Zapalenie ucha środkowego – co może polecić farmaceuta?

Okres zimowy to czas, na który przypada szczyt zachorowań na ostre zapalenie ucha środkowego (OZUŚ). W znacznej większości przypadków poprzedza je nieżyt nosa, ułatwiający przedostanie się drobnoustrojów do ucha środkowego. OZUŚ jest wynikiem infekcji głównie mieszanych wirusowo-bakteryjnych i często ulega samowyleczeniu. Zakażenie to dotyka głównie dzieci do lat 3, a u dorosłych występuje rzadko.

 Jakie objawy mogą świadczyć o OZUŚ?

Zapaleniu ucha środkowego towarzyszą następujące objawy:

  • silny, pulsujący ból ucha, nasilający się nocą,
  • ból głowy,
  • upośledzenie słuchu (np. brak reakcji na pogłaśnianie radia),
  • szumy uszne.

Dodatkowo wystąpić mogą także: gorączka, utrata apetytu, złe samopoczucie, wyciek surowiczy lub ropny z ucha.

Opisu objawów możemy spodziewać się od osoby dorosłej, jednak w przypadku dzieci, których najczęściej dotyka ta przypadłość, objawy są mało charakterystyczne, dlatego trzeba zdać się na czujność rodziców.

Czytaj też:
Zapalenie zatok

Leczenie ostrego zapalenia ucha środkowego

U większości chorych dolegliwości ustępują samoistnie w ciągu 2-7 dni, stąd też leczenie zazwyczaj ogranicza się do objawowego zastosowania leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych.

Ból ucha dominujący w pierwszych godzinach OZUŚ, ustępuje zwykle w przeciągu 24-48 h, zasadne jest w tym okresie zastosowanie leków przeciwbólowych:

  • ibuprofenu (tabletki/kapsułki: Ibuprom, Ibum, Nurofen, Ibumax; zawiesina: Nurofen dla dzieci, Kidofen) przy braku przeciwwskazań do zastosowania NLPZ, w dawce: u dzieci 10 mg/kg co 4-6 godzin do 40 mg/kg na dobę, u starszych dzieci  i dorosłych, o masie powyżej 40 kg, 300-400 mg co 4-6 godzin do 1200-1600 mg na dobę,
  • paracetamolu (tabletki: Apap, Panadol, Codipar, Efferalgan; zawiesina: Apap dla dzieci forte, Panadol dla dzieci; granulat: Apap Junior) w dawce 12-15 mg/kg podawanego co 4-6 godzin do 90 mg/kg/dobę, a u dzieci o masie powyżej 40 kg i u dorosłych 750-1000 mg na dawkę co 4-6 godzin, nie przekraczając dawki 4 g na dobę,
  • naproksenu (Anapran Neo, Naproksen Aflofarm) u dorosłych z obciążeniem naczyniowo-kardiologicznym.[1]Hryniewicz W., Albrecht P., Radzikowski A.:Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego, 2016.

W nasilonym bólu i bardzo wysokiej gorączce sugeruje się możliwość zastosowania doraźnie kombinacji  paracetamolu w dawce 12,5 mg/kg i ibuprofenu w dawce 10 mg/kg w celu nasilenia ich działania przeciwbólowego i przeciwgorączkowego.[2]Wong T., Stang A.S., Gaushorn H. et al.: Combined and alternating paracetramol and ibuprofen therapy for febrile children. Cochrane Library 2013 issue 10 Metafen (OTC) zawiera w jednej tabletce paracetamol i ibuprofen i może być stosowany od 12 r.ż.[3]ChPL Metafen

W szczególnie nasilonym bólu do analgetyku lekarz dodać może:

  • tramadol: 1-2 mg/kg masy ciała na dawkę co 6 godz. – dawka maksymalna 10 mg/kg/dobę podskórnie, dożylnie lub doustnie, a u dorosłych 50 mg w dawkach powtarzanych, tak aby nie przekroczyć maksymalnej dawki 600 mg/dobę,
  • kodeinę: u dzieci doustnie 0,5-1 mg/kg masy ciała na dawkę co 4 godz. (maks, 3-6 mg/kg/dobę), a u dorosłych 30-60 mg na dawkę (maks. 300 mg/dobę).[4]Hryniewicz W., Albrecht P., Radzikowski A.:Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego, 2016.

