fbpx
REKLAMA
NLPZ w bólach krzyżach.
▲ NLPZ w bólach krzyżach.

Przegląd preparatów rozgrzewających na bóle mięśniowo-stawowe

mgr farm.

Absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Zainteresowania farmaceutyczne (szczerze): prawo farmaceutyczne i aspekty ekonomiczne prowadzenia apteki, a także dermatologia.

Jakimi preparatami rozgrzewającymi dysponujemy w aptece i czym się między sobą różnią?

Preparaty rozgrzewające stanowią bezpieczną alternatywę dla doustnych leków przeciwbólowych stosowanych w leczeniu bólów o podłożu reumatycznym i zwyrodnieniowym, zwłaszcza u starszych pacjentów, przyjmujących już wiele leków. Na rynku dostępnych jest wiele preparatów rozgrzewających. W artykule znajdziesz informacje o ich rodzajach, skuteczności składników, sposobach stosowania oraz środkach ostrożności, co ułatwi Ci rekomendację tych produktów.

Zastosowanie preparatów rozgrzewających

Preparaty rozgrzewające można polecić pacjentom:

REKLAMA
  • którzy doznali przeciążenia mięśni lub nadmiernego wysiłku fizycznego
  • skarżącym się na bóle i kurcze mięśni,
  • cierpiącym na stany zapalne stawów,
  • chorującym na ChZS,
  • cierpiącym na bóle neuropatyczne (pomocniczo),
  • sportowcom – przed i po treningu.

Jak działa preparat rozgrzewający?

Działanie preparatów rozgrzewających opiera się na reakcjach chemicznych zachodzących w samym nośniku preparatu (niektóre plastry, okłady żelowe) lub na miejscowym drażnieniu skóry. W drugim przypadku dochodzi do powstania łagodnego terapeutycznego stanu zapalnego, miejscowego przekrwienia i zaczerwienienia. Wywołany stan zapalny aktywuje mechanizmy obronne organizmu, powodując tym samym zmniejszenie bólu i rozluźnienie mięśni.[1]

Właściwości składników – rozgrzewające, przeciwzapalne, rozluźniające

W deklarowanym składzie preparatów rozgrzewających znajdziemy szeroką gamę substancji pochodzenia naturalnego. Jest to: kamfora, olejki terpentynowe, olejek eukaliptusowy, rozmarynowy, cynamonowy, sosnowy, jałowcowy, oleożywice z papryki czerwonej, jad żmii, oleje z tłuszczu świstaka, czarci pazur, ekstrakt z żywokostu, jałowca, mięty pieprzowej, arniki górskiej, rozmarynu, miłorzębu, nagietka, tarczycy bajkalskiej, jeżówki, rdestu, rumianku i wiele innych. Działanie wielu z nich oparte jest na tradycyjnym, wieloletnim stosowaniu. Niektóre, pomimo zastosowania w maściach o głównie rozgrzewającym działaniu, mają inne właściwości, np.: ekstrakt z tymianku czy arniki działa antyseptycznie, a arnika przeciwzapalnie. Skupmy się zatem na składnikach, których działanie rozgrzewające i przeciwbólowe zostało udowodnione.

Kapsaicyna oddziałuje z receptorami czuciowymi bólowymi TRPV1. Często te receptory potocznie nazywa się „kapsaicynowymi”. Występują one w dużych ilościach w błonach komórek nerwowych obwodowego układu nerwowego. Początkowo kapsaicyna aktywuje ten receptor, stąd pacjent może w pierwszych chwilach po podaniu preparatu odczuwać nasilenie bólu. Natomiast przy przedłużonym oddziaływaniu kapsaicyny na receptor TRPV1 ulega on inaktywacji, hamując tym samym odczuwanie bólu.[2][3] Jej skuteczność w RZS została potwierdzona w przeglądzie Cochrane.[4]

Kamfora stanowi składnik olejku Cinnamommum camphora, wykazuje działanie przeciwzapalne. Jej skuteczność udowodniono w chorobach związanych ze stanami zapalnym stawów oraz neuralgiach.[5]

Olejki terpentynowe (pinen, limonen), olejek eukaliptusowy, rozmarynowy wykazują działanie drażniące skórę, rozszerzają obwodowe naczynia krwionośne, wywołują przekrwienie, zaczerwienienie oraz stan zapalny.[6]

Jad żmii zawiera kompleks enzymów (fosfolipazę, fosfodiesterazę, hialuronidazę) oraz peptyd o właściwościach hemolizujących. Substancje te powodują zwiększenie przepuszczalności naczyń włosowatych, działają drażniąco i przeciwbólowo.[7]

Czarci pazur (diabelski szpon) to zwyczajowa nazwa hakorośli rozesłanej. Jej korzenie zawierają glikozydy irydowe o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwobrzękowym.[8]
Skuteczność hakorośli w łagodzeniu bólu (w tym nieswoistych bólów pleców) potwierdzono badaniami analizowanym w przeglądzie Cochrane jedynie w przypadku podania doustnego.[9] Brak jednak wiarygodnych badań potwierdzających miejscową skuteczność, jaką deklarują producenci.

