Ketoprofen – Poradnik farmaceuty 

Ketoprofen jest pochodną kwasu arylopropionowego i należy do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ).

Jak działa ketoprofen?

Ketoprofen hamuje enzym cyklooksygenazę (COX), który odpowiada za przekształcanie kwasu arachidonowego do prostaglandyny H₂ w szlaku mediatorów procesów zapalnych. Hamowanie wytwarzania prostanoidów, do których zalicza się prostacyklinę, prostaglandyny i tromboksan A₂, wywołuje działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, przeciwzapalne oraz hamujące agregację płytek krwi.

Kiedy i jak wprowadzono do obrotu ketoprofen?

Ketoprofen został zsyntetyzowany w 1967 roku przez francuski konglomerat chemiczno-farmaceutyczny Rhône Poulenc w Paryżu. Został zatwierdzony po raz pierwszy do użytku klinicznego we Francji i Wielkiej Brytanii w 1973 roku^[1]. Gdy w 2017 roku ketoprofen zmienił kategorię dostępności na lek bez recepty, wywołało to spore kontrowersje. Do resortu zwróciła się z tą sprawą trójka posłów z Nowoczesnej, a swoje wątpliwości wyraził również Konsultant Krajowy w Dziedzinie Reumatologii oraz Komisja ds. Produktów Leczniczych, czyli organ doradczy Urzędu Produktów Leczniczych^[2].

Komu można polecić ketoprofen?

Ketoprofen można rekomendować pacjentom powyżej 15. lub 16. roku życia (w zależności od postaci leku) i dorosłym:

• chorującym na migrenę, u których leczenie innymi lekami (np. paracetamolem) okazuje się nieskuteczne,
• skarżącym się na bóle w okolicy lędźwiowej w przypadku dyskopatii,
• cierpiącym na bóle menstruacyjne,
• skarżącym się na silny ból związany z ekstrakcją zęba,
• sportowcom z urazami (cierpiącym z powodu kontuzji wywołanych uprawianiem sportu, urazów stawów z naderwaniem więzadeł bez zwichnięcia, uszkodzenia ścięgien i mięśni, które powstałe wskutek nadmiernego wysiłku),
• dla których skuteczność ibuprofenu lub diklofenaku nie jest satysfakcjonująca i poszukują preparatu o silniejszym działaniu.

Czy ketoprofen można polecić ciężarnej lub karmiącej?

Nie polecaj ketoprofenu ciężarnej (zwłaszcza w trzecim trymestrze) ani karmiącej. Bezpieczeństwo stosowania ketoprofenu u kobiet w ciąży nie zostało ustalone, w związku z tym należy unikać stosowania produktu leczniczego w pierwszym i drugim trymestrze ciąży. Ketoprofen stosowany w postaciach o działaniu ogólnym w III trymestrze ciąży może spowodować uszkodzenie nerek, serca lub płuc u płodu, a także przedwczesne zamknięcia przewodu tętniczego. Przyjęcie leku przed porodem może być przyczyną przedłużonego czasu krwawienia zarówno u matki jak i płodu.

Od jakiego wieku można zarekomendować ketoprofen?

Ketoprofen w postaci granulatu do sporządzania roztworu doustnego możesz rekomendować pacjentom od 16. rokużycia, a ketoprofen w postaci kapsułek (miękkich i twardych) oraz żelu – pacjentom od 15. roku życia.

Jak dobrać postać i moc?

Aby zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych, które może wywołać ketoprofen, zaleć pacjentowi (zwłaszcza starszemu) przyjmowanie go w najmniejszej skutecznej dawce, czyli 25 mg (w tej dawce dostępny jest jedynie Ketonal Sprint). Oczywiście, jeśli niższa dawka okazuje się nieskuteczna, możesz zasugerować zwiększenie dawki ketoprofenu do 50 mg (Ketokaps Max, Ketonal Active, Ketolek).

Zarekomenduj połączenie ketoprofenu z lizyną (Ketonal Sprint) pacjentowi, który oczekuje szybkiego działania przeciwbólowego. Ketoprofen w tej postaci nawet czterokrotnie szybciej osiąga stężenie maksymalne w osoczu niż jego forma kwasowa^[3].

