Dorzolamid

Inhibitor anhydrazy węglanowej stosowany miejscowo w leczeniu jaskry i nadciśnienia ocznego, w postaci kropli do oczu obniżających podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych (chlorowodorek dorzolamidu). Mimo miejscowej postaci ocznej jest sulfonamidem i wchłania się w niewielkim stopniu do krążenia ogólnego, dlatego mogą wystąpić działania niepożądane typowe dla ogólnie stosowanych sulfonamidów, w tym ciężkie reakcje skórne.

Działanie dorzolamidu

Dorzolamid należy do inhibitorów anhydrazy węglanowej stosowanych miejscowo w jaskrze. Hamuje aktywność anhydrazy węglanowej w wyrostkach rzęskowych oka, zmniejszając wytwarzanie cieczy wodnistej, a w następstwie obniżając ciśnienie wewnątrzgałkowe.

W odróżnieniu od leków zwężających źrenicę dorzolamid obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe bez towarzyszących miotykom działań, takich jak nocna ślepota, kurcz akomodacji i zwężenie źrenicy. W przeciwieństwie do stosowanych miejscowo leków beta-adrenolitycznych wywiera niewielki wpływ lub pozostaje bez wpływu na częstość akcji serca i ciśnienie tętnicze¹.

Farmakologia

Anhydraza węglanowa jest enzymem obecnym w wielu tkankach organizmu, w tym w oku, występującym w postaci wielu izoenzymów, z których najbardziej aktywny jest izoenzym anhydraza węglanowa II. Dorzolamid silnie hamuje ludzką anhydrazę węglanową II, przez co po miejscowym podaniu do oka obniża zwiększone ciśnienie wewnątrzgałkowe, niezależnie od tego, czy jest ono związane z jaskrą².

Ciśnienie wewnątrzgałkowe zmniejszają także podawane miejscowo leki beta-adrenolityczne, jednak mechanizm ich działania jest odmienny. Dodanie dorzolamidu do miejscowo stosowanego leku beta-adrenolitycznego powoduje większe zmniejszenie ciśnienia wewnątrzgałkowego. Skuteczność dorzolamidu po długotrwałym stosowaniu w monoterapii była podobna do skuteczności betaksololu¹.

Farmakokinetyka

Po podaniu miejscowym dorzolamid przenika do krążenia ogólnego. Po długotrwałym stosowaniu gromadzi się w erytrocytach ze względu na selektywne wiązanie z izoenzymem anhydrazy węglanowej II, a stężenia wolnego leku w osoczu krwi pozostają skrajnie małe. Dorzolamid wiąże się w umiarkowanym stopniu z białkami osocza (około 33%)¹.

Jedynym metabolitem leku jest N-deetylo-dorzolamid, który również gromadzi się w erytrocytach. Metabolizm prowadzi więc do jednego czynnego metabolitu, a wydalanie odbywa się głównie z moczem, przy czym dorzolamid jest wydalany w postaci niezmienionej, a jego metabolit także w moczu.

Po zakończeniu przyjmowania leku stężenie dorzolamidu w erytrocytach zmniejsza się nieliniowo – początkowo szybko, po czym następuje faza wolniejszej eliminacji z okresem półtrwania (t_½) wynoszącym około 4 miesiące².

Wskazania leków z dorzolamidem

Dorzolamid w kroplach do oczu jest stosowany na receptę w leczeniu zwiększonego ciśnienia wewnątrzgałkowego u pacjentów z nadciśnieniem ocznym, jaskrą z otwartym kątem oraz jaskrą torebkową².

Preparat Trusopt obejmuje wskazaniami dodatkowo inne wtórne przypadki jaskry z otwartym kątem¹.

Dawkowanie dorzolamidu

Grupa / sposób leczenia	Dawka jednorazowa	Częstość podawania
Dorośli – monoterapia	1 kropla do chorego oka (oczu)	3 razy na dobę
Dorośli – leczenie wspomagające z miejscowym beta-adrenolitykiem	1 kropla do chorego oka (oczu)	2 razy na dobę
Dzieci i młodzież	ograniczone dane kliniczne dotyczące podawania 3 razy na dobę	–

Chcąc zastąpić dorzolamidem inny, stosowany miejscowo lek przeciwjaskrowy, należy przerwać leczenie tym lekiem i rozpocząć stosowanie dorzolamidu w dniu następnym².

