REKLAMA
REKLAMA

wszystkie >

Zespół długiego QT i torsade de pointes (TdP). Jakie leki zwiększają ryzyko? [Q&A]

mgr farm.

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego UJ CM. Laureatka III edycji Konkursu Umiejętności Klinicznych.

Leki wydłużające QT pisane są przez lekarzy różnych specjalizacjacji (psychiatra, internista, kardiolog, lekarz rodzinny...) i czasem dopiero w aptece istnieje możliwość wychwycenia interakcji.

Pytanie czytelnika

Zespół długiego QT i torsade de pointes (TdP). Jakie leki zwiększają ryzyko?

Krótka odpowiedź

Leki zwiększające ryzyko TdP zebraliśmy w tabeli poniżej.

REKLAMA

Wyjaśnienie

Wiele powszechnie stosowanych leków może wywoływać rzadkie, ale poważne i potencjalnie śmiertelne działania niepożądane. Jednym z takich groźnych dla życia efektów ubocznych (ADR) jest nabyty zespół długiego QT oraz tzw. balet serca (TdP). Z tymi terminami spotykamy się na co dzień czytając choćby ChPL lub ulotki leków, jednak nie każdy rozumie, co właściwie oznaczają. W artykule poruszone są zagadnienia wymagające przypomnienia podstaw fizjologii – jeśli jednak nie chcesz się w nie zagłębiać, zapamiętaj najważniejsze:

  • zespół długiego QT (LQTS) to nieprawidłowości w EKG, których przyczyną są zaburzenia rytmu serca,
  • prowadzi do migotania komór oraz słynnego torsade(s) de pointes (TdP) (czyt. torsad depuant), które przy braku czynności reanimacyjnych, kończy się śmiercią,
  • zespół może być wrodzony (wówczas jest to mutacja kanałów jonowych) lub nabyty (jako działanie niepożądane leków),
  • wzrost ryzyka zależy od dawki!
  • im więcej leków wydłużających QT, tym większe ryzyko wystąpienia arytmii,
  • ryzyko możesz minimalizować sprawdzając, czy pacjent nie stosuje kombinacji leków wydłużających QT (tabela poniżej),
  • jeśli leków nie można odstawić, wskazane jest wykonanie EKG po włączeniu kolejnego leku.

Czym jest zespół długiego QT i torsade de pointes?

Zespół długiego QT (LQTS, ang. long QT syndrome) jest rzadkim wrodzonym lub nabytym schorzeniem serca, w którym opóźniona repolaryzacja mięśnia sercowego z następującą przyspieszoną akcją serca zwiększają ryzyko wystąpienia baletu serca (torsades de pointes), który jest postacią arytmii komorowej.

Nazwa pochodzi od zaobserwowanego w tym stanie chorobowym patologicznego wydłużenia odstępu QT w zapisie elektrokardiograficznym (EKG). Prawidłowo odstęp ten wynosi od 350 do 440 milisekund.[1]

Zespół długiego QT i torsade de pointes (TdP). Jakie leki zwiększają ryzyko? [Q&A]
Odstęp QT[2]

Polekowe wydłużenie odstępu QT i występowanie TdP są działaniami niepożądanymi wielu często stosowanych leków. Ponieważ związek między określonym lekiem a wystąpieniem baletu serca jest trudny do udokumentowania, jako wskaźnik ryzyka wystąpienia arytmii stosuje się wydłużenie odstępu QT.

Objawy wydłużenia odcinka QT 

Samo wydłużenie QT może nie dawać żadnych objawów. U niektórych pacjentów mogą jednak wystąpić:

  • omdlenia na skutek stresu, wysiłku fizycznego lub hałasu (zwykle nagłe, bez towarzyszących objawów),
  • drgawki,
  • nagłe zatrzymanie krążenia,
  • nagła śmierć sercowa, wywołana migotaniem komór.[3].

Jak dochodzi do zaburzeń rytmu serca?

