Travoprost

Lek przeciwjaskrowy w postaci kropli do oczu, będący analogiem prostaglandyny F2-alfa. Obniża podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe i stosowany jest w jaskrze otwartego kąta przesączania oraz w nadciśnieniu ocznym, także u dzieci. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych. Działa miejscowo w obrębie oka, a jego wchłanianie ogólnoustrojowe jest bardzo małe.

Działanie trawoprostu

Trawoprost jest syntetycznym analogiem prostaglandyny F2-alfa, który obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe przez zwiększenie odpływu cieczy wodnistej z oka. W odróżnieniu od leków zmniejszających wytwarzanie cieczy wodnistej (na przykład beta-adrenolityków czy inhibitorów anhydrazy węglanowej) trawoprost usprawnia jej odpływ, działając zarówno na beleczkowanie kąta przesączania, jak i na drogę naczyniówkowo-twardówkową.

Podaje się go raz na dobę wieczorem, ponieważ efekt obniżenia ciśnienia utrzymuje się przez całą dobę, a częstsze podawanie nie zwiększa skuteczności i nie należy przekraczać jednej dawki na dobę.

Farmakologia

Trawoprost jest analogiem prostaglandyny F2-alfa, pełnym agonistą o dużej wybiórczości i powinowactwie do receptora prostaglandynowego FP. Obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe poprzez zwiększenie odpływu cieczy wodnistej przez beleczkowanie kąta przesączania oraz przez drogi naczyniówkowo-twardówkowe. U człowieka obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego rozpoczyna się po około 2 godzinach od zakroplenia, najsilniejsze działanie występuje po 12 godzinach, a znaczne obniżenie ciśnienia może utrzymywać się przez ponad 24 godziny po pojedynczej dawce^1,2.

Dane z badań klinicznych wykazały addycyjne działanie trawoprostu podawanego łącznie z 0,5% roztworem tymololu, a ograniczone dane także z 0,2% roztworem brymonidyny. Nie ma danych klinicznych dotyczących skojarzenia trawoprostu z innymi lekami zmniejszającymi ciśnienie wewnątrzgałkowe².

Farmakokinetyka

Trawoprost jest estrowym prolekiem, który po wchłonięciu przez rogówkę ulega hydrolizie estru izopropylowego do czynnego biologicznie wolnego kwasu.

W badaniach na królikach maksymalne stężenie wolnego kwasu w cieczy wodnistej wynoszące 20 ng/ml występowało po upływie jednej do dwóch godzin od podania miejscowego, a stężenia w cieczy wodnistej zmniejszały się z okresem półtrwania wynoszącym około 1,5 godziny¹.

Ekspozycja ogólnoustrojowa na czynny wolny kwas jest mała. Maksymalne stężenie w osoczu wynoszące 25 pg/ml lub mniej występowało między 10. a 30. minutą od podania, a następnie przed upływem 1 godziny stężenia w osoczu szybko obniżały się poniżej granicy oznaczalności ilościowej wynoszącej 10 pg/ml. Ze względu na małe stężenia w osoczu i szybką eliminację po podaniu miejscowym nie można było określić okresu półtrwania w fazie eliminacji wolnego kwasu u człowieka¹.

Główną drogą eliminacji zarówno trawoprostu, jak i czynnego wolnego kwasu jest metabolizm, którego szlaki są takie same jak dla endogennej prostaglandyny F2-alfa. Trawoprost w postaci wolnego kwasu i jego metabolity są wydalane głównie przez nerki. U pacjentów z zaburzeniem czynności wątroby lub nerek o nasileniu od łagodnego do ciężkiego nie ma potrzeby zmiany dawkowania².

Wskazania leków z trawoprostem

Trawoprost dostępny jest wyłącznie na receptę. U dorosłych, w tym u osób w podeszłym wieku, stosuje się go w celu obniżenia podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego u pacjentów z nadciśnieniem ocznym lub jaskrą z otwartym kątem przesączania¹.