Po zakropleniu zaleca się uciśnięcie palcem kanału nosowo-łzowego lub zamknięcie powiek na 2 minuty, co zmniejsza wchłanianie ogólnoustrojowe leku. Podczas stosowania kilku leków okulistycznych działających miejscowo należy zachować co najmniej 10 minut przerwy między zakraplaniem kolejnych leków². Charakterystyka Trusopt zaleca w tej sytuacji co najmniej 15 minut przerwy, a maści do oczu należy zawsze zastosować jako ostatnie¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania dorzolamidu

Ciężka niewydolność nerek i kwasica hiperchloremiczna

Nie badano stosowania dorzolamidu u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny mniejszy niż 30 ml/min) lub z kwasicą hiperchloremiczną. Ponieważ dorzolamid i jego metabolity są wydalane głównie przez nerki, stosowanie leku u tych pacjentów nie jest zalecane. Charakterystyka Rozalin ujmuje te stany jako przeciwwskazanie², natomiast charakterystyka Trusopt umieszcza ciężką niewydolność nerek wśród ostrzeżeń, wskazując, że stosowanie leku w tej grupie nie jest zalecane¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu dorzolamidu

Działania ogólnoustrojowe sulfonamidów

Dorzolamid jest sulfonamidem i pomimo stosowania miejscowego jest wchłaniany do krążenia ogólnego, dlatego mogą wystąpić te same działania niepożądane co po podaniu ogólnym sulfonamidów, w tym ciężkie reakcje, takie jak zespół Stevensa-Johnsona oraz martwica toksyczno-rozpływna naskórka. W razie stwierdzenia objawów ciężkich działań niepożądanych lub nadwrażliwości należy przerwać stosowanie leku¹.

Niewydolność wątroby

Nie badano stosowania dorzolamidu u pacjentów z niewydolnością wątroby, dlatego zalecane jest zachowanie ostrożności podczas leczenia tych pacjentów².

Kamica dróg moczowych

Leczenie doustnymi inhibitorami anhydrazy węglanowej wiąże się z występowaniem kamicy dróg moczowych. Choć podczas stosowania dorzolamidu nie obserwowano zaburzeń wodno-elektrolitowych, opisywano rzadkie przypadki kamicy dróg moczowych, dlatego pacjenci z dodatnim wywiadem w kierunku kamicy nerkowej mogą stanowić grupę podwyższonego ryzyka².

Uszkodzenie i obrzęk rogówki

U pacjentów z małą liczbą komórek śródbłonka rogówki istnieje zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia obrzęku rogówki, dlatego w tej grupie należy zachować ostrożność¹. U pacjentów z uprzednio rozpoznanymi przewlekłymi ubytkami rogówki lub po zabiegach wewnątrzgałkowych opisywano obrzęki rogówki oraz nieodwracalną dekompensację rogówki².

Odwarstwienie naczyniówki po zabiegach filtracyjnych

Podczas stosowania środków hamujących wytwarzanie cieczy wodnistej, takich jak dorzolamid, po zabiegach filtracyjnych opisywano przypadki odwarstwienia naczyniówki¹.

Reakcje alergiczne i zapalenie spojówek

Podczas długotrwałego stosowania dorzolamidu obserwowano miejscowe objawy niepożądane, głównie zapalenie spojówek i podrażnienie powiek, niekiedy o obrazie reakcji alergicznej ustępującej po zakończeniu leczenia. W takich sytuacjach należy rozważyć przerwanie leczenia².

Kwasica metaboliczna u dzieci

Nie badano stosowania dorzolamidu u dzieci przed 36 tygodniem wieku ciążowego i poniżej 1 tygodnia życia. U dzieci ze znacznym niedorozwojem kanalików nerkowych lek należy stosować wyłącznie po dokładnym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka, ze względu na zagrożenie kwasicą metaboliczną¹.

Benzalkoniowy chlorek i soczewki kontaktowe

Zawarty w kroplach benzalkoniowy chlorek może powodować podrażnienie oczu, objawy zespołu suchego oka lub wpływać na film łzowy i powierzchnię rogówki, dlatego należy go stosować ostrożnie u pacjentów z zespołem suchego oka lub uszkodzeniem rogówki, a pacjentów leczonych długotrwale kontrolować. Benzalkoniowy chlorek może być absorbowany przez miękkie soczewki kontaktowe i zmieniać ich zabarwienie, dlatego soczewki należy usunąć przed zakropleniem i odczekać co najmniej 15 minut przed ich ponownym założeniem².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

U niektórych pacjentów stosujących dorzolamid mogą wystąpić działania niepożądane, takie jak zawroty głowy i zaburzenia widzenia, wpływające na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Do czasu całkowitego ustąpienia tych objawów pacjent nie powinien prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn².

Interakcje dorzolamidu

Doustne inhibitory anhydrazy węglanowej + dorzolamid

Podczas jednoczesnego stosowania doustnego inhibitora anhydrazy węglanowej i dorzolamidu istnieje możliwość nasilenia działania ogólnoustrojowego. Takie połączenie nie było przedmiotem badań i nie jest zalecane¹.