Przegląd badań klinicznych wskazuje również na zasadne miejscowe stosowanie wyciągów żywokostu i kory wierzby białej. W ich przypadku wykazano przewagę skuteczności w stosunku do placebo.[9]

Poza tym w składzie preparatów rozgrzewających często znajduje się salicylan metylu czy mentol lub oleje z tłuszczów zwierzęcych (gęsi z żywokostem).

Salicylan metylu wykazuje działanie przeciwzapalne. Hamując cyklooksygenazę zmniejsza produkcję prostaglandyn, co w efekcie redukuje ból. Jego działanie przeciwbólowe jest słabe, dotyczy ono przede wszystkim przewlekłych bólów mięśniowo – stawowych.[10]

Mentol działa doraźnie chłodząco i znieczulająco, w miarę narastania stężenia leku w tkankach zmniejsza odczuwania bólu.

Oleje z tłuszczów zwierzęcych jako źródła nienasyconych kwasów tłuszczowych odpowiadają za lepsze miejscowe ukrwienie i dotlenienie, co sprzyja rozluźnieniu mięśni.

O czym poinformować pacjenta przed zastosowaniem

Składniki zawarte w preparatach mogą powodować niepożądane odczyny alergiczne, zwłaszcza zaaplikowane w niewłaściwy sposób. Dlatego warto przypomnieć pacjentowi kilka podstawowych zasad:

  • Stosowanie preparatów drażniących skórę należy rozpoczynać od przetestowania na małym obszarze skóry.
  • Uczucie mrowienia i pieczenia zaraz po nałożeniu preparatu jest normalną reakcją.
  • Po nałożeniu preparatu dokładnie umyć ręce wodą z mydłem.
  • Nie należy nakładać preparatu na skórę uszkodzoną, zmienioną chorobowo.
  • Preparatów nie stosować na błony śluzowe oraz przed gorącą kąpielą.
  • Jeżeli uczucie pieczenia jest uciążliwe lub pojawił się obrzęk, należy usunąć preparat i przemyć skórę obficie letnią wodą.
  • Nie stosować u dzieci poniżej 12 roku życia.

U dzieci, osób z chorobami skóry, wrażliwą skórą lub osób mogących mieć problem z właściwą aplikacją preparatu można zasugerować stosowanie okładów żelowych zimno-ciepło (Nexcare Cold Hot). Nie powodują podrażnień, w każdej chwili można usunąć źródło ciepła i są wielorazowego użytku.

Rodzaje preparatów

Na polskim rynku dostępne są maści, kremy, żele, plastry rozgrzewające oraz okłady żelowe.

Wśród maści, kremów i żeli mamy zarejestrowanych kilka leków (NeoCapsiderm, Maść kamforowa, Viprosal, DipHot Rozgrzewająca) oraz całą gamę wyrobów medycznych i kosmetyków znanych nam jako wszelkie maści końskie, niedźwiedzie, balsamy z sadeł zwierząt itp.

Plastry możemy podzielić na dwie kategorie. Pierwsze wykazują właściwości rozgrzewające ze względu na drażniące i przeciwzapalne działanie na skórę takich składników jak: kapsaicyna, salicylan glikolu (Prel Red) czy oleożywice z papryki czerwonej, żywice terpenowe, salicylan metylu, kamfora (Hot Pepper, Hot Plast, Perfect Plast). Do drugiego rodzaju zaliczają się plastry, w których wydzielane ciepło powstaje na skutek rozgrzania sypkich składników (sproszkowane żelazo, węgiel) znajdujących się w saszetce plastra (Apap Thermal, Thermo Hot Pyralgina, Opokan Med, Dolgit). Zerwanie warstwy zabezpieczającej z plastra rozpoczyna reakcję egzotermiczną.

W tabeli poniżej zostały zebrane preparaty rozgrzewające dostępne na polskim rynku.