Odstęp QT w zapisie EKG obrazuje aktywność elektryczną mięśnia sercowego, która zależy od prądów jonowych płynących przez kanały w błonach komórek sercowych. Liczne leki wydłużają odstęp QT poprzez blokowanie prądu potasowego (IKr) ze względu na możliwość wiązania się do wnętrza kanału dla jonów K+ (HERG). Inne substancje lecznicze mogą powodować nieprawidłowe przemieszczanie się białek tworzących kanał z wnętrza komórki w kierunku błony komórkowej. W związku z tym niektóre białka w ogóle nie docierają do błony komórkowej, a część dociera tam w nieprawidłowej postaci, która nie może pełnić swojej funkcji i w rezultacie przez kanał przechodzi mniej jonów potasowych. Predysponuje to do wydłużenia procesu repolaryzacji i wystąpienia arytmii typu baletu serca[4][1].

Jakie czynniki zwiększają ryzyko wysłużenia odcinka QT i baletu serca?

Ryzyko wystąpienia niemiarowości rośnie, jeśli występują następujące czynniki:

  • płeć żeńska,
  • zaawansowany wiek (>65 lat),
  • niewydolność wątroby i nerek,
  • historia rodzinna zespołu długiego QT,
  • współistniejąca choroba sercowe-naczyniowa (nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca),
  • zaburzenia elektrolitowe (niedobór potasu, wapnia, magnezu),
  • interakcje lekowe,
  • polimorfizm genów kodujących kanały jonowe lub enzymy zaangażowane w metabolizm leków.[5][6][4]

Leki wydłużające odstęp QT

W tabeli przedstawiono leki o udokumentowanych przypadkach wywołania zespołu długiego QT i TdP.[7][8]

KategoriaLekNazwa handlowa
Leki antyarytmicznechinidyna i chininaTonic Kinley, Schweppes
sotalol*Biosotal, Sotahexal
amiodaron*Cordarone, Opacorden
Leki przeciwdrobnoustrojoweklarytromycyna*Klacid, Klabax
erytromycyna*Davercin
moksyfloksacyna*Avelox, Floxitrat, Moloxin
sparfloksacyna
lewofloksacyna*Levoxa, Oroflocina, Tavanic, Levalox
chlorochina*Arechin
hydroksychlorochina*Plaquenil
ko-trimoksazol*Biseptol, Bactrim
trimetoprim*Trimesan, Urotrim
flukonazol*Flucofast, Flucorta, Flumycon, Mycosyst, Diflucan
amantadyna*Viregyt K
Leki przeciwnowotworowetamoksyfen*Tamoxifen-EGIS, Nolvadex-D
oksaliplatyna
Leki przeciwdepresyjne amtryptylina*Amitriptylinum VP
klomipramina*Anafranil
nortryptylina
citalopram*Citabax, Aurex, Citronil, Cital
escitalopram*Elicea, Pralex, Depralin, Mozarin
doksepina*Doxepin Teva
sertralina*Asentra, Asertin, Setaloft, Sertagen, Zoloft, Zotral
paroksetyna*ParoGen, Seroxat, Paxtin
Leki przeciwpsychotycznechlorpromazyna*Fenactil
haloperidol*Haloperidol Unia
kwetiapina*Ketrel, Kwetaplex
risperidon*Rispolept, Risperidon Vipharm
tiorydazyna
sulpiryd*Sulpiryd Teva
ziprasidon*Zypsila
Leki działające na przewód pokarmowy famotydyna*Famogast, Ulfamid
cisaprid Gasprid
Hormony fludrokortyzon
wazopresyna
Diuretyki indapamid*Tertensif SR, Indix SR, Ipres long
Opioidymetadon*Methadone Hydrochloride Molteni
* leki z którymi mamy do czynienia na co dzień!

Leki leki wycofane z obrotu właśnie ze względu na wywoływanie baletu serca (TdP) to m.in. terfenadyna, sertindol, astemizol i grepafloksacyna[4].

Najbardziej aktualne informacje na temat leków wywołujących LQTS można znaleźć na stronie internetowej www.qtdrugs.com, prowadzonej przez The Critical Path Institute oraz University of Arizona.

