Pytanie

Leki z grupy IPP stosuje się najczęściej jako leczenie gastroprotekcyjne – aby zapobiegać nadmiernemu owrzodzeniu żołądka i dwunastnicy podczas stosowania leków sterydowych lub też podczas kuracji lekami z grupy NLPZ.  Aktualnie jest to też jedna z najczęściej nadużywanych grup leków, zatem w jaki sposób i kiedy zalecimy pacjentowi odstawienie IPP?

Krótka odpowiedź

Inhibitory pompy protonowej zalecamy odstawiać:

• stopniowo
• przy wsparciu pacjenta preparatami z grupy antacida, alginianów, inhibitorów receptora H₂

Kiedy zalecamy je odstawiać? W następujących przypadkach:

• kiedy nie ma wyraźnych wskazań do ich stosowania,
• kiedy nie są stosowane w celu gastroprotekcyjnym,
• kiedy nie mamy informacji, że u pacjenta występują objawy przez 2 tygodnie lub dłużej.

Ryc. Propozycja schematu odstawiania IPP ze strony deprescribing.org

Wyjaśnienie

Inhibitory pompy protonowej zalecamy odstawić, kiedy są stosowane bez wskazań lub są stosowane w krótkoterminowym leczeniu, należy się wcześniej upewnić, czy pacjent nie stosuje leków gastrotoksycznych – wtedy odstawienie IPP nie jest wskazane. Zalecamy odstawiać stopniowo, lekarz może zalecić zmniejszenie dawki, najlepiej o połowę przez okres ok. 4-8 tygodni, następnie stosowanie co II dzień przez ok. 1-2 tygodnie, następnie całkowite odstawienie.^[1]

Według przeglądu z 2018 roku, w którym omówiono działania niepożądane będące skutkiem długotrwałej terapii IPP, wiemy, że po odstawieniu tych leków występuje tzw. efekt z odbicia. Polega on na tym, że następuje przejściowy wzrost produkcji HCl, co może czasowo nasilać zgagę i refluks. Efekt ten pojawia się po ok. 2 tygodniach od odstawienia i ustępuje po ok. 2-3 miesiącach. Im dłuższy był czas leczenia, tym dłużej utrzymuje się hiperskerecja HCl z odbicia.^[2] Jeśli podczas odstawiania IPP pojawiają się nieprzyjemne dla pacjenta dolegliwości, jak refluks i/lub zgaga, może on wspomóc się,  stosując tymczasowo i doraźnie leki z grupy blokerów receptora H₂ np. famotydynę, alkalia, alginiany (wykazują efekt osłonowy na błonę śluzową), kwas hialuronowy z siarczanem chondroityny (wspomaga gojenie zmian śluzówkowych). Bardzo ważnym elementem w trakcie odstawiania i po tym procesie jest stosowanie odpowiedniej diety. Należy zalecić unikanie pokarmów tłustych, smażonych, wędzonych, grillowanych, wykluczyć ostre przyprawy oraz ograniczyć picie kawy i herbaty. Trzeba też przekazać pacjentowi informację, aby spożywał porcje posiłków mniejsze objętościowo i częściej w ciągu dnia.

Kiedy należy odstawić leki z grupy IPP?

Leki z grupy IPP należy odstawić w następujących sytuacjach:

1. Wtedy, gdy są stosowane bez wyraźnych wskazań:
   • zapobieganie wrzodom żołądka i dwunastnicy u pacjentów bez czynników ryzyka
   • leczenie przeciwpłytkowe lub przeciwzakrzepowe u pacjentów bez ryzyka uszkodzenia żołądka
2. Gdy upłynie zalecany czas terapii inhibitorem pompy protonowej:^[3]
   • nadżerkowe zapalenie przełyku po 8-12 tygodniach
   • nienadżerkowa choroba refluksowa przełyku po 4-8 tygodniach
   • choroba wrzodowa niezwiązana z infekcją H. pyloripo 4-8 tygodniach
3. Po upływie ok. 4 tygodni samodzielnego stosowania leku z grupy inhibitorów pompy protonowej.^[4]
4. Przed wykonaniem gastroskopii, ok. 14 dni przed badaniem. W przypadku uporczywych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego do dnia badania możemy stosować leki z grupy blokerów receptora H₂ i (lub) leki zobojętniające.

Czytaj też: Dlaczego IPP są w postaci dojelitowej? – Pytanie do redakcji

Piśmiennictwo

1. Mearns, S. (2022). A guide to deprescribing proton pump inhibitors [PDF file]. Primary Health Tasmania. A-guide-to-deprescribing-proton-pump-inhibitors.pdf⬏
2. Haastrup, P. F., Thompson, W., Søndergaard, J., &Jarbøl, D. E. (2018). Side Effects of Long-Term Proton Pump Inhibitor Use: A Review. Basic &clinicalpharmacology&toxicology, 123(2), 114–121. https://doi.org/10.1111/bcpt.13023⬏
3. Wolanin, I., Zielonka, B., Dengler, B., Madej, K., Wolanin, M., Stachyra, B., … Krasa, A. (2023). Do the benefitsoutweigh the risks? Potentialdangersassociated with long-term therapy of proton pump inhibitors. Journal of Education, Health and Sport, 26(1), 63–80. https://doi.org/10.12775/JEHS.2023.26.01.008⬏
4. Takeda. (2023). ChPL Controloc Control.⬏