Czy stosowanie spirytusu salicylowego do przemywania ran i odkażania skóry ma sens? Czy warto go rekomendować, choćby z uwagi na niską cenę?
Tak, ma sens, ponieważ spirytus salicylowy posiada właściwości antyseptyczne. Według wskazań może być stosowany do odkażania skóry, m.in. w otarciach naskórka, trądziku, łojotoku.1 Nie jest jednak środkiem pierwszego wyboru, z powodu możliwości wywołania podrażnień skóry oraz spowolnienia gojenia tkanek, a w szczególności procesu ziarninowania.
Co zawiera i jak działa spirytus salicylowy?
W skład spirytusu salicylowego (Spirytus salicylatus) według FP X wchodzi kwas salicylowy w stężeniu 2% oraz etanol w stężeniu 70% (v/v).2
Spirytus salicylowy jest preparatem antyseptycznym, ponieważ zawiera:
- alkohol etylowy w stężeniu wystarczającym do osiągnięcia działania bakteriobójczego, grzybobójczego i wirusobójczego,3
- kwas salicylowy (2%), który też wykazuje słabe działanie odkażające.
Poza tym kwas salicylowy w stężeniu 2% działa przeciwzapalnie.
Dlaczego nie jest środkiem pierwszego wyboru?
Spirytus salicylowy (zasadniczo etanol) nie jest środkiem pierwszego wyboru, ponieważ:
- posiada niski indeks biozgodności, co oznacza, że uszkodzeniu ulegają zarówno komórki bakteryjne jak i komórki ludzkiego ciała (fibroblasty),4
- hamuje gojenie tkanek, a w szczególności proces ziarninowania, co opóźnia wygojenie rany,
- posiada właściwości wysuszające, co może prowadzić do podrażnień skóry, reakcji alergicznych oraz dermatoz,5
- powoduje silny ból i pieczenie po aplikacji.
W związku z powyższym zaleca się wybór preparatów o mniejszym potencjale drażniącym (takich jak oktenidyna, poliheksanidyna i jodopowidon) lub z dodatkiem emolientów oraz humektantów, czyli np. kwasu hialuronowego, gliceryny.6 Etanol w stężeniu 70%, a więc także i spirytus salicylowy, który go zawiera, może być jednak stosowany do odkażania skóry, której ciągłość nie jest przerwana, np. przed zabiegiem pobrania krwi lub podskórnego podania insuliny.
Źródła
- Informacja dla pacjenta, Podmiot odpowiedzialny: Małgorzata Kacperska, Jan Kacperski PPH “Microfarm”, 30-535 Kraków ul. Krakusa 7 tel./fax 12 65-66-235, 2014 ↩
- Farmakopea Polska XI. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych PTF, Warszawa 2017 ↩
- Williamson DA, Carter GP, Howden BP. Current and Emerging Topical Antibacterials and Antiseptics: Agents, Action, and Resistance Patterns. Clin Microbiol Rev. 2017 Jul;30(3):827-860. pełny tekst. ↩
- Kramer A, Dissemond J, Kim S, Willy C, Mayer D, Papke R, Tuchmann F, Assadian O. Consensus on Wound Antisepsis: Update 2018. Skin Pharmacol Physiol. 2018;31(1):28-58. doi: 10.1159/000481545. Epub 2017 Dec 21. PMID: 29262416. pełny tekst ↩
- Jing JLJ, Pei Yi T, Bose RJC, McCarthy JR, Tharmalingam N, Madheswaran T. Hand Sanitizers: A Review on Formulation Aspects, Adverse Effects, and Regulations. Int J Environ Res Public Health. 2020 May 11;17(9):3326. doi: 10.3390/ijerph17093326. PMID: 32403261; PMCID: PMC7246736. pełny tekst ↩
- Kramer A, Dissemond J, Kim S, Willy C, Mayer D, Papke R, Tuchmann F, Assadian O. Consensus on Wound Antisepsis: Update 2018. Skin Pharmacol Physiol. 2018;31(1):28-58. doi: 10.1159/000481545. Epub 2017 Dec 21. PMID: 29262416. pełny tekst. ↩