Brymonidyna

Sympatykomimetyk stosowany w leczeniu jaskry, będący selektywnym agonistą receptorów alfa-2-adrenergicznych, w postaci kropli do oczu obniżających podwyższone ciśnienie śródgałkowe. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych (winian brymonidyny). Mimo miejscowej postaci ocznej wchłania się w niewielkim stopniu do krążenia i może wywoływać istotne działania ogólnoustrojowe oraz ze strony ośrodkowego układu nerwowego, dlatego jest przeciwwskazany u noworodków i dzieci poniżej 2 lat.

Działanie brymonidyny

Brymonidyna należy do sympatykomimetyków stosowanych miejscowo w jaskrze i działa jako selektywny agonista receptorów alfa-2-adrenergicznych. Obniża podwyższone ciśnienie śródgałkowe u pacjentów z jaskrą otwartego kąta lub nadciśnieniem ocznym, z minimalnym oddziaływaniem na układ sercowo-naczyniowy i oddechowy.

Lek ma szybki początek działania – maksymalne działanie obniżające ciśnienie śródgałkowe występuje po 2 godzinach od podania¹.

Farmakologia

Brymonidyna jest 1000 razy silniejszym agonistą receptora alfa-2-adrenergicznego niż receptora alfa-1-adrenergicznego. Dzięki tej selektywności nie rozszerza źrenicy. Miejscowe podanie winianu brymonidyny obniża ciśnienie śródgałkowe z minimalnym oddziaływaniem na parametry układu sercowo-naczyniowego i oddechowego.

Winian brymonidyny ma podwójny mechanizm działania. Obniża ciśnienie śródgałkowe przez zmniejszenie wytwarzania cieczy wodnistej oraz poprawę jej odpływu drogą naczyniówkowo-twardówkową. W dwóch jednorocznych badaniach wykazano, że lek obniża ciśnienie śródgałkowe średnio o 4 do 6 mmHg. Wykazuje istotny klinicznie efekt terapeutyczny również w skojarzeniu z miejscowymi beta-adrenolitykami oraz z analogami prostaglandyn (trawoprostem i latanoprostem)¹.

Farmakokinetyka

Po miejscowym podaniu do oka wchłanianie ogólnoustrojowe brymonidyny jest małe. Po podaniu 0,2% roztworu dwa razy na dobę przez 10 dni stężenie maksymalne (C_max) w osoczu wynosiło średnio 0,06 ng/ml, a pole pod krzywą (AUC_0–12h) wynosiło 0,31 ng·godz/ml. Po wielokrotnym podaniu nastąpiła jedynie niewielka kumulacja leku we krwi.

Średni okres półtrwania (t_½) we krwi krążącej wynosi u człowieka około 3 godzin. Brymonidyna wiąże się z białkami osocza w około 29% i wiąże się odwracalnie z melaniną tkanek oka.

Metabolizm brymonidyny jest w dużym stopniu zależny od oksydazy aldehydowej i cytochromu P450, a wydalanie z organizmu wydaje się związane z metabolizmem w wątrobie. Po podaniu doustnym około 75% dawki jest wydalane w postaci metabolitów w moczu w ciągu pięciu dni, a mniej niż 5% niezmienionego leku wykryto w moczu¹.

Wskazania leków z brymonidyną

Brymonidyna w kroplach do oczu jest stosowana na receptę w celu obniżenia podwyższonego ciśnienia śródgałkowego u pacjentów z jaskrą z otwartym kątem lub z nadciśnieniem ocznym.

Stosuje się ją w monoterapii u pacjentów, u których leczenie miejscowymi beta-adrenolitykami jest przeciwwskazane, oraz jako leczenie wspomagające w połączeniu z innymi lekami obniżającymi ciśnienie śródgałkowe, gdy pojedynczy lek nie zmniejsza go w wystarczającym stopniu¹.

Dawkowanie brymonidyny

Grupa	Dawka jednorazowa	Częstość podawania
Dorośli, w tym pacjenci w podeszłym wieku	1 kropla do chorego oka (oczu)	2 razy na dobę, w odstępie około 12 godzin
Dzieci i młodzież 12–17 lat	brak danych o bezpieczeństwie stosowania	–
Dzieci 2–12 lat	nie zalecana	–
Noworodki i dzieci poniżej 2 lat	przeciwwskazana	–

U pacjentów w podeszłym wieku nie jest konieczna zmiana dawkowania. Nie przeprowadzono badań u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek¹.

