Semaglutyd – Poradnik farmaceuty

Semaglutyd (Ozempic, Rybelsus, Wegovy) to agonista receptora dla GLP-1. W sposób zależny od stężenia glukozy we krwi reguluje wydzielanie insuliny i glukagonu poprzez pobudzanie receptorów dla GLP-1 zlokalizowanych na komórkach β trzustki. Zwiększa również indukowaną glukozą biosyntezę insuliny oraz zmniejsza endogenną produkcję glukozy. Na drodze tych mechanizmów pozwala na kontrolę glikemii^[1].

Jakie zastosowanie ma semaglutyd?

Semaglutyd to lek dla pacjentów, którzy cierpią na cukrzycę typu 2. (PTD, 2023). W tym wskazaniu zarejestrowany jest lek Ozempic oraz Rybelsus^[2][3]. Semaglutyd jest również wskazany (w połączeniu z niskokaloryczną dietą i zwiększoną aktywnością fizyczną) w leczeniu otyłości oraz nadwagi z co najmniej jedną chorobą współistniejącą wynikającą z nieprawidłowej masy ciała. W tym wskazaniu zarejestrowany jest lek Wegovy^[4].

Jakie efekty daje semaglutyd?

Przekaż pacjentowi, że semaglutyd pozwala na utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Dzięki temu, że m.in. zmniejsza apetyt oraz ochotę na spożywanie pokarmów wysokotłuszczowych, powoduje też utratę masy ciała. Stosowanie semaglutydu zmniejsza również ryzyko wystąpienia zdarzeń sercowo-naczyniowych np. zawału serca^[5]. Dodatkowo wykazuje on działanie nefroprotekcyjne^[6].

Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że semaglutyd działa?

Wyjaśnij pacjentowi, że pierwsze efekty stosowania semaglutydu zauważy po około 8 tygodniach. Związane jest to z tym, że u większości pacjentów leczenie rozpoczyna się od najmniejszej dawki, a następnie stopniowo ją zwiększa do skutecznej^[3]. Po tym czasie chory zaobserwuje zmniejszenie apetytu oraz utratę masy ciała. Zauważy również złagodzenie objawów związanych z nieprawidłowym stężeniem glukozy we krwi, takich jak ciągłe uczucie zmęczenia, napady głodu czy odczuwanie dużego pragnienia^[7].

Czym grozi odstawienie leczenia?

Odstawienie semaglutydu grozi utratą kontroli nad glikemią i co za tym idzie gorszym samopoczuciem pacjenta.

Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?

Semaglutyd w postaci tabletek (Rybelsus) należy przyjmować codziennie, na pusty żołądek, o dowolnej porze dnia. Tabletkę trzeba połknąć w całości i popić połową szklanki wody. Wyjaśnij pacjentowi, że przez co najmniej 30 minut po zażyciu semaglutydu nie powinien nic jeść, pić ani przyjmować innych doustnych leków^[2].

Natomiast semaglutyd w postaci iniekcji podskórnych (Ozempic) należy podawać raz w tygodniu, niezależnie od posiłków, o dowolnej porze dnia. Przed pierwszym użyciem leku trzeba sprawdzić przepływ wstrzykiwacza zgodnie z instrukcją znajdującą się w ulotce. Należy też upewnić się, że roztwór jest przezroczysty i bezbarwny. W przeciwnym razie nie powinien być użyty. W jednym wstrzykiwaczu znajdują się 4 dawki leku. Każdą z nich należy podać używając nowej igły, aby zapobiec zakażeniu lub niedokładnemu dawkowaniu. Po ustawieniu dawki za pomocą pokrętła należy wstrzyknąć lek w brzuch, ramię lub udo. Ważne jest, aby wciskać przycisk podania dawki przez cały czas, gdy igła jest wbita w skórę (należy policzyć powoli do 6). Wyjaśnij pacjentowi, że pełna dawka leku zostanie podana dopiero gdy licznik dawki wróci do pozycji 0. Można wtedy usłyszeć lub poczuć kliknięcie. Po każdym użyciu wstrzykiwacza należy pamiętać o nałożeniu nasadki, w celu ochrony leku przed światłem^[3].