Wskazaniem jest także obniżanie podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego u dzieci i młodzieży w wieku od 2 miesięcy do poniżej 18 lat z nadciśnieniem ocznym lub jaskrą dziecięcą. U dzieci w wieku poniżej 3 lat, u których najczęściej występuje pierwotna jaskra wrodzona, leczeniem pierwszego rzutu pozostaje leczenie chirurgiczne².

Dawkowanie trawoprostu

Grupa	Dawka	Maksymalnie na dobę
Dorośli (w tym osoby w podeszłym wieku)	1 kropla do worka spojówkowego chorego oka lub obu oczu, raz na dobę wieczorem	1 kropla do chorego oka raz na dobę
Dzieci i młodzież (od 2 miesięcy do poniżej 18 lat)	1 kropla według tego samego schematu co u dorosłych	1 kropla do chorego oka raz na dobę

Optymalne działanie lecznicze uzyskuje się, podając dawkę wieczorem. Nie należy stosować dawki większej niż jedna kropla do chorego oka jeden raz na dobę. W razie pominięcia dawki leczenie kontynuuje się kolejną zaplanowaną dawką¹.

Po podaniu produktu zaleca się uciśnięcie kanału nosowo-łzowego lub delikatne zamknięcie powieki, co może zmniejszyć układowe wchłanianie leku i ograniczyć jego ogólne działania niepożądane. Jeżeli pacjent stosuje więcej niż jeden produkt do oczu, kolejne krople podaje się z zachowaniem co najmniej 5-minutowej przerwy, a maści do oczu należy nakładać na końcu¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania trawoprostu

Charakterystyki produktów leczniczych jako jedyne przeciwwskazanie wymieniają nadwrażliwość na trawoprost lub którąkolwiek substancję pomocniczą, dlatego brak jest innych istotnych przeciwwskazań, które należałoby wyróżnić poza reakcjami nadwrażliwości^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu trawoprostu

Trwała zmiana koloru oka

Trawoprost może powodować stopniową i trwałą zmianę koloru oka przez zwiększenie liczby melanosomów w melanocytach tęczówki, dlatego przed rozpoczęciem leczenia pacjenta należy poinformować o możliwości trwałej zmiany zabarwienia oka. Leczenie tylko jednego oka może prowadzić do trwałej różnobarwności oczu. Zmiany postępują powoli, mogą być niezauważalne przez miesiące i lata, a obserwowano je głównie u pacjentów o mieszanym kolorze tęczówek (niebiesko-brązowym, szaro-brązowym, żółto-brązowym i zielono-brązowym), choć także u osób o oczach brązowych. Po przerwaniu leczenia nie obserwowano dalszego zwiększania zawartości brązowego barwnika w tęczówce¹.

Zmiany rzęs, powiek i skóry okołooczodołowej

Trawoprost może stopniowo zmieniać rzęsy leczonego oka, powodując u około połowy pacjentów zwiększenie ich długości, grubości, zabarwienia oraz liczby, przy czym mechanizm i odległe następstwa tych zmian nie są znane. W badaniach klinicznych u 0,4% pacjentów opisywano przyciemnienie skóry wokół gałek ocznych lub na powiekach, a przy stosowaniu analogów prostaglandyn obserwowano zmiany wokół gałek ocznych i na powiekach, w tym pogłębienie bruzdy powiekowej².

Ryzyko obrzęku plamki

Podczas stosowania analogów prostaglandyny F2-alfa zgłaszano przypadki obrzęku plamki, dlatego trawoprost należy stosować ostrożnie u pacjentów z bezsoczewkowością, bezsoczewkowością rzekomą z rozdarciem tylnej części torby soczewki lub z soczewką przedniokomorową, a także u chorych ze znanymi czynnikami ryzyka torbielowatego obrzęku plamki¹.