Nie wykazano znacznej skuteczności po zastosowaniu leków obkurczających naczynia,[5]Hryniewicz W., Albrecht P., Radzikowski A.: Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego, 2016. antyhistaminowych oraz sterydów w przebiegu zapalenia ucha środkowego.[6]Simon F, Haggard M, Rosenfeld RM, Jia H, Peer S, Calmels MN, Couloigner V, Teissier N: International consensus (ICON) on management of otitis media with effusion in children. Eur Ann Otorhinolaryngol Head Neck Dis. 2018 Feb;135(1S) abstrakt

Czytaj też:
Poproszę antybiotyk bez recepty [Case #10]

Wspomaganie leczenia zapalenia ucha

Poniższa tabela zawiera preparaty stosowane w zapaleniach ucha środkowego i zewnętrznego.

PreparatSkładUzasadnienieDawkowanieUwagi
CUEGlikol propylenowy, glicerol, klimbazol, sól potasowa kwasu glicyryzynowego, kwas octowy, alantoina, olejki eteryczne (lebiodka pospolita, olejek cynamonowy, rozmaryn lekarski, lawenda lekarska, mięta pieprzowa, cytryna zwyczajna, gorzknik kanadyjski, oliwka europejska).Preparat ma udrażniać zewnętrzny przewód słuchowy. Może wykazywać działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze.3-4 krople do ucha, 2 razy dziennie.Wyrób medyczny.
Może być stosowany do 25 dni.
Dolgit medGliceryna (99,5%), pantenol, chlorek cetylopirydyniowy, woda.Gliceryna ma zmniejszać obrzęk, ściągając wodę.1-2 krople do każdego przewodu słuchowego, do 4 razy na dzień.Wyrób medyczny.
Fonix ból uszuOlej z liści oliwki europejskiej, olej sezamowy, wyciąg z palmy sabałowej, kompleks fitosteroli, bisabolol, olej z liści murraya Koeniga, olej z liści cynamonu, wyciąg z koralowca gorgonia, olejek miętowy.Preparat ma łagodzić ból i podrażnienia ucha, oraz zmniejszać zaburzenia wrażliwości na dźwięki.1-2 dawki aerozolu do ucha, 3 razy dziennie.Wyrób medyczny.
Przeznaczony dla dorosłych i dzieci powyżej 3 roku życia.
FungotacKlotrimazol 10 mg/ml.Grzybicze zakażenia ucha2-3 krople leku do ucha, 2-3 razy na dobę.OTC.
Leczenie należy kontynuować przez 2 tygodnie po ustąpieniu objawów.
W infekcjach grzybiczych przeważa świąd, a nie ból.
Olej kamforowyOlej rzepakowy, kamfora racemiczna (10%).Działa przeciwzapalnie i rozgrzewająco.Olejek można wsmarowywać w okolicę ucha, bądź zastosować okłady.OTC.
Nie należy olejku wkraplać do przewodu słuchowego.
Nie należy stosować preparatu w okresie ciąży i karmienia piersią ani u dzieci poniżej 6 r.ż.
OtinumSalicylan choliny 200 mg/g.Zmniejszenie stanu zapalnego a co za tym idzie bólu świądu i zaczerwienienia.3-4 kropli do przewodu słuchowego zewnętrznego, co 6-8 godzin, nie dłużej niż 3 dni.OTC.
Stosować od 18 r.ż.
OtoargentGliceryna, glikol propylenowy, nanokoloid Ag, nanokoloid Cu.Jony srebra i miedzi mają wykazywać działanie przeciwgrzybiczne i przeciwbakteryjne.5 kropli 3 razy na dobę, nie krócej niż 2-3 dni.Wyrób medyczny.
OtotalginSalicylan choliny 200 mg/g.Stany zapalne zewnętrznego przewodu słuchowego (ból, świąd, zaczerwienienie).3-4 krople leku zakraplać do chorego ucha 2-4 razy na dobę.OTC.
Przeznaczony dla osób dorosłych.
OtoxaralOlej parafinowy lekki, trójglicerydy średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych, olejek terpentynowy, olejek geraniowy, olejek lawendowy, butylohydroksytoluen.Rozpuszczenie zalegające w kanale słuchowym wydzieliny, tworzenie warstwy ochronnej ograniczającej rozprzestrzenianie zakażenia. Łagodzenie bólu i obrzęku.3-5 kropli do ucha,1-2 razy dziennie, przez okres 2-5 dni.Wyrób medyczny.
Otrivin
Menthol

