Izotretynoina jest stosowanym doustnie (Axotret, Izotek, Curacne, Aknenormin) lub miejscowo (Izotziaja) syntetycznym retinoidem, czyli pochodną witaminy A.
Jakie zastosowanie ma izotretynoina?
Izotretynoina jest przepisywana pacjentom cierpiącym na ciężkie postaci trądziku (np. trądzik guzkowy lub skupiony) lub trądzik z ryzykiem pozostawiania trwałych blizn. Retinoidy są stosowane u pacjentów, u których trądzik jest oporny na standardową terapię lekami przeciwbakteryjnymi działającymi ogólnie lub leki stosowane miejscowo.
Jakie efekty daje izotretynoina?
Izotretynoina działa jednocześnie na wszystkie cztery czynniki odpowiedzialne za powstawanie trądziku:
- zmniejsza wydzielanie łoju,
- ogranicza formowanie zaskórników,
- hamuje rozwój stanu zapalnego,
- ogranicza kolonizację jednostki włosowo-łojowej przez Propionibacterium acnes.
Lek zmniejsza więc nasilenie zmian i poprawia wygląd skóry pacjenta.
Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że izotretynoina działa?
W przypadku leczenia ogólnego izotretynoiną do poprawy stanu skóry może dojść po 4 do 8 tygodniach po rozpoczęciu leczenia. Warto też pamiętać, że u większości pacjentów objawy trądziku ustępują całkowicie po jednym cyklu leczenia, czyli od 16 do 24 tygodni.
Czym grozi odstawienie leczenia?
Odstawienie leku prowadzi do nieskuteczności leczenia, nawrotu i nasilenia objawów trądziku, a w konsekwencji może prowadzić do powstania trwałych blizn. W kontekście compliance warto przygotować pacjenta na to, że poprawa stanu skóry może wymagać kilku tygodni terapii. Zanim nastąpi poprawa możliwe jest także tymczasowe pogorszenie stanu skóry, ze względu na przemianę zaskórników w pierwszych tygodniach terapii, co skutkuje powstawaniem grudek i krost (tzw. zakwit trądziku).
Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?
Izotretynoinę stosowaną doustnie należy przyjmować z pokarmem, raz lub dwa razy na dobę. Warto wiedzieć, że biodostępność leku podawanego z pokarmem, jest dwa razy większa niż jego biodostępność, gdy jest podawany na czczo.
Jak długo pacjent może stosować ten lek?
Jeden cykl leczenia izotretynoiną trwa od 16 do 24 tygodni – skumulowana dawka leku podana podczas tego okresu nie powinna przekraczać 120-150 mg/kg mc. Wykazano, że przekroczenie tego pułapu nie przynosi istotnych dodatkowych korzyści z leczenia. Po zaprzestaniu terapii można spodziewać się remisji, dlatego zdarza się powrót do leczenia retinoidami.
Kto nie powinien stosować izotretynoinę?
Retinoidy są przeciwwskazane u dzieci w wieku poniżej 12. roku życia oraz u kobiet w ciąży.
Jakie izotretynoina ma przewagi nad innymi lekami?
Izotretynoina jest jedynym retionidem stosowanym doustnie, wskazanym w leczeniu trądziku.
Jakie działania niepożądane ma izotretynoina i jak je zminimalizować?
Stosowanie retinoidów może powodować suchość skóry i błon śluzowych. Zaleć pacjentowi stosowanie preparatów emolientowych, które przyczynią się do lepszego nawilżenia skóry oraz odpowiednich kosmetyków do mycia, które pozwolą utrzymać naturalną barierę ochronną skóry. Z tego samego powodu u pacjenta może wystąpić nietolerancja na noszenie soczewek kontaktowych – konieczna może być chwilowa zamiana szkieł kontaktowych na okulary.
Ze względu na pogorszenie zdolności regeneracji skóry odradź pacjentowi poddawanie się zabiegom kosmetycznym, podczas których dochodzi do kontrolowanego uszkodzenia skóry, jak np. peelingi chemiczne i mechaniczne czy mikrodermabrazja.
W czasie terapii retinoidami oraz bezpośrednio po jej zakończeniu skóra wykazuje zwiększoną wrażliwość na słońce, dlatego zarekomenduj pacjentowi unikanie słońca oraz stosowanie kremów z min. SPF 15. Odradź mu też korzystanie z lamp kwarcowych i solariów.
W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi izotretynoina i co o nich powiedzieć pacjentowi?
Równoczesne leczenie izotretynoiną i przyjmowanie preparatów z witaminą A może spowodować nasilone objawy hiperwitaminozy A.
Zwróć uwagę pacjenta, że stosowanie jednocześnie z retinoidami innych preparatów o działaniu złuszczającym i ściągającym (np. miejscowo nadtlenku benzoilu) mogą skutkować jeszcze mocniejszym podrażnieniem skóry.
Izotretynoiny nie należy również stosować jednocześnie z tetracyklinami, np. doksycykliną, gdyż może to skutkować wzrostem ciśnienia wewnątrzczaszkowego. W takiej sytuacji konieczna jest zamiana antybiotyku na inny, który nie będzie wchodził w interakcje, np. amoksycyklina lub antybiotyki z grupy makrolidów, np. azytromycyna.
Jakie środki ostrożności zalecić?
Retinoidy są bezwzględnie przeciwwskazane w czasie ciąży ze względu na ich działanie teratogenne, dlatego u pacjentek które przyjmują izotretynoinę zaleca się przestrzeganie tzw. Programu Zapobiegania Ciąży. Pacjentka powinna stosować skuteczną antykoncepcję w trakcie leczenia lekiem, a także przez 1 miesiąc przed rozpoczęciem leczenia i minimum 1 miesiąc po jego zakończeniu.
Izotretynoina jest związkiem silnie lipofilnym, dlatego jest bardzo prawdopodobne, że przenika do mleka ludzkiego, dlatego jej stosowanie w okresie karmienia piersią jest przeciwwskazane.
W czasie leczenia izotretynoiną i minimum miesiąc po leczeniu zabronione jest oddawanie krwi, ze względu na teoretyczne niebezpieczeństwo dla kobiet w ciąży, które mogłyby otrzymać transfuzję.
Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest izotretynoina?
Aby zapobiec działaniem niepożądanym związanym z nadmiernym wysuszeniem śluzówek i skóry, możesz zarekomendować:
- preparat o działaniu nawilżającym i regenerującym błonę śluzową (np. Rinopanteina),
- pomadkę nawilżającą do ust,
- nawilżające krople do oczu,
- kosmetyki o działaniu nawilżającym,
- dermokosmetyki do mycia zawierające delikatne detergenty.