Stany zapalne oka i ograniczone doświadczenie kliniczne

Ostrożność zaleca się u pacjentów ze skłonnością do zapalenia tęczówki lub błony naczyniowej oka, a szczególną ostrożność u pacjentów z czynnym stanem zapalnym wewnątrz oka. Brakuje doświadczenia w stosowaniu trawoprostu w jaskrze neowaskularnej, jaskrze z zamkniętym lub wąskim kątem przesączania oraz jaskrze wrodzonej, a jedynie ograniczone doświadczenie zebrano w schorzeniach oczu na tle chorób tarczycy, w jaskrze otwartego kąta z bezsoczewkowością rzekomą, w jaskrze barwnikowej oraz w jaskrze w przebiegu zespołu rzekomej eksfoliacji².

Kontakt leku ze skórą

Należy unikać kontaktu trawoprostu ze skórą, ponieważ u królików wykazano jego przezskórne wchłanianie. Prostaglandyny i ich analogi są substancjami czynnymi biologicznie, które mogą być wchłaniane przez skórę, dlatego kobiety w ciąży lub zamierzające zajść w ciążę powinny unikać bezpośredniego narażenia na zawartość butelki, a w razie kontaktu ze znaczącą ilością płynu należy niezwłocznie i dokładnie zmyć narażone miejsce¹.

Soczewki kontaktowe i środek konserwujący

Pacjenci powinni zdejmować soczewki kontaktowe przed zakropleniem trawoprostu i zakładać je ponownie najwcześniej po 15 minutach. Preparaty różnią się jednak składem substancji pomocniczych. Travoprost Genoptim zawiera chlorek benzalkoniowy, który może zmieniać zabarwienie miękkich soczewek kontaktowych oraz powodować podrażnienie oka, objawy suchego oka, zaburzenia filmu łzowego i uszkodzenie rogówki, dlatego u pacjentów z zespołem suchego oka lub uszkodzoną rogówką należy zachować ostrożność i monitorować stan oczu przy długotrwałym stosowaniu². Tipifree nie zawiera chlorku benzalkoniowego, natomiast zawiera makrogologlicerolu hydroksystearynian oraz glikol propylenowy, które mogą wywoływać reakcje i podrażnienie skóry¹.

Dzieci i młodzież

Dane dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa u pacjentów w wieku od 2 miesięcy do poniżej 3 lat są ograniczone, a dla dzieci w wieku poniżej 2 miesięcy nie są dostępne. Brakuje również długoterminowych danych o bezpieczeństwie stosowania u dzieci i młodzieży¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Trawoprost nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Podobnie jak po innych kroplach do oczu, po zakropleniu może wystąpić chwilowe niewyraźne widzenie, a do czasu powrotu ostrości widzenia pacjent nie powinien prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn².

Interakcje trawoprostu

Inne miejscowe produkty okulistyczne + trawoprost

Nie przeprowadzono badań dotyczących interakcji trawoprostu z innymi lekami. Jeżeli pacjent stosuje więcej niż jeden miejscowo działający produkt leczniczy do oczu, poszczególne krople należy podawać z zachowaniem co najmniej 5-minutowej przerwy, a maści do oczu nakładać na końcu¹.

Działania niepożądane trawoprostu

Przekrwienie gałki ocznej i podrażnienie oka

Najczęstszym działaniem niepożądanym jest przekrwienie gałki ocznej, występujące u około 20% pacjentów i będące działaniem bardzo częstym (). Ból oka, uczucie dyskomfortu w oku, suchość oka, świąd oka oraz podrażnienie oka są działaniem częstym ()^1,2.

Zmiana pigmentacji tęczówki

Nadmierne zabarwienie tęczówki, występujące u około 6% pacjentów, jest działaniem częstym () i wiąże się z opisaną trwałą zmianą koloru oka^1,2.