Nazwa handlowaStatusPostaćSkładZastosowanie wg producenta
Nexcare Cold Hotwyrób medycznyokład żelowy, 10 x 10 cm, 10 x 26 cmżel biodegradowalnyZanurzyć okład żelowy w zagotowanej wodzie na 5–6 minut lub podgrzewać w kuchence mikrofalowej przez 1 min. Przykładać okład na bolące miejsce używając dołączonego etui.
Termo Hot Pyralginawyrób medycznyplaster, 13 x 9,5 cmsproszkowane żelazo, węgiel aktywowany, woda, sólCzas działania do 14 h. Nie naklejać plastra ponownie w to samo miejsce przed upływem 24 h.
Opokan Medwyrób medycznyplaster, 13 x 10 cmsproszkowane żelazo, węgiel aktywowany, woda, sólCzas działania do 12 h. U osób starszych lub w przypadku niskiej tolerancji termicznej - na odzież bezpośrednio przylegającą do ciała. Nie naklejać plastra ponownie w to samo miejsce przed upływem 24 h.
Dolgit plastry rozgrzewającewyrób medycznyplaster, 13 x 10 cmsproszkowane żelazo, węgiel aktywowany, woda, sólCzas działania do 12 h. U osób starszych lub w przypadku niskiej tolerancji termicznej - na odzież bezpośrednio przylegającą do ciała. Nie naklejać plastra ponownie w to samo miejsce przed upływem 24 h.
Apap Thermalwyrób medycznyplastersproszkowane żelazo, węgiel aktywowany, wodaCzas działania do 8h. Nie naklejać plastra ponownie w to samo miejsce przed upływem 24 h.
Prel Red wyrób medycznyplaster, 12 x 8 cmkapsaicyna, salicylan glikoluMożna stosować od 6 r.ż. Działa do 8h, stosować maksymalnie 4 razy na dobę.
Hot Pepper wyrób medycznyplaster, 18 x 12 cmoleożywica z papryki czerwonej, salicylan metylu, kamforaCzas działania do 12 h. Nie naklejać plastra ponownie w to samo miejsce przez kilka dni.
Perfect Plastwyrób medycznyplaster, 18 x 12 cmoleożywica z papryki czerwonej, salicylan metylu, kamfora, żywice terpenoweCzas działania do 6h. Nie naklejać plastra ponownie w to samo miejsce przed upływem 12 h.
Hot Plastwyrób medycznyplaster, 14 x 9 cmekstrakt z arniki górskiej, ekstrakt z kory wierzby białej, czarci pazurPrzed użyciem należy zwilżyć klej ciepłą wodą, co aktywuje czynnik grzewczy. Czas działania do 24 h.
NeoCapsidermlek OTCmaść, 30 g1 g maści zawiera: 0,5 mg noniwamidu, 53 mg kamfory, 97 mg olejku terpentynowego z sosny nadmorskiej, 25 mg olejku eukaliptusowegoStosować 1 – 2 razy na dobę, nie dłużej niż 2 dni. Następną kurację w tym samym miejscu można powtórzyć po upływie 14 dni.
Maść kamforowa 10%lek OTCmaść, 10 g1 g maści zawiera: 100 mg kamforyMożna stosować od 6 r.ż. Stosować 1 – 2 razy na dobę.
Viprosal Blek OTCmaść, 50 g1 g maści zawiera:0,05 j.m. jadu żmii zygzakowatej, 30 mg kamfory racemicznej, 30 mg olejku terpentynowego z sosny nadmorskiej, 10 mg kwasu salicylowego Stosować 1 - 2 razy na dobę do ustąpienia objawów.
Dip Hot Rozgrzewającalek OTCkrem, 67 g, 100 g1 gram kremu zawiera: 128 mg salicylanu metylu, 59,1 g mentolu 59, 19,7 g olejku eukaliptusowego, 14,7 mg olejku terpentynowegoStosować 2 - 3 razy dziennie do ustąpienie objawów
Alpanbalm Termoterapiawyrób medycznymaść, 60 golej z tłuszczu świstaka, olejek kamforowy, olejek sosnowyStosować do masażu, powolnymi, kulistymi ruchami do osiągnięcia efektu rozgrzania.
Smalec gęsi z żywokostemkosmetykmaść, 50 g, 100 gsmalec gęsi, ekstrakt z żywokostu Stosować 2 – 3 razy dziennie.
Maść końska rozgrzewająca Herbamedicuskosmetykmaść, 250 g, 500 g kasztanowiec zwyczajny, żywokost lekarski, jałowiec pospolity, arnika górska, rozmaryn lekarski, kamfora, mięta pieprzowa, sosna, miłorząb japoński, tarczyca bajkalska, jeżówka purpurowa, rzepik pospolity, nagietek lekarski, tymian, jodła pospolita, borówka czernica, grejpfrut, sosna górska - kosówka właściwa, lewanda, czarny wrzos, Riben Nigrum, rumianek, ekstrakt z papryki chili, cynamonowiec cejloński.Smarować kilka razy dziennie. W celu zwiększenia efektu działania zaleca się przykrycie nasmarowanych części ciała odzieżą oraz „kocowanie”.
Końska maść rozgrzewająca Virdekosmetykżel, 350 gkamfora, ekstrakt z nagietka lekarskiego, ekstrakt z żywokostu lekarskiego, ekstrakt z kasztanowca pospolitego, ekstrakt z arniki górskiej, ekstrakt z lawendy lekarskiej, olejek z jałowca pospolitego, olejek z rozmarynu lekarskiego, olejek z cynamonowca wonnego, olejek z eukaliptusa gałkowego, olejek z cytryny, olejek z jodły pospolitej, olejek z mięty pieprzowej, olejek z mięty polnej, olejek sosny zwyczajnej, ekstrakt z papryki rocznejSmarować kilka razy dziennie. W celu zwiększenia efektu działania zaleca się przykrycie nasmarowanych części ciała odzieżą oraz „kocowanie”.
Krauterhoh maść końska silnie rozgrzewającakosmetykmaść, 250 g, 500 g wyciągi z winorośli, kasztanowca, melisy, rumianku, jemioły, chmielu, kozłka lekarskiego, krwawnika i kopru włoskiegoStosować kilka razy dziennie.
Dr Natury Maść Końska rozgrzewającakosmetyk żel, 500 gkamfora, olejek z gloterii rozesłanej, ekstrakt z rumianku, ekstrakt z melisy, wyciąg z krwawnika pospolitego, wyciąg z chmielu zwyczajnego, wyciąg z liści jemioły, wyciąg z kory kasztanowca, ekstrakt z waleriany, ekstrakt z fenkułu włoskiego, ekstrakt z owoców jałowcaStosować do masażu i terapii manualnych, kilka razy dziennie.
Maść niedźwiedzia silne grzaniekosmetykmaść, 100 gkamfora, czarci pazur, rozmaryn lekarski, lawenda, sosna zwyczajna, eukaliptus, olej z kiełków pszenicy, sok z aloesu, oliwa z oliwek, olej pomarańczowyStosować 2 – 3 razy dziennie.
Perskindol Active Classic Gelwyrób medycznyżel, 100 mlmentol, salicylan metylu olejek z igieł sosnowych, olejki z cytrusów, olejek ze skórki pomarańczy, olejek z bergamotki (bez furokumaryny), olejek lawendowy, olejek rozmarynowy, terpineol, octan terpinylu.Można stosować od 5 r.ż. Stosować kilka razy dziennie