W celu ograniczenia ogólnoustrojowego wchłaniania leku zaleca się natychmiast po zakropleniu uciśnięcie przez jedną minutę woreczka łzowego w kącie przyśrodkowym oka. Jeśli podawany jest więcej niż jeden lek okulistyczny, kolejny należy zakraplać w odstępie 5–15 minut¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania brymonidyny

Noworodki i dzieci poniżej 2 lat

Brymonidyna jest przeciwwskazana u noworodków i dzieci w wieku poniżej 2 lat. U noworodków mogą wystąpić ciężkie działania niepożądane, w tym objawy depresyjnego działania na ośrodkowy układ nerwowy, takie jak utrata świadomości, senność, obniżenie napięcia mięśni, bradykardia, hipotermia oraz zahamowanie oddechu i bezdech¹.

Inhibitory oksydazy monoaminowej (IMAO)

Brymonidyna jest przeciwwskazana u pacjentów przyjmujących inhibitory oksydazy monoaminowej¹.

Leki przeciwdepresyjne wpływające na przewodnictwo noradrenergiczne

Brymonidyna jest przeciwwskazana u pacjentów przyjmujących leki przeciwdepresyjne, które wpływają na przewodnictwo noradrenergiczne, w tym trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne i mianserynę¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu brymonidyny

Stosowanie u dzieci

Dzieciom w wieku 2 lat i starszym, zwłaszcza w wieku 2–7 lat lub o masie ciała nieprzekraczającej 20 kg, lek należy podawać ostrożnie i pod dokładną obserwacją ze względu na wysoką częstość i duże nasilenie występującej senności¹.

Choroby serca

Brymonidynę należy stosować ostrożnie u pacjentów z ciężką lub niestabilną i niereagującą na leczenie chorobą wieńcową¹.

Zaburzenia naczyniowe

Brymonidynę należy stosować ostrożnie u pacjentów z depresją, niewydolnością krążenia mózgowego lub wieńcowego, zespołem Raynauda, hipotonią ortostatyczną lub zakrzepowo-zarostowym zapaleniem naczyń¹.

Niewydolność wątroby i nerek

Nie przeprowadzono badań stosowania brymonidyny u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek, dlatego u takich pacjentów należy zachować ostrożność podczas leczenia¹.

Reakcje alergiczne oczne

W badaniach klinicznych u części pacjentów (12,7%) obserwowano reakcję alergiczną dotyczącą oczu, występującą u większości chorych między 3. a 9. miesiącem leczenia. W razie zaobserwowania reakcji alergicznej stosowanie leku należy przerwać. Zgłaszano także opóźnione reakcje nadwrażliwości dotyczące oczu, niekiedy powiązane ze wzrostem ciśnienia wewnątrz oka¹.

Chlorek benzalkonium i soczewki kontaktowe

Chlorek benzalkonium zawarty w kroplach jako środek konserwujący może powodować podrażnienie oczu, objawy zespołu suchego oka lub wpływać na film łzowy i powierzchnię rogówki, dlatego lek należy stosować ostrożnie u pacjentów z zespołem suchego oka lub uszkodzeniem rogówki, a pacjentów leczonych długotrwale kontrolować. Chlorek benzalkonium może być absorbowany przez miękkie soczewki kontaktowe i zmieniać ich zabarwienie, dlatego soczewki należy usunąć przed zakropleniem i odczekać co najmniej 15 minut przed ich ponownym założeniem¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Brymonidyna może powodować znużenie lub senność, a także zamazane lub zaburzone widzenie, zwłaszcza w nocy lub przy słabym oświetleniu, co może osłabiać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Pacjent powinien poczekać do ustąpienia tych objawów, zanim będzie prowadził pojazd lub obsługiwał maszynę¹.

Interakcje brymonidyny

Leki hamujące ośrodkowy układ nerwowy i alkohol + brymonidyna

Podczas jednoczesnego stosowania brymonidyny z lekami hamującymi czynność ośrodkowego układu nerwowego, takimi jak alkohol, barbiturany, opioidowe leki przeciwbólowe, leki uspokajające i znieczulające, należy brać pod uwagę możliwość działania addycyjnego lub nasilenia ich działania¹.

Leki wpływające na metabolizm i wychwyt amin + brymonidyna

Zaleca się ostrożność u pacjentów stosujących leki, które mogą wpływać na metabolizm i wychwyt z krążenia amin, na przykład chloropromazynę, metylfenidat i rezerpinę¹.

Leki obniżające ciśnienie tętnicze i glikozydy nasercowe + brymonidyna

U niektórych pacjentów po zastosowaniu brymonidyny obserwowano klinicznie nieistotne obniżenie ciśnienia tętniczego, dlatego zaleca się ostrożność podczas jednoczesnego stosowania leków obniżających ciśnienie tętnicze lub glikozydów nasercowych¹.

Agoniści i antagoniści receptorów adrenergicznych + brymonidyna

Zaleca się ostrożność na początku leczenia lub przy zmianie dawki leków stosowanych ogólnie, które mogą wchodzić w interakcję z agonistami receptorów alfa-adrenergicznych lub zmieniać ich aktywność, na przykład agonistów lub antagonistów receptorów adrenergicznych, takich jak izoprenalina i prazosyna¹.

