zawartością zmierzoną a deklarowaną wynosi 10%². Z procentu na etykiecie wylicza się masę kannabinoidu w odważonej porcji, bo 1 g suszu o zawartości 20% całkowitego THC wnosi 200 mg tego składnika. Przeliczenie wykonasz kalkulatorem stężeń recepturowych.

Zastosowanie suszu konopi w recepturze

Susz wydaje się jako lek recepturowy sporządzony z jednego surowca, odważony zgodnie z ilością z recepty. Podstawową drogą podania jest droga wziewna z użyciem waporyzatora, a od niej zależy zarówno początek, jak i czas działania⁷.

Dlaczego susz konopi podaje się z waporyzatora?

Waporyzacja polega na ogrzaniu surowca do temperatury pozwalającej uwolnić substancje czynne w postaci pary, a temperatury wrzenia THC i CBD wynoszą odpowiednio od 155 °C do 157 °C oraz od 160 °C do 180 °C⁷. W tym procesie nie dochodzi do spalania surowca, co znacząco ogranicza powstawanie substancji smolistych i węglowodorów aromatycznych, a samo zużycie suszu jest mniejsze niż przy wypalaniu⁷. Urządzenia różnią się wielkością, sposobem inhalacji i źródłem zasilania, a certyfikat jakości potwierdza, że waporyzator jest zbudowany z materiałów odpornych na wysoką temperaturę, utrzymuje zadaną temperaturę i nie doprowadza do spalania⁷.

Stężenia i dawki maksymalne suszu konopi

Rejestracja konopi jako surowca farmaceutycznego oznacza, że dla tego produktu nie powstaje charakterystyka produktu leczniczego, więc wskazania, dawkowanie oraz wiek i płeć pacjenta nie są ograniczone formalnie i wyznacza je osoba wystawiająca receptę⁷. Schemat dobiera się stopniowo, według zasady „start low and go slow”: pacjent zaczyna od pojedynczej inhalacji, kolejną przyjmuje w razie konieczności dopiero po upływie od 4 do 6 godzin, a przy niedostatecznej poprawie zwiększa podanie o jedną inhalację⁷.

Sposób dawkowania musi znaleźć się na recepcie. Gdy go brakuje, na podstawie tak wystawionej recepty nie może zostać wydana jakakolwiek ilość produktu leczniczego zawierającego środek odurzający⁹. Ilość surowca możliwa do przepisania na jednej recepcie jest ograniczona przepisami o środkach odurzających, a całą ścieżkę realizacji takiej recepty portal opisuje w osobnym artykule o marihuanie medycznej w recepturze aptecznej.

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII ustala dawki maksymalne dla wyodrębnionego kannabidiolu podawanego doustnie w leczeniu wspomagającym napadów padaczkowych¹⁰.

Niezgodności recepturowe suszu konopi

O przydatności suszu rozstrzyga faza, w której kannabinoidy przechodzą do preparatu, oraz stan samego surowca.

• Woda jako rozpuszczalnik. Kannabidiol jest praktycznie nierozpuszczalny w wodzie i łatwo rozpuszczalny w etanolu 96%⁶, więc rozpuszczalnikiem dla kannabinoidów jest etanol, a nie woda.
• Zawilgocenie suszu. Wilgotny surowiec stwarza warunki do rozwoju mikroorganizmów⁷, dlatego odważoną porcję zamyka się szczelnie.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z suszem konopi

Wykonanie leku sprowadza się do kontroli opakowania i recepty, odważenia oraz szczelnego zapakowania surowca.

1. Porównaj z receptą deklarowaną na opakowaniu zawartość całkowitego tetrahydrokannabinolu i całkowitego kannabidiolu oraz adnotację, czy substancja roślinna ma być przepisywana pacjentom jako produkt leczniczy⁸.
2. Sprawdź, czy recepta zawiera sposób dawkowania, bo bez niego nie wydaje się żadnej ilości surowca⁹.
3. Porównaj wygląd surowca z wymaganiami monografii, bo substancja roślinna przepisywana pacjentom jako produkt leczniczy nie zawiera nasion ani liści dłuższych niż 1,0 cm¹¹, a jej kwiatostan ścina się u podstawy, z najmniejszą pozostałością łodygi².
4. Odważ ilość przepisaną na recepcie i zapakuj susz w opakowanie hermetyczne⁸.

Przechowywanie i trwałość suszu konopi

Surowiec przechowuje się w hermetycznym pojemniku⁸. Piśmiennictwo uzupełnia ten warunek o miejsce chłodne i zacienione, a wskazuje na lotność substancji czynnych oraz na rozwój mikroorganizmów w zawilgoconym suszu⁷.

Bezpieczeństwo stosowania suszu konopi

Susz konopi figuruje w Wykazie N środków odurzających, wśród substancji zaliczonych do grupy I-N¹², a w Wykazie A i Wykazie B nie występuje. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

Najczęstsze działania niepożądane to senność i zmęczenie, zawroty głowy, suchość w ustach, niepokój, mdłości oraz wpływ na funkcje poznawcze⁷. Piśmiennictwo zaleca, by pierwsze podanie odbyło się wieczorem, w obecności bliskiej osoby, ponieważ przy pierwszych inhalacjach zdarzają się zaburzenia ze strony układu krwionośnego, na przykład tachykardia i spadek ciśnienia przy zmianie pozycji ciała⁷. Pacjent prowadzi notatki po każdym podaniu, najlepiej w postaci dzienniczka z datą i godziną podania, liczbą przyjętych wdechów, wpływem na dolegliwości oraz ewentualnym działaniem niepożądanym⁷.

THC i CBD są metabolizowane z udziałem izoenzymów cytochromu P-450, między innymi CYP1A1, CYP2C9, CYP2D6, CYP2C19 i CYP3A4, co niesie ryzyko interakcji międzylekowych⁷.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru⁴.