Pytanie

Jemioła (głównie Viscum album, jemioła pospolita) była stosowana w medycynie ludowej jako środek na obniżenie ciśnienia krwi. W Polsce mamy dostępny w obiegu lek Intractum Visci Phytopharm z wyciągiem z jemioły pospolitej (Viscum album L.).^[1] Możesz natknąć się na pacjentów, którzy rozważają zastosowanie jemioły jako naturalnej metody na obniżenie ciśnienia krwi. Dlatego warto wiedzieć, czy wyciąg z jemioły obniża ciśnienie w istotny sposób.

Krótka odpowiedź

Jemioła w istotny sposób obniża ciśnienie tętnicze, ale brakuje wystarczająco wiarygodnych dowodów (badań z randomizacją), by zarejestrować leki z jemiołą na podstawie ugruntowanego zastosowania medycznego. Według monografii EMA, leki z jemiołą nie mogą być również rejestrowane jako tradycyjne produkty lecznicze, ponieważ nie spełniają jednego z kryteriów tradycyjnego leku, czyli muszą być przyjmowane pod kontrolą lekarza. Nadciśnienie z kolei musi być leczone pod nadzorem lekarza, a z tego względu leki z jemiołą, wskazane w redukcji ciśnienia, również.

Intractum Visci Phytopharm można polecić pacjentom zagrożonym rozwojem nadciśnienia. Nie jest on jednak wskazany w leczeniu nadciśnienia, nawet I stopnia („łagodnego”), i nie można go rekomendować jako alternatywy dla leków o udowodnionej skuteczności.

Wyjaśnienie

Najbardziej powszechnym gatunkiem jemioły jest jemioła pospolita(Viscum album L.), występująca głównie w Europie i Azji.^[2]  

W literaturze, najczęściej spośród Viscaceae (Jemiołowatych) i najbardziej wyczerpująco, opisane zostało działanie hipotensyjne jemioły pospolitej. Dlatego większość przytoczonych poniżej badań jest poświęcona właściwościom jemioły pospolitej.

Do użytku wewnętrznego wykorzystuje się liście i gałęzie jemioły. Owoce są toksyczne.

Stężenie składników aktywnych w wyciągach z jemioły zależy od następujących czynników:

• sposób ich przygotowania,^[2]
• gatunek drzewa żywicielskiego (rozróżnia się jemioły pobrane z jabłoni, dębu, sosny, topoli i wiązu),^[3]
• czas zbioru (największą zawartość lektyn obserwuje się przy zbiorach w czerwcu, a wiskotoksyn – w grudniu),^[3]
• surowiec (liście zawierają najwięcej związków fenolowych (polifenoli i flawonoidów) w stosunku do innych części rośliny),^[2]
• gatunek jemioły,^[2]

Za rozszerzenie naczyń krwionośnych odpowiadają prawdopodobnie działające synergicznie metabolity wtórne obecne w liściach jemioły. Związki te występują również w innych gatunkach roślin, ale tylko jemioła zawiera ich unikalne połączenia, które wykazują m.in. efekt ochronny na serce.^[2] Za działanie hipotensyjne różnych gatunków jemioły odpowiadają m.in.:

• acetylocholina, histamina, GABA i tyramina,^[3]
• triterpenoidy (kwas betulinowy i kwas oleanolowy).^[4]

Sposób działania związków zawartych w jemiole nie jest do końca poznany. W literaturze wymienia się trzy mechanizmy, poprzez które ekstrakty z jemioły obniżają ciśnienie tętnicze krwi:

• Regulacja szlaku tlenku azotu (NO) – substancje zawarte w jemiole zwiększają syntezę tlenku azotu w komórkach śródbłonka naczyń. Tlenek azotu rozszerza naczynia krwionośne poprzez rozluźnienie ich mięśni gładkich.^[5]
• Aktywacja układu przywspółczulnego – acetylocholina łączy się z receptorem muskarynowym, zwiększając uwalnianie tlenku azotu w komórkach śródbłonka naczyń. Tlenek azotu przemieszcza się do mięśni gładkich, rozszerzając je.^[3]
• Blokada kanałów wapniowych – wapń jest potrzebny do skurczu mięśni gładkich. Zablokowanie dopływu wapnia powoduje rozkurczenie tych mięśni.^[6]

Nie znalazłam żadnego randomizowanego ani podwójnie randomizowanego badania hipotensyjnego działania ekstraktu z jemioły. Znalezione badania są nieliczne, a dane o nich niepełne.