Kapsułek (Ketokaps Max, Ketonal Active) nie wolno dzielić, nie polecaj ketoprofenu w tej postaci osobom, które mają problem z połykaniem.

Jak dawkować ketoprofen?

Zaleć pacjentowi dawkowanie ketoprofenu:

• granulat do sporządzania roztworu doustnego (Ketonal Sprint): 25 mg do 3 razy dziennie lub 50 mg do 2 razy dziennie, co 8 godzin,
• kapsułki w dawce 50 mg: (Ketokaps Max, Ketonal Active, Ketolek): 1 kapsułkę do 3 razy dziennie, co 6 do 8 godzin.

Poinformuj, że kapsułki należy przyjmować podczas posiłków, popijając co najmniej połową szklanki wody lub mleka.

Jak długo można stosować ketoprofen?

Poinformuj pacjenta, że bez konsultacji z lekarzem może stosować ketoprofen w postaci doustnej najdłużej przez 5 dni. Dłuższe stosowanie leku może narazić pacjenta na działania niepożądane, zwłaszcza ze strony przewodu pokarmowego.

W niektórych ChPL można znaleźć informację, że jeśli u młodzieży w wieku od 16 lat konieczne jest stosowanie ketoprofenu dłużej niż przez 3 dni lub jeśli objawy nasilą się, należy skonsultować się z lekarzem.

Największa jednorazowa dawka, jaką możesz polecić, to 50 mg. Maksymalna dawka dobowa wynosi 150 mg.

Po jakim czasie pacjent odczuje, że ketoprofen działa?

Ketoprofen zaczyna działać po 0,5 do 2 godzin od podania. Ketoprofen z lizyną działa bardzo szybko, nawet w ciągu 6 minut od podania doustnego^[3].

Komu stanowczo odradzić stosowanie preparatów zawierających ketoprofen?

Odradź stosowanie ketoprofenu pacjentowi:

• z astmę oskrzelową w wywiadzie,
• z czynną chorobą wrzodową żołądka i (lub) dwunastnicy, a także z krwawieniem z przewodu pokarmowego, owrzodzeniami lub perforacją przewodu pokarmowego,
• ze stwierdzoną chorobą Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego,
• z ciężką niewydolnością serca, wątroby lub nerek,
• ze skazą krwotoczną,
•  w trzecim trymestrze ciąży.

Jakie ketoprofen ma przewagi nad innymi lekami o tym samym wskazaniu?

Na podstawie wyników badań można wskazać wiele przewag, które posiada ketoprofen nad innymi w tym samym wskazaniu:

• według metaanalizy z 2013 roku, skuteczność podawanego doustnie ketoprofenu w łagodzeniu bólu o nasileniu umiarkowanym do silnego była istotnie większa niż ibuprofenu i (lub) diklofenaku. Ketoprofen skuteczniej poprawiał funkcjonowanie i stan ogólny pacjentów^[4],
• dostępny w obrocie aptecznym lizynian ketoprofenu (Ketonal Sprint), osiąga stężenie maksymalne w osoczu czterokrotnie szybciej niż jego forma kwasowa, zapewniając tym samym bardzo szybkie działanie przeciwbólowe, nawet w przeciągu 6 minut. Ponadto, badania na zwierzętach sugerują gastroprotekcyjne działanie lizyny, a lizynian ketoprofenu jest lepiej tolerowany przez nerki^[5]. Ketoprofen jest jedynym lekiem z grupy NLPZ dostępnym w tej postaci,
• skuteczniej od paracetamolu leczy napad ostrej migreny^[6],
• jest skuteczniejszy w uśmierzaniu bólu poporodowego w porównaniu do kwasu acetylosalicylowego^[7],
• jest skuteczniejszy od naproksenu w leczeniu bolesnego miesiączkowania, a także szybciej uśmierza ból^[8].

Jakie działania niepożądane ma ketoprofen?

Stosowanie ketoprofenu wiąże się często z działaniami niepożądanymi ze strony przewodu pokarmowego. Należą do nich nudności, wymioty, niestrawność, uszkodzenia przewodu pokarmowego: nadżerki, owrzodzenia i krwotoki do światła przewodu pokarmowego. Szczególnie narażeni są pacjenci:

• powyżej 60. roku życia,
• stosujący duże dawki NLPZ i inne leki gastrotoksyczne,
• z chorobą wrzodową,
• zakażeni H. pylori.