Chlorowodorek ksylometazoliny 1 mg/ml.Zmniejszanie przekrwienia błony śluzowej jamy nosowo-gardłowej.1 dawka aerozolu do każdego otworu nosowego, 3 razy na dobę. OTC.
Można stosować u dzieci powyżej 12 r.ż.
Otrivin 0,1% aerozolChlorowodorek ksylometazoliny 1 mg/ml. Zmniejszanie przekrwienia błony śluzowej jamy nosowo-gardłowej.1 dawka aerozolu, do każdego otworu nosowego, 3 razy na dobę. OTC.
Można stosować u dzieci powyżej 12 r.ż.
Otrivin 0,05% kropleChlorowodorek ksylometazoliny 0,5 mg/ml. Zmniejszanie przekrwienia błony śluzowej jamy nosowo-gardłowej.1-2 kropli roztworu do każdego otworu nosowego, 1-2 razy na dobę.OTC.
Przeznaczony do stosowania u dzieci w wieku od 2 do 11 lat.
Nie należy stosować dłużej niż przez dziesięć dni.
Ottilan MedGlicerol, nanokoloid srebra, nanokoloid miedziGlicerol wspomaga zmniejszenie obrzęku i towarzyszącego mu bólu, tworzy barierę ochronną na powierzchni skóry. Nanokoloidy srebra i miedzi mają działać bakteriobójczo.1-2 krople do ucha, maksymalnie trzy razy na dobę .Wyrób medyczny. Może być stosowany od 12 miesiąca życia.
UcholekOlejek goździkowy, olejek geraniowy, etanol, symbio, gliceryna.Zmniejszanie obrzęku i stanu zapalnego.3-4 krople do ucha 1-2 razy dziennie.Wyrób medyczny.
Xylogel 0,1%Chlorowodorek ksylometazoliny 1 mg/ml.W celu udrożnienia trąbki słuchowej.1 dawka aerozolu do każdego otworu nosowego, co 8-10 godzin.OTC.
Można stosować u dzieci powyżej 12 r.ż.
Nie należy stosować dłużej niż 3-5 dni.
Xylogel 0,05%Chlorowodorek ksylometazoliny 0,5 mg/ml.W celu udrożnienia trąbki słuchowej.1 dawka aerozolu do każdego otworu nosowego, co 8-10 godzin.OTC.
Przeznaczony do stosowania u dzieci w wieku od 3 do 12 lat.
Nie należy stosować dłużej niż 3-5 dni.
Xylometazolin WZF 0,1%Chlorowodorek ksylometazoliny 1 mg/ml.W celu udrożnienia trąbki słuchowej.2-3 kropli do każdego otworu nosowego, co 8 do 10 godzin (nie częściej niż 3 razy na dobę).OTC.
Można stosować u dzieci powyżej 12 r.ż.
Nie należy stosować dłużej niż 3-5 dni.

