Czego się nauczysz z tego przypadku?
Po zapoznaniu się z tym przypadkiem:
- rozpoznasz objawy półpaśca,
- dobierzesz leki przeciwbólowe dla pacjenta chorującego na półpasiec.
Opis przypadku
Podczas nocnego dyżuru do apteki przychodzi młody mężczyzna. Jest zdenerwowany i prosi o dobry lek przeciwbólowy na wysypkę jak przy ospie. W ręku trzyma telefon i od czasu do czasu odpisuje na regularnie przychodzące do niego wiadomości.
Wywiad i rozpoznanie
Lek przeciwbólowy, o który prosi mężczyzna, może okazać się przeciwwskazany lub niezalecany. Konieczne jest więc przeprowadzenie wywiadu farmaceutycznego, aby dobrać najskuteczniejszy i najbezpieczniejszy lek.
Farmaceuta
Pozwala ustalić, kto będzie stosował lek, aby dobrać odpowiednią dawkę i formę leku.
Pacjent
Pacjentka jest dorosłą osobą dorosłą, co pozwala zastosować standardowe leki przeciwbólowe dla dorosłych.
Farmaceuta
Ocena nasilenia objawów bólowych i wpływu na codzienne funkcjonowanie pozwala dobrać skuteczny lek i formę podania.
Pacjent
Objawy są intensywne, wymagają szybkiego złagodzenia bólu i świądu; wskazane leki przeciwbólowe i ewentualnie miejscowe środki łagodzące świąd.
Farmaceuta
Umożliwia ocenę charakteru zmian skórnych, co pomaga w rozpoznaniu półpaśca.
Pacjent
Charakterystyczne zmiany jednostronne i skupione sugerują półpasiec.
Farmaceuta
Pozwala określić czas trwania objawów, co jest istotne przy decyzji o leczeniu przeciwwirusowym lub objawowym.
Pacjent
Początek choroby jest świeży, w razie potrzeby można rozważyć szybkie wdrożenie leczenia przeciwwirusowego pod kontrolą lekarza.
Farmaceuta
Choroba półpaścowa występuje u osób, które wcześniej przebyły ospę wietrzną, więc to pytanie potwierdza ryzyko zachorowania.
Pacjent
Prawidłowa historia choroby potwierdza ryzyko wystąpienia półpaśca.
Farmaceuta
Pozwala wykluczyć przeciwwskazania do stosowania niektórych leków przeciwbólowych (np. NLPZ) lub miejscowych preparatów.
Pacjent
Brak przeciwwskazań do standardowego stosowania leków przeciwbólowych i miejscowych preparatów łagodzących świąd.
Problem lekowy
Problem lekowy:Brak leczenia | Występowanie:Rzeczywisty
Mąż pacjentki opisuje typową dla półpaśca wysypkę.
Objawy półpaśca
Półpasiec to uczynnienie utajonego zakażenia wirusowego wywołanego przez wirus ospy wietrznej i półpaśca (ang. varicella zoster virus, VZV, formalnie ludzki herpeswirus typu 3, ang. Human herpesvirus 3), to ten sam wirus, który przy pierwszym zakażeniu wywołuje ospę wietrzną. Choroba może wystąpić u wszystkich osób, które przebyły w przeszłości ospę wietrzną1.
Objawy półpaśca to występująca jednostronnie bolesna i swędząca wysypka o charakterze pęcherzyków umiejscowionych na obszarach skóry unerwionych przez jeden nerw i zwykle nieprzekraczająca linii środkowej ciała (stąd nazwa choroby „pół-pasiec”). Wysypka najczęściej występuje na tułowiu wzdłuż nerwu międzyżebrowego. Świeże wykwity stopniowo zasychają w ciągu 3–5 dni z wytworzeniem strupków. Wystąpienie wysypki jest zwykle poprzedzone pieczeniem, swędzeniem, mrowieniem i bólami, które mogą się utrzymać przez cały czas choroby, trwającej zwykle od 2 do 4 tygodni2.