Zapobieganie i leczenie zespołu długiego QT i baletu serca

W praktyce działaniom niepożądanym leków wydłużających odstęp QT można zapobiegać poprzez:

  • nieprzekraczanie zalecanych dawek*
  • unikanie stosowania tych leków u pacjentów z grup ryzyka (wymienione powyżej)*
  • unikanie jednoczesnego stosowania leków hamujących metabolizm innych substancji leczniczych*
  • unikanie stosowania wielu leków mających udowodnione działanie proarytmiczne*
  • kontrolowanie osoczowego stężenia potasu u pacjentów przyjmujących diuretyki
  • wykonywanie badań EKG na początku leczenia a także przed i po zwiększeniu dawki leku
  • zgłaszanie działań niepożądanych leków do odpowiednich organów*

* rolą farmaceuty jest monitorowanie stosowanych leków. Leki wydłużające QT pisane są przez lekarzy o różnych specjalizacjach (psychiatra, internista, kardiolog, onkolog, gastroenterolog, lekarz rodzinny…) i czasem dopiero w aptece istnieje możliwość wychwycenia potencjalnej interakcji.

W przypadku wystąpienia u pacjentów polekowego baletu serca należy:

  • zidentyfikować i odstawić lek(i) podejrzany(e) o wywołanie LQTS
  • uzupełnić poziom potasu do 4,5-5 mmol/l
  • podać dożylnie magnez (1-2 g)
  • w opornych przypadkach rozważyć czasową stymulację serca [9].

Jak wynika z powyższego opracowania, farmaceuta może pełnić ogromną rolę, zwłaszcza w prewencji działań niepożądanych leków mogących wydłużać odstęp QT. Dlatego tak ważne w codziennej praktyce jest zwracanie uwagi na potencjalne interakcje lekowe oraz w określonych przypadkach informowanie lekarzy prowadzących o ryzyku związanym z farmakoterapią pacjenta. Oczywiście będzie to możliwe tylko, jeśli pacjent wykupuje leki tylko w jednej aptece lub gdy apteka prowadzi dokumentację konsultacji z pacjentami.

Piśmiennictwo:

  1. Kannankeril P., Roden D. M., Darbar D., Drug-Induced Long QT Syndrome, Pharmacological Review, 2010, 62, 760–781  
  2. Interna Medycyny praktycznej: Elektrokardiogram standardowy pełny tekst
  3. Szwoch M., Raczak G., Postępowanie z chorymi zagrożonymi nagłą śmiercią sercową. Farmakoterapia, Forum Medycyny Rodzinnej 2007, 1 (1), 25–34
  4. Zaręba W., Polekowe wydłużenie odstępu QT, Folia Cardiologica Excerpta, 2008, 3 (2), 62–73    
  5. Isbister G. K., Risk assessment of drug-induced QT prolongation, Australian Prescriber, 2015, 38, 20–4
  6. Desai N., Venkatesh C. R, Kumar S. S., QT prolongation and torsades de pointes with psychotropic agents, Indian Journal of Psychiatry 2015, 57(3), 305-308
  7. Letsas K. P., Efremidis M., Filippatos G, S., Sideris A. M., Drug-Induced Long QT Syndrome, Hellenic J Cardiol, ,2007 48, 296-299
  8. Yap Y. G., Camm A. J., Drug Induced QT Prolongation and Torsadesde Pointes, Education in Heart, 2003; 89, 1363–1372
  9. Yap Y. G., Camm A. J., Drug Induced QT Prolongation and Torsades de Pointes, Education in Heart, 2003; 89, 1363–1372

Zadaj swoje pytanie w Konsylium

Masz problem z receptą, z trudnym przypadkiem, czy chcesz po prostu pogłębić swoją wiedzę? Zadaj pytanie innym farmaceutom. Wspólnie zastanowimy się nad najlepszym rozwiązaniem.
Cytuj ten artykuł jako:
Emilia Blaski, Zespół długiego QT i torsade de pointes (TdP). Jakie leki zwiększają ryzyko? [Q&A], Portal opieka.farm (https://opieka.farm/pytania/zespol-dlugiego-qt-torsade-de-pointes/) [dostęp: 15 maja 2021]
Podziel się:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email

Komentarze

Subskrybuj
Powiadom o
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
REKLAMA
0
Wyraź swoje zdanie i dodaj komentarz :)x
()
x
Przewiń do góry