W aptece spotkamy się jeszcze z wieloma preparatami, które swoją nazwą sugerują działanie rozgrzewające. Jednak analiza ich składów sugeruje brak lub znikomą siłę działania, jakie opisane zostało w tym opracowaniu. Dlatego też nie znalazły się one w powyższej tabeli.

REKLAMA

Piśmiennictwo:

  1. ChPL NeoCapsiderm maść
  2. Pieńko T., Kapsaicyna – właściwości, zastosowania i perspektywy, Biuletyn Wydz. Farm. WUM, 2013; 2, 11-17, pełny tekst
  3. Caterina M.J., Schumacher M.A., Tominaga M., Rosen T.A., Levine J.D., Julius D. The capsaicin receptor: a heat-activated ion channel in the pain pathway. Nature 1997; 389(6653):816-24 abstrakt
  4. Richards  B. L., Whittle  S. L., Buchbinder  R., Neuromodulators for pain management in rheumatoid arthritis. Cochrane Database of Systematic Reviews 2012, Issue 1. pełny tekst
  5. Rodriguez-Merchan E.C., Topical therapies for knee osteoarthritis, Postgrad Med.,2018 Sep;130(7):607-612 abstrakt
  6. Kohlmunzer S. Farmakognozja, PZWL, 2007; 539-544
  7. ChPL Viprosal maść
  8. Lorenzo Ch., Dell’agli M., Badea M. Dima L. Colombo L.Sangiovanni E. Restani P. Bosisio E., Plant food supplements with anti-inflammatory properties: a systematic review, Crit Rev Food Sci Nutr. 2013; 53(5): 507-16 abstrakt
  9. : Oltean H., Robbins C., van Tulder M. W., Berman B. M., Bombardier C., Gagnier J.J., Herbal medicine for low‐back pain. Cochrane Database of Systematic Reviews 2014, Issue 12, pełny tekst
  10. ChPL Balsamum Mentholi Compositum
Cytuj ten artykuł jako:
Marta Pajęcka, Przegląd preparatów rozgrzewających na bóle mięśniowo-stawowe, Portal opieka.farm (https://opieka.farm/preparaty/przeglad-preparatow-rozgrzewajacych-na-bole-miesniowo-stawowe/) [dostęp: 29 lipca 2021]
Cytuj ten artykuł jako:
Pajęcka,
Marta.
Przegląd preparatów rozgrzewających na bóle mięśniowo-stawowe,
Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email
Komentarze
Subskrybuj
Powiadom o
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
REKLAMA
0
Wyraź swoje zdanie i dodaj komentarz :)x
Przewiń do góry