Działania niepożądane brymonidyny

Suchość w ustach, zmęczenie i senność

Suchość w jamie ustnej oraz zmęczenie i senność są działaniami bardzo częstymi (), a osłabienie występuje często (). Suchość w ustach należy do najczęściej obserwowanych działań niepożądanych, występujących u 25,9%–31,2% pacjentów¹.

⚠ Depresyjne działanie na ośrodkowy układ nerwowy u dzieci

U noworodków i niemowląt, którym podawano brymonidynę w leczeniu jaskry wrodzonej, zgłaszano objawy przedawkowania, takie jak utrata świadomości, letarg, senność, obniżenie ciśnienia tętniczego, obniżenie napięcia mięśni, bradykardia, hipotermia, sinica, bladość oraz zahamowanie oddechu i bezdech. U dzieci w wieku 2–7 lat z jaskrą leczonych brymonidyną jako terapią uzupełniającą senność zgłaszano często (55%), przy czym u 8% dzieci była ona ciężka, a u 13% prowadziła do przerwania leczenia¹.

Przekrwienie i podrażnienie oka

Przekrwienie oka, pieczenie i kłucie, zamazane widzenie, uczucie ciała obcego, zapalenie mieszków włosowych spojówek oraz świąd są działaniami bardzo częstymi (). Przekrwienie oraz obrzęk powiek, obrzęk i wydzielina ze spojówek, ból oka, łzawienie, światłowstręt, rumień powiek, nadżerka i przebarwienia rogówki, suchość oka, zblednięcie spojówek, zaburzenia widzenia, zapalenie spojówek, podrażnienie oka oraz brodawki spojówkowe występują często ()¹.

Oczne reakcje alergiczne i zapalne

Reakcja alergiczna oka, w tym alergiczne zapalenie powiek, alergiczne zapalenie powiek i spojówek, alergiczne zapalenie spojówek oraz grudkowe zapalenie spojówek, jest działaniem bardzo częstym (), a zapalenie powiek występuje często (). Zapalenie tęczówki i zwężenie źrenicy są działaniami bardzo rzadkimi (). Po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano ponadto o nieznanej częstości () zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego (zapalenie przedniego odcinka błony naczyniowej oka), miozę, zapalenie spojówek oraz świąd powiek¹.

Ból i zawroty głowy oraz zaburzenia smaku

Ból głowy jest działaniem bardzo częstym (), a zawroty głowy i zaburzenia smaku występują często ()¹.

Depresja i bezsenność

Depresja jest działaniem niezbyt częstym (), a bezsenność występuje bardzo rzadko (). Po wprowadzeniu leku do obrotu depresję zgłaszano także o nieznanej częstości ()¹.

Zaburzenia serca

Kołatanie serca i arytmie, w tym bradykardia i tachykardia, są działaniem niezbyt częstym (), zgłaszanym również o nieznanej częstości () po wprowadzeniu leku do obrotu¹.

Nadciśnienie, niedociśnienie i omdlenia

Nadciśnienie i niedociśnienie są działaniami bardzo rzadkimi (). Po wprowadzeniu leku do obrotu niedociśnienie oraz omdlenia zgłaszano o nieznanej częstości ()¹.

Objawy ze strony układu oddechowego

Objawy ze strony górnych dróg oddechowych występują często (), suchość w jamie nosowej – niezbyt często (), a duszność – rzadko ()¹.

Objawy żołądkowo-jelitowe

Objawy żołądkowo-jelitowe są działaniem częstym ()¹.

Reakcje nadwrażliwości i skórne

Reakcje alergiczne są działaniem niezbyt częstym (). Po wprowadzeniu leku do obrotu o nieznanej częstości () zgłaszano nadwrażliwość oraz reakcję skórną obejmującą rumień, obrzęk twarzy, świąd, wysypkę i rozszerzenie naczyń krwionośnych¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a brymonidyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych bezpieczeństwo stosowania brymonidyny w okresie ciąży nie zostało ustalone. W badaniach na zwierzętach nie wykazano działania teratogennego winianu brymonidyny, jednak u królików przy stężeniach w osoczu większych niż osiągane w terapii u ludzi obserwowano zwiększoną liczbę wczesnych poronień i zmniejszenie masy urodzeniowej. Brymonidynę należy stosować w okresie ciąży tylko wówczas, gdy korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym ryzykiem dla płodu¹.

Karmienie piersią a brymonidyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy brymonidyna przenika do mleka matki, a substancja czynna jest wydzielana z mlekiem karmiących szczurów. Brymonidyny nie należy stosować u kobiet karmiących piersią¹.

Produkty handlowe z brymonidyną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Alphagan	krople do oczu, roztwór 2 mg/ml	Rp