Duże dawki salicylanów + dorzolamid

Dorzolamid jest inhibitorem anhydrazy węglanowej i mimo stosowania miejscowego jest wchłaniany do krążenia ogólnego. Po zastosowaniu doustnych inhibitorów anhydrazy węglanowej obserwowano zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej oraz interakcje z innymi lekami, w tym objawy toksyczne podczas leczenia dużymi dawkami salicylanów, dlatego takie ryzyko należy brać pod uwagę także u pacjentów leczonych dorzolamidem¹.

Leki zwężające źrenicę i agoniści receptora adrenergicznego + dorzolamid

Nie przeanalizowano w pełni możliwych interakcji pomiędzy dorzolamidem, lekami zwężającymi źrenicę i agonistami receptora adrenergicznego, występujących u chorych w trakcie leczenia jaskry².

Działania niepożądane dorzolamidu

Ból i zawroty głowy oraz parestezje

Ból głowy występuje często (), a zawroty głowy i parestezje – rzadko ()¹.

Pieczenie, kłucie i inne objawy oczne

Pieczenie i kłucie oczu są działaniem bardzo częstym (). Powierzchniowe punktowate zapalenie rogówki, łzawienie, zapalenie spojówek, zapalenie powiek, swędzenie oczu, podrażnienie powiek oraz niewyraźne widzenie występują często (). Podrażnienie z zaczerwienieniem i bólem, sklejanie powiek, przemijająca krótkowzroczność (ustępująca po zaprzestaniu terapii) oraz odwarstwienie naczyniówki po zabiegach filtracyjnych są rzadkie ()¹. Charakterystyka Rozalin wymienia dodatkowo w kategorii rzadko () obrzęk rogówki oraz obniżone napięcie gałki ocznej, a o nieznanej częstości () uczucie ciała obcego w oku i światłowstręt².

Zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego

Zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego występuje niezbyt często ()¹.

Zaburzenia serca

Kołatanie serca i częstoskurcz zgłaszano o nieznanej częstości ()².

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze zgłaszano o nieznanej częstości ()¹.

Objawy ze strony układu oddechowego

Krwawienie z nosa występuje rzadko (), a duszność zgłaszano o nieznanej częstości ()².

Objawy żołądkowo-jelitowe

Nudności i gorzki smak w ustach występują często (), a podrażnienie gardła i suchość w jamie ustnej – rzadko ()¹.

⚠ Ciężkie reakcje skórne i kontaktowe zapalenie skóry

Kontaktowe zapalenie skóry, zespół Stevensa-Johnsona oraz martwica toksyczno-rozpływna naskórka występują rzadko ()¹.

Kamica moczowa

Kamica moczowa występuje rzadko ()².

Osłabienie, zmęczenie i reakcje nadwrażliwości

Uczucie osłabienia i zmęczenia występuje często (). Rzadko () zgłaszano objawy miejscowych reakcji nadwrażliwości, w tym reakcji dotyczących powiek, oraz objawy ogólnych reakcji alergicznych, w tym obrzęk naczynioruchowy, pokrzywkę, świąd, wysypkę i skurcz oskrzeli¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a dorzolamid

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie prowadzono odpowiednich, kontrolowanych badań stosowania dorzolamidu u kobiet w ciąży, a stanowiska preparatów różnią się. Charakterystyka Rozalin wskazuje, że leku nie należy stosować w trakcie ciąży – u królików, u których stosowano dawki toksyczne dla matek wywołujące kwasicę metaboliczną, obserwowano wady rozwojowe trzonów kręgów². Charakterystyka Trusopt dopuszcza stosowanie leku w okresie ciąży jedynie wówczas, gdy potencjalne korzyści uzasadniają podjęcie ewentualnego ryzyka wpływu na płód¹.

Karmienie piersią a dorzolamid

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy dorzolamid przenika do mleka kobiecego. Charakterystyka Rozalin wskazuje, że dorzolamidu nie należy stosować w okresie karmienia piersią, a u szczurów w trakcie laktacji obserwowano obniżenie tempa przyrostu masy ciała potomstwa². Charakterystyka Trusopt zaleca podjęcie decyzji o przerwaniu karmienia piersią albo o przerwaniu podawania leku, biorąc pod uwagę znaczenie terapii dla zdrowia matki¹.

Produkty handlowe z dorzolamidem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Rozalin	krople do oczu, roztwór 20 mg/ml	Rp
Trusopt	krople do oczu, roztwór 20 mg/ml	Rp