Zmiany rzęs, owłosienia i przebarwienia skóry

Nadmierny wzrost rzęs oraz nadmierne zabarwienie skóry w okolicy oczu, przebarwienie skóry, nieprawidłowy wygląd owłosienia i nadmierne owłosienie są działaniem niezbyt częstym (). Przebarwienie i pogrubienie rzęs, nieprawidłowy wzrost rzęs, a także zmiany zabarwienia włosów oraz utrata brwi lub rzęs występują rzadko (), natomiast nieprawidłowy wzrost włosów zgłaszano z nieznaną częstością ()².

Zapalenia powierzchni oka i powiek

Nadżerki rogówki, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie tęczówki, zapalenie komory przedniej oka, zapalenie rogówki, punkcikowe zapalenie rogówki, światłowstręt, wydzielina z oka, zapalenie powiek, zaczerwienienie powiek, obrzęk wokół oczodołu oraz zapalenie spojówek są działaniem niezbyt częstym (). Zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego oraz oczne zakażenia wirusem opryszczki i zapalenie oka występują rzadko ()^1,2.

Zaburzenia widzenia

Zmniejszenie ostrości widzenia, niewyraźne widzenie oraz zwiększone łzawienie są działaniem niezbyt częstym (), a fotopsja i widzenie efektu halo występują rzadko ()².

⚠ Obrzęk plamki

Obrzęk plamki oraz pogłębienie bruzdy powieki zgłaszano z nieznaną częstością (), a ryzyko dotyczy zwłaszcza pacjentów z bezsoczewkowością lub bezsoczewkowością rzekomą².

⚠ Zaburzenia serca

Kołatania serca są działaniem niezbyt częstym (), zaburzenia rytmu serca i zwolnienie akcji serca występują rzadko (), a ból w klatce piersiowej, bradykardia, tachykardia i arytmia zgłaszano z nieznaną częstością ()^1,2.

⚠ Zaburzenia układu oddechowego i astma

Kaszel, zatkanie nosa i podrażnienie gardła są działaniem niezbyt częstym (). Duszność, astma, zaburzenia dróg oddechowych, ból gardła i krtani oraz alergiczny nieżyt nosa występują rzadko (), a zaostrzenie astmy i krwawienie z nosa zgłaszano z nieznaną częstością ()^1,2.

Ból i zawroty głowy

Bóle głowy są działaniem niezbyt częstym (), a zawroty głowy oraz zaburzenia pola widzenia i zaburzenia smaku występują rzadko ()².

Reakcje nadwrażliwości i skórne

Nadwrażliwość oraz alergia sezonowa są działaniem niezbyt częstym (). Alergiczne i kontaktowe zapalenie skóry, rumień oraz wysypka występują rzadko (), a świąd zgłaszano z nieznaną częstością ()^1,2.

Zaburzenia psychiczne

Depresja, lęk oraz bezsenność zgłaszano z nieznaną częstością ()².

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Nawrót choroby wrzodowej żołądka, zaburzenia żołądka i jelit, zaparcie oraz suchość w ustach występują rzadko (), a biegunka, ból brzucha, mdłości i wymioty zgłaszano z nieznaną częstością ()².

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a trawoprost

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych trawoprost wywiera szkodliwe działanie farmakologiczne na przebieg ciąży oraz rozwój płodu lub noworodka, dlatego nie wolno go stosować w okresie ciąży, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne. Trawoprostu nie wolno również stosować u kobiet mogących zajść w ciążę, o ile nie stosują one odpowiednich metod antykoncepcji^1,2.

Karmienie piersią a trawoprost

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy trawoprost stosowany w postaci kropli do oczu przenika do mleka ludzkiego, natomiast badania na zwierzętach wykazały przenikanie trawoprostu i jego metabolitów do mleka, dlatego nie zaleca się jego stosowania u matek karmiących piersią^1,2.

Produkty handlowe z trawoprostem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Tipifree	krople do oczu, roztwór 40 μg/ml	Rp
Travoprost Genoptim	krople do oczu, roztwór 40 μg/ml	Rp