Jak wykazano w badaniach środki zmniejszające przekrwienie błon śluzowych, stosowane miejscowo, nie mają wpływu przebiegu choroby,[7]Griffin G, Flynn CA.: Antihistamines and/or decongestants for otitis media with effusion (OME) in children. Cochrane Database Syst Rev. 2011 Sep 7;(9) abstrakt stąd też ich działanie ogranicza się do subiektywnej poprawy samopoczucia chorego.

Ostre zapalenie ucha środkowego a antybiotykoterapia

Jak donoszą przeglądy wielu badań, antybiotyki nie wykazują wpływu na zmniejszenie bólu w przebiegu OZUŚ ani także liczby epizodów perforacji błony bębenkowej u dzieci. Należy pamiętać o możliwych działaniach niepożądanych jakie mogą wystąpić po ich zastosowaniu (wymioty, biegunka, wysypka). Stąd uzasadnioną wydaje się strategia „czujnej obserwacji”(ang. watchful waiting) stanu ogólnego.[8]Venekamp RP, Sanders SL, Glasziou PP, Del Mar CB, Rovers MM.: Antibiotics for acute otitis media in children. Cochrane Database Syst Rev. 2015 Jun 23;(6) abstrakt

Antybiotykoterapia jest natychmiastowo zalecana:

  • u dzieci poniżej 6 miesiąca życia,
  • u dzieci z wysoką gorączką (>39°C),
  • przy nasilonych dolegliwościach bólowych i wymiotach,
  • u dzieci poniżej 2 roku życia z obustronnym zapaleniem ucha środkowego,
  • u chorych z wyciekiem z ucha,
  • u dzieci z wadami twarzoczaszki, zespołem Downa, zaburzeniami odporności i nawracającymi zapaleniami ucha.
Czytaj też:
Co dla niemowlaka (0-1 r.ż.) na... [tabela]

Antybiotykiem z wyboru w leczeniu OZUŚ jest amoksycylina (Amotaks, Duomox, Ospamox), która powinna być przyjmowana co 12 godzin w dawce 1500-2000 mg u dorosłych i dzieci o masie ciała powyżej 40 kg. U  mniejszych dzieci zaleca się podawanie 2 dawek leku co 12 godzin, w sumie 75-90 mg/kg/dobę. Czas leczenia niepowikłanego OZUŚ u dorosłych i dzieci powyżej 2 roku życia trwać może 5 dni, natomiast u dzieci poniżej drugiego roku życia powinien wynosić 10 dni.[9]Hryniewicz W., Albrecht P., Radzikowski A.: Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego, 2016.

Data ostatniej aktualizacji: 22.12.2018.

mgr farm. Maria Anna Możdżeń

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego im Piastów Śląskich we Wrocławiu.

[artykuły] [nawiąż kontakt]

Cytuj ten artykuł jako:
Maria Możdżeń, i in.: Zapalenie ucha środkowego – co może polecić farmaceuta?, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/opracowania/zapalenie-ucha-srodkowego/) [dostęp: 17 stycznia 2019]



Źródła:   [ + ]

Ten temat zawiera 10 odpowiedzi, ma 8 głosów, i został ostatnio zaktualizowany przez  Konrad Tuszyński 3 tygodnie, 5 dni temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #46541 Punkty: 1

    Karolina Rucińska mgr farm.
    6 pkt.

    A czy wiadomo coś na temat skuteczności salicylanu choliny przy zapaleniu ucha? Wydaje mi się, że jest stosunkowo często polecany.

    1 użytkownik uznał wypowiedź za pomocną.
  • #46551 Punkty: 1

    Maria Możdżeń mgr farm.
    15 pkt.

    Salicylan choliny w kroplach może zmniejszać stan zapalny, ale co do  skuteczności jego działania niestety nie znalazłam potwierdzenia.

    1 użytkownik uznał wypowiedź za pomocną.
  • #46557 Punkty: 5

    Piotr Bednarek mgr farm.
    9 pkt.

