Czym jest anafilaksja i jak stosować adrenalinę?

Cześć! Tu Maria Możdżeń, witam w Pogadankach Farmaceutycznych. Dzisiaj chciałabym Wam powiedzieć coś więcej na temat anafilaksji i wstrząsu anafilaktycznego. Zapraszam! Partnerem odcinka jest Wydawnictwo Farmaceutyczne – wydawca praktycznych podręczników dostępnych na www.wydawnictwo.farm. Dlaczego ten temat? Anafilaksja, mimo że dotyczy niewielkiego odsetka populacji, bo od pięciu setnych do 2%, jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia – dlatego bardzo istotna jest szybka i prawidłowa reakcja. Czym właściwie jest? Anafilaksja to ciężka, uogólniona reakcja nadwrażliwości. Zwykle rozpoczyna się szybko i przebiega gwałtownie. W większości przypadków może mieć podłoże alergiczne, ale może również nie być związana z alergią. Jeżeli reakcja ta ma podłoże immunologiczne rozwija się dopiero po ponownym kontakcie z alergenem. Anafilaksja i wstrząs anafilaktyczny są z reguły traktowane jako równoznaczne. Wstrząs jest stanem, w którym z powodu rozszerzenia naczyń krwionośnych i zwiększenia przepuszczalności naczyń włosowatych gwałtownie spada ciśnienie krwi, co powoduje niedotlenienie oraz niedożywienie tkanek i organów, a w konsekwencji stan ten jest zagrożeniem życia. Anafilaksję „alergiczną” wywołać mogą: pokarmy, leki, preparaty immunologiczne, takie jak środki odczulające czy szczepionki – chociaż tego typu reakcje stanowią margines, a także jad i toksyny zwierząt – w Polsce najczęściej powodują je ukąszenia pszczół i os. Anafilaksja niealergiczna nie wymaga wcześniejszego kontaktu z czynnikiem ją wywołującym. Przebiega bez udziału przeciwciał i prowadzi do bezpośredniego uwolnienia mediatorów zapalenia. Anafilaksję niealergiczną wywołać mogą: nadmierny wysiłek fizyczny, ekspozycja na zimno, środki kontrastowe stosowane w obrazowaniu medycznym, czy też przetaczana krew. Anafilaksja może objawiać się na wiele sposobów. Jak typowa reakcja alergiczna powoduje przekrwienie i obrzęk spojówek, przekrwienie błony śluzowej jamy ustnej, czy też skóry. Wystąpić mogą także trudności w oddychaniu, związane z obrzękiem krtani i tchawicy, co objawiać może się świszczącym oddechem i kaszlem. Najgroźniejsze jednak dla zdrowia i życia są niedrożność dróg oddechowych i krytyczny spadek ciśnienia, który prowadzić może do zapaści sercowo-naczyniowej. Objawy anafilaksji pojawiają się zwykle w ciągu sekund lub minut od narażenia na czynnik wywołujący, ale mogą też manifestować się dopiero po kilku godzinach, a rzadko – nawet po kilku dniach. Warto tutaj podkreślić, że anafilaksja jest stanem nieprzewidywalnym. Nie jest możliwe określenie, jak długo będzie trwała, jak ciężkie będą objawy i jak szybko będą one postępować. Lekiem ratującym życie w przypadku anafilaksji jest adrenalina. Powinna zostać podana nawet przy podejrzeniu anafilaksji – nie należy tracić czasu na dokładne rozpoznanie. W obrocie aptecznym dostępne są dwa preparaty adrenaliny gotowe do podania domięśniowego. Automatyczny wstrzykiwacz EpiPen (w wersji Senior i Junior) oraz ampułkostrzykawka Adrenalina WZF. Preparaty adrenaliny są proste w użyciu i mogą być samodzielnie stosowane przez osobę narażaną na anafilaksję. Wydając z apteki adrenalinę niezmiernie istotny jest instruktaż dla pacjenta. Na sam początek trzeba zdjąć zabezpieczenie, umieścić strzykawkę około 10 cm od uda, przybliżyć ją, odczekać 10 sekund do zwolnienia leku, a następnie nastąpi blokada, dzięki czemu pacjent nie ukłuje się ponownie. Co istotne, Epipen ma tą przewagę, że może zostać podany nawet przez grubą odzież, czyli na przykład przez dżinsy. I w przypadku adrenaliny warto pamiętać o uprawnieniu jakie posiadamy jako farmaceuci – o możliwości wypisania recepty farmaceutycznej. Sytuacja zagrożenia zdrowia to jest jak najbardziej sytuacja obligująca nas do tego aby wykorzystać to uprawnienie. Obok adrenaliny pomocne mogą, w przypadku wstrząsu anafilaktycznego, być także leki przeciwhistaminowe jednak są one pomocnicze, w związku z czym, nie mogą opóźniać momentu podania adrenaliny – niezmiernie istotny jest czas, w związku z czym, pamiętajmy o tym w jaki sposób powinniśmy się zachować w sytuacji zagrożenia życia. Do zobaczenia w kolejnych Pogadankach Farmaceutycznych!