Karty charakterystyki substancji niebezpiecznych – co trzeba wiedzieć?

Na terenie każdego zakładu pracy, w którym używane są substancje lub mieszaniny uznane za niebezpieczne lub stwarzające zagrożenie, istnieje obowiązek prowadzenia ich ewidencji oraz stosowania odpowiednich środków ochrony zgodnie z kartami charakterystyki tych substancji. Obowiązek ten wynika z art. 221 Kodeksu Pracy. ¹ W aptece substancje niebezpieczne lub stwarzające zagrożenie to głównie substancje recepturowe, ale również preparaty służące do sprzątania i dezynfekcji (np. Domestos, ACE, Aerodesin). Klasyfikacja, oznakowanie oraz pakowanie substancji i mieszanin zostały opisane w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego.² W aptece należy prowadzić ewidencję używanych substancji niebezpiecznych lub stwarzających zagrożenie oraz posiadać karty charakterystyki tych substancji lub mieszanin w wersji papierowej lub elektronicznej. Karty charakterystyki powinien dostarczyć producent substancji, ale można je też pobrać ze stron internetowych producentów. Istotne, aby były przygotowane zgodnie z obowiązującym wzorem, czyli powinny posiadać 16 sekcji. Poniżej opisałam, co powinna zawierać każda z nich:

• w sekcji 1 znajdują się m.in. dane dostawcy z numerem telefonu i adresem e-mailowym (ta informacja ułatwia rozróżnienie aktualnych kart od tych przygotowanych wg starych przepisów),
• sekcja 2 dotyczy identyfikacji zagrożeń przedstawionych w postaci piktogramów, symboli oraz opisów zagrożeń. W tej sekcji wskazane są też środki ostrożności, jakie należy zachować przy pracy z daną substancją,
• sekcja 3 zawiera informacje o składzie,
• sekcje 4, 5, 6, 7 i 8 dotyczą postępowania z  substancją, środków pierwszej pomocy i środków ochrony,
• w Sekcji 9 opisane są właściwości fizyczne i chemiczne a w 10 stabilność i reaktywność substancji,
• kolejne sekcje (11, 12) to informacje toksykologiczne i ekologiczne,
• sekcja 13 i 14 dotyczy postępowania z odpadami i transportu, w sekcji 15 zamieszczono podstawy prawne a w ostatniej 16 sekcji informacje inne.

Na potrzeby przygotowania ewidencji najważniejsze są informacje zawarte w sekcji 2 oraz informacje o środkach ochrony w sekcji 8. W aptece prócz ewidencji powinny się znajdować i być używane do pracy środki ochrony jak np. okulary, rękawice, maseczki. Karty charakterystyki można znaleźć np. na stronie Fagron, a dla substancji używanych do utrzymania porządku w aptece np. na tej stronie. Posiadanie kart charakterystyki dla danej substancji od każdego producenta nie jest konieczne. Informacje o substancjach niebezpiecznych i stwarzających zagrożenie znajdują się też w ustawie o substancjach chemicznych i ich mieszaninach.³ a wymagania dotyczące sporządzania kart charakterystyki w rozporządzeniu Komisji (UE).⁴ Kierownik apteki powinien zadbać o to, aby w aptece znalazło się zestawienie stosowanych substancji niebezpiecznych np. w formie tabeli. Najważniejsze informacje, jakie powinny się tam znaleźć to: rodzaj zagrożenia, środki ochrony osobistej, jakie należy stosować podczas pracy z daną substancją oraz pierwsza pomoc, jaką należy zastosować w razie kontaktu z substancją. Poniżej przykładowe zestawienie.

Lp.	Nazwa substancji chemicznej	Identyfikacja zagrożenia	Środki ochrony indywidualnej	Pierwsza pomoc	Środki gaśnicze
1	Acidum boricum	Może działać szkodliwie na płodność oraz na dziecko w łonie matki	Rękawice i odzież ochronna, maska FP3	Przepłukanie oczu, wentylacja dróg oddechowych, przepłukanie jamy ustnej.
2	Benzocaina	Może powodować reakcję alergiczną skóry	Rękawice i odzież ochronna	Przepłukanie skóry, oczu, jamy ustnej, wentylacja dróg oddechowych
3	Chloramfenikol	Powoduje wady genetyczne, może powodować raka, może działać szkodliwie na płodność i na dziecko w łonie matki, może powodować uszkodzenia narządów przez długotrwałe narażenie na kontakt, może powodować reakcję alergiczną skóry	Rękawice i odzież ochronna, maska FP3, okulary ochronne szczelnie zamknięte	Przepłukanie skóry, oczu, jamy ustnej, wentylacja dróg oddechowych

W aptece wykonującej leki recepturowe powinny się znaleźć środki ochrony osobistej wymagane przez zapisy w kartach charakterystyki substancji niebezpiecznych. Obecność kart charakterystyki substancji niebezpiecznych może być kontrolowana przez Inspekcję Sanitarną oraz Inspekcję Pracy. Warto zatem zadbać o przygotowanie zestawienia substancji niebezpiecznych stosowanych w aptece przede wszystkim ze względów bezpieczeństwa, ale również z powodu uwag, jakie mogą pojawić się podczas kontroli.