Lek Wegovy również należy podawać raz w tygodniu, o dowolnej porze dnia, niezależnie od posiłków. Występuje on w postaci wstrzykiwaczy typu FlexTouch, w których znajdują się 4 dawki leku (sposób użycia jest taki sam jak w przypadku leku Ozempic) oraz w postaci wstrzykiwaczy jednodawkowych. Podczas podawania leku w fabrycznie napełnionym wstrzykiwaczu jednorazowego użytku, wstrzykiwacz powinien być mocno dociśnięty do skóry, do momentu, aż żółty pasek przestanie się przesuwać, czyli przez około 5-10 sekund^[4].

Jak długo pacjent może stosować ten lek?

Wyjaśnisz pacjentowi, że w przypadku cukrzycy typu 2. semaglutyd należy stosować stale. Brakuje jednak informacji na temat czasu trwania terapii otyłości i nadwagi. W badaniu klinicznym STEP 5 z 2022 roku wykazano, że masa ciała zmniejsza się pod wpływem przyjmowania semaglutydu do 68. tygodnia terapii, a następnie stabilizuje się^[8]. Nie wiadomo jednak, kiedy i czy należy przerwać leczenie semaglutydem, aby uniknąć ponownego zwiększania masy ciała.

Kto nie powinien stosować semaglutyd?

Semaglutyd jest przeciwwskazany u pacjentów cierpiących na cukrzycę typu 1. Nie należy go również stosować u kobiet w ciąży i karmiących piersią^[3].

Jakie przewagi nad innymi lekami ma semaglutyd?

W badaniu klinicznym z 2018 roku wykazano, że semaglutyd umożliwia znacznie większej liczbie pacjentów cierpiących na cukrzycę typu 2. osiągnięcie docelowych wartości glikemii i docelowej masy ciała niż dulaglutyd^[9]. Zgodnie z metaanalizą z 2021 roku, skuteczniej poprawia kontrolę glikemii oraz zmniejsza masę ciała niż liraglutyd^[10]. Semaglutyd jako jedyny dostępny w Polsce analog GLP-1 jest dostępny w postaci tabletek, a więc może być przepisany pacjentom, którzy boją się lub nie chcą używać igieł.

Jakie działania niepożądane ma semaglutyd i jak je zminimalizować?

Wyjaśnij pacjentowi, że najczęstszymi działaniami niepożądanymi związanymi z przyjmowaniem semaglutydu są objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak biegunka, wymioty czy nudności. Trwają one od 8. do 12. tygodni i najczęściej ustępują samoistnie. Aby zmniejszyć ich nasilenie, należy rozpocząć leczenie od mniejszej dawki, a potem stopniowo ją zwiększać do docelowej^[11].

Jeśli objawy ze strony przewodu pokarmowego są bardzo uciążliwe możesz zalecić pacjentowi unikanie tłustych potraw, dużą podaż płynów w ciągu dnia oraz spożywanie ostatniego posiłku na 3-4 godziny przed snem.

W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi semaglutyd i co o nich powiedzieć pacjentowi?

Stosowanie semaglutydu w monoterapii wiąże się z bardzo niskim ryzykiem hipoglikemii, wzrasta ono jednak w przypadku terapii skojarzonej, np. z insuliną czy innymi lekami hipoglikemizującymi ^[11].

Jakie środki ostrożności zalecić?

Pacjentom cierpiącym na choroby nerek, zwróć uwagę na ryzyko odwodnienia podczas pierwszych tygodni terapii z użyciem semaglutydu. Związane jest to z częstym występowaniem biegunki, wymiotów i nudności na początku leczenia. Zaleć odpowiednią podaż płynów^[4].

Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest semaglutyd?

Pacjentowi rozpoczynającemu leczenie semaglutydem możesz polecić preparaty pozwalające na złagodzenie działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, takie jak:

• symetikon (Espumisan, Esputicon, Ulgix Wzdęcia),
• elektrolity (Orsalit, Gastrolit).