Odszukałam tylko jedno badanie (zarazem jedno z nielicznych z udziałem ludzi), które wskazuje konkretne wartości w obniżeniu ciśnienia krwi. W otwartym badaniu z 1994, w którym wzięło udział 120 pacjentów (w wieku od 18 do 75 lat), z lekkim lub umiarkowanym nadciśnieniem tętniczym (I-II stopień według WHO), badanym podawano krople, sok i tabletki z jemiołą. Po 6 tygodniach zaobserwowano średnie obniżenie ciśnienia skurczowego ze 165 mmHg do 150 mmHg w stanie spoczynku i ze 187 mmHg do 180 mmHg podczas wysiłku fizycznego.^[3][7]

Czytaj też: W czym wyciąg z dziurawca jest lepszym wyborem od innych preparatów w obrocie aptecznym? – Wyjaśniamy!

Rejestracja jako tradycyjny lek roślinny

Dostępny w Polsce lek Intractum Visci Phytopharm, zawierający etanolowy wyciąg ze świeżego ziela jemioły, wskazany dla osób zagrożonych rozwojem nadciśnienia tętniczego, do stosowania pod kontrolą lekarza.^[8] Intrakty to stabilizowane wodno-etanolowe wyciągi ze świeżych roślin (czyli stabilizowane alkoholatury). Stabilizacja termiczna ma na celu zachowanie w surowcu jego składników w pierwotnej postaci poprzez unieczynnienie enzymów, które biorą udział w przemianach tych związków. Najczęściej polega na działaniu na surowiec przegrzanymi parami etanolu. Intrakty mogą się skojarzyć z nalewkami, ale w przeciwieństwie do nich, są produkowane przy użyciu świeżych (nie suszonych) surowców roślinnych (dzięki czemu zawierają więcej składników soku komórkowego żywej rośliny).^[9]    

Według EMA leki pozyskiwane z jemioły nie powinny być rejestrowane jako tradycyjne leki roślinne. Kryteria, który musi spełnić taki produkt określa art. 16a Dyrektywy 2001/83/WE. Surowiec nie spełnia jednego z warunków, zgodnie z którym wpis do rejestru na podstawie tradycyjnego zastosowania jest możliwy, gdy produkt nie musi być przyjmowany pod nadzorem lekarza, a ponieważ nadciśnienie tętnicze musi być leczone pod nadzorem lekarza, leki z jemioły stosowane w tym wskazaniu (lub u osób zagrożonych rozwojem choroby), również.^[3][7]

Leki z jemiołą nie mogą być również zarejestrowanie na podstawie ugruntowanego zastosowania medycznego (ang. well established use, WEU), ponieważ nie mają dostatecznie udowodnionej skuteczności (przez niewielką ilość badań z udziałem ludzi).

Podsumowując, leki z jemiołą możesz zalecić pacjentowi zagrożonemu rozwojowi nadciśnienia. Nie można polecić leków z jemiołą dla pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, jako alternatywy dla leków o udowodnionej skuteczności.

Piśmiennictwo

1. Phytopharm. (2015). ChPL Intractum Visci Phytopharm.⬏
2. Olas, B. (2024). The cardioprotective potential of selected species of mistletoe. Frontiers in Pharmacology, 15:1395658. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7340679 ⬏⬏⬏⬏⬏
3. EMA. (2013). Assessment report on Viscum album L., herba. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-assessment-report-viscum-album-l-herba_en.pdf ⬏⬏⬏⬏⬏⬏
4. Bachhav, S. S., Bhutada, M. S., Patil, S. D., Baser, B., Chaudhari, K. B. (2012). Effect of Viscum articulatum Burm. (Loranthaceae) in Nω-nitro-L-arginine methyl ester induced hypertension and renal dysfunction. Journal of Ethnopharmacology, 142(2), 467-73. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22626924/ ⬏
5. Karagöz, A., Kesici, S., Vural, A., Usta, M., Tezcan, B., Semerci, T., Teker, E. (2016). Cardioprotective effects of Viscum album L. ssp. album (Loranthaceae) on isoproterenol-induced heart failure via regulation of the nitric oxide pathway in rats. The Anatolian Journal of Cardiology, 16(12):923-930. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27443473/ ⬏
6. Mojiminiyi, F. B., Owolabi, M. E., Igbokwe, U. V., Ajagbonna, O.P. (2008). The vasorelaxant effect of Viscum album leaf extract is mediated by calcium-dependent mechanism. The Journal of Physiological Sciences, 23(1-2). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19434226/ ⬏
7. Szurpnicka, A., Kowalczuk, A., Szterk A. (2020). Biological activity of mistletoe: in vitro and in vivo studies and mechanisms of action. Archives of Pharmacal Research, 43(6), 593-629. https://link.springer.com/article/10.1007/s12272-020-01247-w ⬏⬏
8. Phytopharm. (2015). ChPL Intractum Visci Phytopharm. https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/ ⬏
9. Sznitowska, M. (red.). (2017). Farmacja stosowana. Technologia postaci leku. PZWL, Warszawa.⬏