Tym pacjentom, w przypadku konieczności stosowania przez nich ketoprofenu, zaproponuj lek gastroprotekcyjny^[9].

U pacjentów z astmą oskrzelową współistniejącą z przewlekłym zapaleniem błony śluzowej nosa, przewlekłym zapaleniem zatok lub polipami nosa, częściej niż u innych osób mogą występować reakcje alergiczne na kwas acetylosalicylowy lub ketoprofen. Istnieje znaczna reaktywność krzyżową między kwasem acetylosalicylowym i innymi NLPZ, dlatego poinformuj pacjenta, u którego wystąpiła reakcja nadwrażliwości na kwas acetylosalicylowy lub jakikolwiek inny NLPZ w przeszłości, by unikał również ketoprofenu. W zamian możesz zaproponować preparat z paracetamolem.

Wydając żel z ketoprofenem przepisany na receptę, poinformuj pacjenta, że ekspozycja na światło słoneczne, nawet wówczas, gdy niebo jest zachmurzone, a także promienie UV w solarium, jest przeciwwskazana w trakcie leczenia i 2 tygodnie po zaprzestaniu stosowania ketoprofenu miejscowo.

W jakie istotne interakcje z innymi lekami wchodzi ketoprofen?

Poinformuj pacjenta, że ketoprofen może prowadzić do zwiększonego ryzyka krwawień z przewodu pokarmowego, owrzodzeń żołądka i dwunastnicy, w połączeniu z:

• innymi lekami z grupy NLPZ,
• kwasem acetylosalicylowym w dawkach kardioprotekcyjnych (do 300 mg na dobę),
• lekami przeciwzakrzepowymi (np. warfaryna, acenokumarol, enoksaparyna, rywaroksaban, dabigatran),
• lekami przeciwpłytkowymi (np. klopidogrel, tiklopidyna, tikagrelor).

W celu uniknięcia interakcji, zaproponuj lek przeciwbólowy z innej grupy (np. paracetamol) lub w razie konieczności NLPZ o najmniejszej gastrotoksyczności (np. ibuprofen), a także zasugeruj stosowanie leków gastroprotekcyjnych (np. inhibitorów pompy protonowej).

Wydając ketoprofen, pamiętaj również o jego interakcjach z:

• litem, ponieważ to połączenie niesie ryzyko zwiększenia stężenia litu w osoczu (czasem do wartości toksycznych), ze względu na zmniejszenie jego wydalania nerkowego. Poinformuj pacjenta, by kontrolował stężenie litu w osoczu i w razie pojawienia się objawów zatrucia (nasilone wymioty, biegunka, drgawki, zaburzenia rytmu serca) natychmiast skontaktował się z lekarzem lub udał na SOR,
• metotreksatem w dawce >15 mg/tydzień, ponieważ to połączenie może prowadzić do ciężkiego, czasem zakończonego zgonem zatrucia i zwiększonego ryzyka toksyczności hematologicznej metotreksatu. Jeśli pacjent leczony ketoprofenem ma otrzymywać metotreksat w dawce >15 mg/tydzień, poinformuj go, że powinien odstawić ketoprofen na co najmniej 12 godzin przed podaniem metotreksatu, a ponowne podanie może wznowić po 12 godzinach od zakończenia stosowania metotreksatu,
• lekami hipotensyjnymi (diuretyki, sartany, inhibitory ACE, β-blokery), ponieważ to połączenie powoduje zatrzymanie sodu i wody w organizmie. Poinformuj pacjenta, że w konsekwencji zmniejsza się działanie leków hipotensyjnych i może to prowadzić do ostrej niewydolności nerek. Zaleć odstawienie lub zmniejszenie dawki ketoprofenu, zaproponuj paracetamol lub NLPZ podawany miejscowo na niewielką powierzchnię ciała. Przypomnij pacjentowi, który stale przyjmuje lek hipotensyjny, że podczas stosowania ketoprofenu szczególnie ważna jest systematyczna kontrola ciśnienia krwi.

Jakie produkty komplementarne można polecić pacjentom stosującym ketoprofen?