Dlaczego i u kogo analogi GLP-1 (semaglutyd, tirzepatyd) mogą prowadzić do problemów ze wzrokiem, a nawet do ślepoty? – Wyjaśniamy!

Dlaczego i u kogo analogi GLP-1 (semaglutyd, tirzepatyd) mogą prowadzić do problemów ze wzrokiem, a w najgorszych przypadkach nawet do ślepoty? Poznaj mechanizmy, które mogą wywołać takie powikłania oraz dowiedz się u kogo i w jakich okolicznościach ryzyko to jest największe.

Piśmiennictwo

1. Shaefer, C. F., Jr, Kushner, P., & Aguilar, R. (2015). User’s guide to mechanism of action and clinical use of GLP-1 receptor agonists. Postgraduate medicine, 127(8), 818–826. https://doi.org/10.1080/00325481.2015.1090295⬏
2. Novo Nordisk. (2020). ChPL Rybelsus⬏⬏
3. Novo Nordisk. (2022a). ChPL Ozempic⬏⬏⬏⬏
4. Novo Nordisk. (2022b). ChPL Wegovy⬏⬏⬏
5. Berra, C. C., Rossi, M. C., Mirani, M., Ceccarelli Ceccarelli, D., Romano, C., Sassi, L., Peretti, E., Favacchio, G., Pastore, I., Folini, L., Graziano, G., Lunati, M. E., Solerte, S. B., & Fiorina, P. (2023). Real world effectiveness of subcutaneous semaglutide in type 2 diabetes: A retrospective, cohort study (Sema-MiDiab01). Frontiers in endocrinology, 13, 1099451. https://doi.org/10.3389/fendo.2022.1099451⬏
6. Górriz, J. L., Soler, M. J., Navarro-González, J. F., García-Carro, C., Puchades, M. J., D’Marco, L., Martínez Castelao, A., Fernández-Fernández, B., Ortiz, A., Górriz-Zambrano, C., Navarro-Pérez, J., & Gorgojo-Martinez, J. J. (2020). GLP-1 Receptor Agonists and Diabetic Kidney Disease: A Call of Attention to Nephrologists. Journal of clinical medicine, 9(4), 947. https://doi.org/10.3390/jcm9040947⬏
7. Ramachandran A. (2014). Know the signs and symptoms of diabetes. The Indian journal of medical research, 140(5), 579–581.⬏
8. Garvey, W. T., Batterham, R. L., Bhatta, M., Buscemi, S., Christensen, L. N., Frias, J. P., Jódar, E., Kandler, K., Rigas, G., Wadden, T. A., Wharton, S., & STEP 5 Study Group (2022). Two-year effects of semaglutide in adults with overweight or obesity: the STEP 5 trial. Nature medicine, 28(10), 2083–2091. https://doi.org/10.1038/s41591-022-02026-4⬏
9. Pratley, R. E., Aroda, V. R., Lingvay, I., Lüdemann, J., Andreassen, C., Navarria, A., Viljoen, A., & SUSTAIN 7 investigators (2018). Semaglutide versus dulaglutide once weekly in patients with type 2 diabetes (SUSTAIN 7): a randomised, open-label, phase 3b trial. The lancet. Diabetes & endocrinology, 6(4), 275–286. https://doi.org/10.1016/S2213-8587(18)30024-X⬏
10. Alsugair, H. A., Alshugair, I. F., Alharbi, T. J., Bin Rsheed, A. M., Tourkmani, A. M., & Al-Madani, W. (2021). Weekly Semaglutide vs. Liraglutide Efficacy Profile: A Network Meta-Analysis. Healthcare (Basel, Switzerland), 9(9), 1125. https://doi.org/10.3390/healthcare9091125⬏
11. Smits, M. M., & Van Raalte, D. H. (2021). Safety of Semaglutide. Frontiers in endocrinology, 12, 645563. https://doi.org/10.3389/fendo.2021.645563⬏⬏