Wapnia mleczan

Mleczan wapnia to substancja czynna stosowana w recepturze doustnie, jako źródło wapnia w proszkach dzielonych i w płynnych preparatach wodnych. Farmakopea Polska XIII opisuje go w czterech monografiach, osobno dla postaci bezwodnej¹ oraz dla jedno-, trój- i pięciowodnej, natomiast wszyscy czterej wytwórcy w rejestrze surowców farmaceutycznych oferują wyłącznie postać pięciowodną, Calcii lactas pentahydricus².

Charakterystyka mleczanu wapnia

Jak nazywa się mleczan wapnia na recepcie i w rejestrze?

Tytuł monografii brzmi Calcii lactas pentahydricus, nazwa polska to wapnia mleczan pięciowodny, a angielska Calcium lactate pentahydrate³. Rejestr surowców farmaceutycznych prowadzi go pod nazwą wapnia mleczan pięciowodny². Recepty zapisują surowiec w dopełniaczu i bez oznaczenia hydratu, w postaci Calcii lactatis⁴. Odpowiedniki nazw z recept i receptariuszy zbiera wykaz synonimów recepturowych.

Jak wygląda mleczan wapnia i w czym się rozpuszcza?

Monografia opisuje surowiec jako biały lub prawie biały, krystaliczny lub granulowany proszek, nieznacznie wietrzejący³. Rozpuszczalność podana jest terminami farmakopealnymi³.

Z tego układu wynika wybór wehikułu. Do mikstur i innych płynnych preparatów doustnych mleczan wapnia wprowadza się w fazie wodnej, a ogrzanie wody skraca rozpuszczanie. W wehikułach etanolowych, takich jak nalewki i roztwory spirytusowe, surowiec zostaje nierozpuszczony.

Zastosowanie mleczanu wapnia w recepturze

Wykaz dawek Farmakopei Polskiej XIII przypisuje mleczanowi wapnia jedną drogę podania, doustną, i jedno zastosowanie, zapobieganie niedoborom wapnia⁵.

W jakich preparatach recepturowych występuje mleczan wapnia?

W recepturze mleczan wapnia wchodzi przede wszystkim do proszków dzielonych, łączony z substancjami przeciwalergicznymi i z chlorowodorkiem efedryny⁴.

Proszki dzielone z chlorowodorkiem efedryny i klemastyną to proszek złożony, odważany do kapsułek skrobiowych, w składzie na jedną dawkę⁴.

• mleczan wapnia – 0,3 g
• chlorowodorek efedryny – 0,01 g
• klemastyna – 0,0005 g

Masa jednego gotowego proszku wynosi 0,37 g, z czego 0,3 g przypada na mleczan wapnia⁴. Jest to zarazem składnik o największej masie, więc to on zaciera pory moździerza i rozpoczyna mieszanie⁴.

Stężenia i dawki maksymalne mleczanu wapnia

Wykaz dawek prowadzi trzy osobne pozycje dla mleczanu wapnia, a wartości dla postaci pięciowodnej różnią się od pozostałych⁵. Wszystkie dotyczą podania doustnego.

Recepta wypisana na Calcii lactas zostanie wykonana z postaci pięciowodnej, bo tylko ona jest dostępna w obrocie², a dla niej wykaz podaje inny wiersz niż dla soli bezwodnej. Odpowiadającą odważonej soli ilość wapnia elementarnego przeliczysz kalkulatorem przeliczania soli wapnia na jon elementarny.

Zakres dawek z wykazu ustalono dla mężczyzny w wieku od 20 do 40 lat o masie ciała około 70 kg, bez chorób towarzyszących, a wielkość dawki zwykle stosowanej nie rozstrzyga o tym, jak długo lek może być stosowany⁶.

Niezgodności recepturowe mleczanu wapnia

• Wehikuły etanolowe. W etanolu 96% mleczan wapnia jest bardzo trudno rozpuszczalny³, więc w nalewkach, spirytusach i innych płynach o dużej zawartości etanolu pozostaje w postaci osadu zamiast przejść do roztworu.

Połączenie mleczanu wapnia z chlorowodorkiem efedryny i ze sproszkowanymi tabletkami klemastyny niezgodnością nie jest, bo wszystkie trzy składniki wchodzą do jednego proszku dzielonego⁴.

Pary składników z konkretnej recepty sprawdzisz w analizatorze niezgodności recepturowych.

Sporządzanie preparatów z mleczanem wapnia

O kolejności czynności decyduje udział masowy składników. Pory moździerza zaciera się substancją, której jest najwięcej, następnie dodaje pozostałe od najmniejszej ilości do największej, mieszając po każdym dodaniu nowej porcji⁴. W proszkach z mleczanem wapnia tę rolę pełni zwykle sam mleczan.

Proszki dzielone z chlorowodorkiem efedryny i klemastyną sporządza się w pięciu krokach⁴.

1. Sproszkować w moździerzu odważone tabletki klemastyny.
2. W drugim moździerzu zatrzeć pory częścią mleczanu wapnia.
3. Dodać chlorowodorek efedryny i wymieszać.
4. Dodać sproszkowane tabletki, wymieszać, a następnie dodać resztę mleczanu wapnia, mieszając po każdej porcji.
5. Odważyć masę jednego proszku do kapsułki skrobiowej, a pozostałe rozsypać według odważki wzorcowej.

Do preparatów płynnych mleczan wapnia rozpuszcza się w wodzie³. Zapis stężenia z recepty przeliczysz kalkulatorem stężeń recepturowych.

Przechowywanie i trwałość mleczanu wapnia

Surowiec nieznacznie wietrzeje, czyli oddaje część wody krystalizacyjnej³. Gotowe proszki dzielone przechowuje się w napełnionych kapsułkach skrobiowych, umieszczonych w białej torebce z odpisem recepty⁴.

Bezpieczeństwo stosowania mleczanu wapnia

Mleczan wapnia nie występuje w Wykazie A, Wykazie B ani Wykazie N⁷. Pełne zestawienia portal publikuje osobno jako wykaz A, wykaz N i wykaz P.

W proszkach dzielonych mleczan wapnia bywa łączony z substancjami, dla których wykaz podaje dawki maksymalne. Jeżeli ze składu recepty i ze sposobu użycia wynika przekroczenie dawki maksymalnej, a wystawiający nie oznaczył tego adnotacją, ilość surowca zmniejsza się do wielkości wyznaczonej przez dawkę maksymalną⁶.

Surowce dopuszczone do obrotu

Zestawienie na podstawie rejestru².