Wydając ketoprofen pacjentowi, warto zaproponować dodatkowo:

• leki gastroprotekcyjne, np. inhibitory pompy protonowej (Nolpaza Control, Goprazol Max, Polprazol Max) lub leki zobojętniające (Alugastrin, Manti, Rennie, Gaviscon),
• lek z grupy NLPZ podawany miejscowo (Difortan, Voltaren Max, Diklofenak, Dolgit, Bengay), ponieważ takie połączenie zwiększa skuteczność terapii,
• plastry rozgrzewające (Dolgit, Pyralgina Termo Hot, Apap Thermal, Czarci Plaster) co dodatkowo przynosi ulgę, dzięki rozluźnieniu głębokich partii mięśni pleców, ramion, krzyża i szyi. Możesz je polecić również osobom cierpiącym na reumatyzm,
• spray chłodzący (Altacet Ice, Ultra Ice) na urazy, który wywołuje natychmiastowe uczucie chłodu i ulgi w bólu stawów i mięśni,
• preparaty regenerujące chrząstkę stawową (Piascledine, Artresan, StructuActiv), ponieważ ich stosowanie wiąże się z mniejszą częstotliwością sięgania po leki przeciwbólowe.

Jakie przewagi mają połączenia ketoprofenu i ibuprofenu z lizyną? – Wyjaśniamy!

Jakie są korzyści z połączenia ketoprofenu i ibuprofenu z lizyną? Czy dodatek lizyny do preparatów z ketoprofenem i ibuprofenem istotnie wpływają na farmakokinetykę oraz działanie leku?

Piśmiennictwo

1. Kantor T. G. (1986). Ketoprofen: a review of its pharmacologic and clinical properties. Pharmacotherapy, 6(3), 93–103. https://doi.org/10.1002/j.1875-9114.1986.tb03459.x⬏
2. Rosół P. (2018). Ketonal nas zaboli. Dlaczego lek groźny dla życia lub zdrowia jest bez recepty. Oko.Press. https://oko.press./ketonal-nas-zaboli-dlaczego-lek-grozny-dla-zycia-lub-zdrowia-jest-bez-recepty⬏
3. Panerai, A. E., Lanata, L., Ferrari, M., Bagnasco, M. (2012). A new ketoprofen lysine salt formulation: 40 mg orodispersible granules. Trends Med, 12(4), 159-67.⬏⬏
4. Sarzi-Puttini, P., Atzeni, F., Lanata, L., Bagnasco, M. (2013). Efficacy of ketoprofen vs. ibuprofen and diclofenac: a systematic review of the literature and meta-analysis. Clin Exp Rheumatol, 31(5), 731-8.⬏
5. Novelli, R., Aramini, A., Boccella, S., Bagnasco, M., Cattani, F., Ferrari, M. P., Goisis, G., Minnella, E. M., Allegretti, M., Pace, V. (2022). Ketoprofen lysine salt has a better gastrointestinal and renal tolerability than ketoprofen acid: A comparative tolerability study in the Beagle dog. Biomedicine & pharmacotherapy, 153, 113336. https://doi.org/10.1016/j.biopha.2022.113336⬏
6. Karabetsos, A., Karachalios, G., Bourlinou, P., Reppa, A., Koutri, R., Fotiadou, A. (1997). Ketoprofen versus paracetamol in the treatment of acute migraine. Headache, 37(1), 12–14. https://doi.org/10.1046/j.1526-4610.1997.3701012.x⬏
7. Sunshine, A., Zighelboim, I., Laska, E., Siegel, C., Olson, N. Z., De Castro, A. (1986). A double-blind, parallel comparison of ketoprofen, aspirin, and placebo in patients with postpartum pain. Journal of clinical pharmacology, 26(8), 706–711. https://doi.org/10.1002/j.1552-4604.1986.tb02977.x⬏
8. Åkerlund, M., Strömberg, P. (1989). Comparison of ketoprofen and naproxen in the treatment of dysmenorrhoea, with special regard to the time of onset of pain relief. Current Medical Research and Opinion, 11(8), 485-490.⬏
9. Tuszyński P. (red.). (2021). Leki. Praktyczny przewodnik po grupach leków dostępnych w Polsce. Wydawnictwo Farmaceutyczne, Kraków.⬏