Leczenie półpaśca
Zastosowanie leków przeciwwirusowych, takich jak acyklowir (Hascovir, Heviran) lub walacyklowir (Vaciclor) wleczeniu półpaśca zalecane jest u chorych z upośledzoną odpornością, w wieku ≥50 lat lub tych, u których występuje umiarkowany lub silny ból, lub osutka jest co najmniej umiarkowana bądź zlokalizowana poza tułowiem3. Włączenie leczenia zalecane jest jak najwcześniej – najlepiej do 72 godzin od wystąpienia objawów. W razie wystąpienia bólu zalecane jest stosowanie leków przeciwbólowych zgodnie ze schematem drabiny analgetycznej4. Co istotne, nie zaleca się miejscowych leków przeciwwirusowych, antybiotyków ani leków przeciwbólowych w postaci pudru i papek, gdyż ich stosowanie sprzyja nadkażeniom zmian skórnych3.
Interwencja
Pacjentkęwsparto w następujący sposób:
- Przekazanie informacji ustnej.Mężowi pacjentki wyjaśniono, że jego żona najprawdopodobniej choruje na półpasiec, który jest spowodowany przez ten sam wirus co ospa wietrzna. Wytłumaczono, że u większości pacjentów wysypka przechodzi samoistnie po około 3 tygodniach.
- Rekomendacja preparatu bez recepty.Jako lek przeciwbólowy zarekomendowano diklofenak w postaci kapsułek. Zalecono również dezynfekcję wykwitów z użyciem preparatu oktenidyny z fenoksyetanolem (Octenisept). Podpowiedziano, że w przypadku dokuczliwego świądu można u pacjentki zastosować produkty dedykowane dzieciom chorym na ospę np. piankęPoxClin Cool Mousse lub żelVirasoothe Spray gel.
Uzasadnienie interwencji
Według wytycznych S2k z 2020 roku leczenie ostrego bólu w przebiegu półpaśca powinno się opieraćna stosowaniuleków doustnych, a nie miejscowych. Wyboru leku przeciwbólowego należy dokonać przy pomocy drabiny analgetycznej, czyli schematu farmakologicznego leczenia bólu zdefiniowanego przez WHO4.
W leczeniu bólu ostrego w przebiegu półpaśca rekomendowane są leki z I stopnia drabiny analgetycznej, takie jak4,5:
- NLPZ:
- ibuprofen (Nurofen),
- ketoprofen (Ketonal),
- deksketoprofen (Dexak),
- naproksen (Apo-Napro Fast),
- diklofenak (Voltaren Express Forte),
- nimesulid (Nimesil, Aulin)
- paracetamol (Apap).
Według wspomnianych wytycznych można rekomendować pacjentom miejscowe leczenie dopasowane do etapu rozwoju choroby. Do preparatów, jakie można zalecać, należą żele lub płyny o działaniu antyseptycznym, a także preparaty o działaniu chłodzącym lub przeciwzapalnym4.
Źródła
- John, A. R., & Canaday, D. H. (2017). Herpes Zoster in the Older Adult. Infectious disease clinics of North America, 31(4), 811–826. https://doi.org/10.1016/j.idc.2017.07.016 ↩
- Saguil, A., Kane, S., Mercado, M., & Lauters, R. (2017). Herpes Zoster and Postherpetic Neuralgia: Prevention and Management. American family physician, 96(10), 656–663. ↩
- Gajewski, P. (red.). (2020). Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna. ↩↩
- Gross, G. E., Eisert, L., Doerr, H. W., Fickenscher, H., Knuf, M., Maier, P., Maschke, M., Müller, R., Pleyer, U., Schäfer, M., Sunderkötter, C., Werner, R. N., Wutzler, P., & Nast, A. (2020). S2k guidelines for the diagnosis and treatment of herpes zoster and postherpetic neuralgia. Journal der Deutschen Dermatologischen Gesellschaft = Journal of the German Society of Dermatology : JDDG, 18(1), 55–78. https://doi.org/10.1111/ddg.14013 ↩↩↩↩
- Dworkin, R. H., Johnson, R. W., Breuer, J., Gnann, J. W., Levin, M. J., Backonja, M., Betts, R. F., Gershon, A. A., Haanpaa, M. L., McKendrick, M. W., Nurmikko, T. J., Oaklander, A. L., Oxman, M. N., Pavan-Langston, D., Petersen, K. L., Rowbotham, M. C., Schmader, K. E., Stacey, B. R., Tyring, S. K., van Wijck, A. J., … Whitley, R. J. (2007). Recommendations for the management of herpes zoster. Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America, 44 Suppl 1, S1–S26. https://doi.org/10.1086/510206 ↩