    Ważne też jest podanie kropli do nosa po tej stronie co boli ucho.Otwiera się trąbka słuchowa od strony gardła, zmniejsza ciśnienie w uchu, ból ustepuje

    5 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #46582 Punkty: 2

    Konrad Kuśnierz mgr farm.
    19 pkt.

    …..tabela przedstawia preparaty mogące przynieść ulgę w obrzęku błon śluzowych, który często towarzyszy OZUŚ.” W jakim mechanizmie preparaty takie jak CUE, FONIX działają na ból ucha środkowego wkrapiane do przewodu zewnętrznego i gdzie w uchu zewnetrznym znajduje się błona śluzowa .Na porządku dziennym należy nawracać pacjentów skażonych reklamą która stosuje metodę niedomówień i pacjenci na OZUŚ kupują FONIX BÓL UCHA bo do tego nakłania ich reklama, czyli do ignorowania podstawowej przyczyn bólu.

    2 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
    • #46584 Punkty: 3

      Maria Możdżeń mgr farm.
      15 pkt.

      Słuszna uwaga, preparaty te nie są główną strategią leczenia a jedynie elementem mogącym wspomóc terapię. Warto jednak wiedzieć z jakimi preparatami, w tym wyrobami medycznymi, możemy się zetknąć w codziennej praktyce, co nie znaczy że należy takie specyfiki pacjentom polecać…

      3 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #46590 Punkty: 4

    Konrad Tuszyński mgr farm.
    1.1K pkt.

    Mnie zaciekawiły te krople z klotrimazolem, jeszcze OTC – komu niby mielibyśmy to polecić i na jakiej podstawie? 🙂

    4 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
    • #46699 Punkty: 3

      Magdalena Pelczarska mgr farm.
      74 pkt.

      Zastanawia mnie, jak farmaceuta miałby ocenić, czy infekcja jest grzybicza. Skoro produkt jest OTC

      3 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #46758 Punkty: 1

    Adrianna Malawska tech. farm.
    28 pkt.

    “Stąd uzasadnioną wydaje się strategia „czujnej obserwacji”(ang.watchful waiting) stanu ogólnego.”

    Tylko jak przekonać rodziców dziecka lub pacjenta, że nie ma się co śpieszyć z antybiotykiem 😉

     

    1 użytkownik uznał wypowiedź za pomocną.
    • Ta odpowiedź została zmodyfikowana 3 tygodnie, 6 dni temu przez  Adrianna Malawska.
    • Ta odpowiedź została zmodyfikowana 3 tygodnie, 6 dni temu przez  Adrianna Malawska.
  • #46781 Punkty: 1

    Adrian Magierek mgr farm.
    69 pkt.

    Czy jesteśmy w stanie w aptece różnicować zapalenie ucha środkowego od zapalenia ucha zewnętrznego? Czy może lepiej po prostu zalecać ibuprofen/paracetamol p.o. na każdy ból ucha (o ile oczywiście nie ma objawów sugerujących wysłanie do lekarza) i nie bawić się w krople, bo do tanich nie należą, a na OZUŚ średnio pomogą?

    1 użytkownik uznał wypowiedź za pomocną.
    • #46797 Punkty: 0

      Konrad Tuszyński mgr farm.
      1.1K pkt.

      Wyroby medyczne mogą zdecydowanie przynieść więcej szkody niż pożytku. Producenci się zabezpieczają, pisząc żeby nie stosować w przypadku perforacji błony bębenkowej. Tylko skąd my mamy wiedzieć, ze do perforacji nie doszło? 🙂

      Zgadzam się z Adrianem, ale akurat krople z salicylanem choliny można ew. rozważyć, bo choć przy OZUŚ nie pomogą, to łagodzą stan zapalny ucha zewnętrznego i wspomagają oczyszczanie przewodu słuchowego, przy małym ryzyku efektów ubocznych (inaczej nie byłyby OTC).

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

7 Udostępnień
Udostępnij7
+1
Udostępnij
Email
Pocket
WhatsApp