Bimatoprost

Lek przeciwjaskrowy w postaci kropli do oczu, będący syntetycznym prostamidem, pod względem budowy zbliżonym do prostaglandyny F2-alfa. Obniża podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe i stosowany jest w przewlekłej jaskrze otwartego kąta oraz w nadciśnieniu wewnątrzgałkowym u osób dorosłych, w monoterapii lub jako leczenie wspomagające leki beta-adrenolityczne. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych. Występuje w postaci z konserwantem benzalkoniowym (Bimican) oraz bez środka konserwującego (Bimifree). Działa miejscowo w obrębie oka, a jego wchłanianie ogólnoustrojowe jest bardzo niskie.

Działanie bimatoprostu

Bimatoprost jest silnym środkiem obniżającym ciśnienie wewnątrzgałkowe. To syntetyczny prostamid o budowie zbliżonej do prostaglandyny F2-alfa, który nie działa przez żaden ze znanych receptorów prostaglandyn, lecz wybiórczo naśladuje działanie prostamidów, czyli substancji powstających na drodze biosyntezy, których receptor nie został dotychczas scharakteryzowany.

W odróżnieniu od leków zmniejszających wytwarzanie cieczy wodnistej (na przykład beta-adrenolityków) bimatoprost usprawnia jej odpływ z oka.

Podaje się go raz na dobę, ponieważ częstsza ekspozycja na więcej niż jedną dawkę na dobę może osłabić działanie obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe.

Farmakologia

Bimatoprost obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe przez zwiększanie odpływu cieczy wodnistej z oka poprzez siatkę włókien kolagenowych w kącie przesączania oraz nasilanie odpływu drogą naczyniówkowo-twardówkową. Obniżanie ciśnienia wewnątrzgałkowego zaczyna się około 4 godzin po pierwszym podaniu leku, maksymalne działanie osiągane jest w ciągu około 8 do 12 godzin, a efekt utrzymuje się przez przynajmniej 24 godziny. W badaniach klinicznych nie zaobserwowano klinicznie istotnego wpływu na częstość akcji serca i ciśnienie krwi¹.

Farmakokinetyka

Bimatoprost przenika dobrze do rogówki i twardówki oka ludzkiego, a po podaniu do oka ekspozycja ogólnoustrojowa jest bardzo niska, bez akumulacji w czasie.

Po stosowaniu raz na dobę jednej kropli do obu oczu stężenie leku we krwi osiąga wartość szczytową w ciągu 10 minut od podania i obniża się poniżej dolnego progu wykrywalności w ciągu 1,5 godziny. Średnie wartości stężenia maksymalnego (C_max) oraz AUC_0–24h wynosiły odpowiednio około 0,08 ng/ml i 0,09 ng·h/ml, a stałe stężenie osiągano w pierwszym tygodniu podawania do oka. Objętość dystrybucji w stanie równowagi wynosi 0,67 l/kg, a bimatoprost wiąże się z białkami osocza w około 88%.

Po dotarciu do krążenia bimatoprost jest głównym związkiem krążącym we krwi, a jego metabolizm przebiega na drodze oksydacji, N-deetylacji i sprzęgania z kwasem glukuronowym. Eliminacja zachodzi głównie przez nerki, przy czym prawie 67% dawki dożylnej wydalane jest w moczu, a 25% z kałem. Okres półtrwania (t_½) po podaniu dożylnym wynosił około 45 minut¹.

Wskazania leków z bimatoprostem

Bimatoprost dostępny jest wyłącznie na receptę. Stosuje się go u osób dorosłych w celu obniżenia podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego w przewlekłej jaskrze otwartego kąta oraz w nadciśnieniu wewnątrzgałkowym, zarówno w monoterapii, jak i jako leczenie wspomagające podczas stosowania leków beta-adrenolitycznych^1,2.

Nie określono skuteczności i bezpieczeństwa stosowania bimatoprostu u dzieci i młodzieży w wieku od urodzenia do 18 lat¹.

Dawkowanie bimatoprostu

Grupa	Dawka	Maksymalnie na dobę
Dorośli (w tym osoby w podeszłym wieku)	1 kropla do chorego oka lub obu oczu, raz na dobę wieczorem	1 raz na dobę
Dzieci i młodzież (0–18 lat)	nie określono skuteczności i bezpieczeństwa stosowania	–

Nie należy przekraczać dawki jeden raz na dobę, ponieważ częstsze podawanie może zmniejszać działanie obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe. Jeśli stosuje się więcej niż jeden okulistyczny produkt leczniczy działający miejscowo, każdy z nich należy podawać w odstępie co najmniej 5 minut, a maści do oczu stosuje się na końcu².

Uciśnięcie kanału nosowo-łzowego lub zamknięcie powiek na 2 minuty po zakropleniu zmniejsza wchłanianie ogólnoustrojowe, co może ograniczać ogólnoustrojowe działania niepożądane i nasilać działanie miejscowe².

Istotne przeciwwskazania do stosowania bimatoprostu

Reakcja na chlorek benzalkoniowy

Preparat z konserwantem jest przeciwwskazany u pacjentów, u których w przeszłości podejrzewano reakcję niepożądaną na benzalkoniowy chlorek wymagającą przerwania stosowania¹. Przeciwwskazanie to nie dotyczy postaci bez środka konserwującego, której jedynym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub pomocniczą².

Środki ostrożności przy wydawaniu bimatoprostu

Trwała zmiana pigmentacji tęczówki i wygląd okolicy oka

Przed rozpoczęciem leczenia pacjenta należy poinformować o możliwości wzmożenia pigmentacji tęczówki oraz periorbitopatii po zastosowaniu analogu prostaglandyn, ponieważ część tych zmian może mieć trwały charakter i prowadzić do zaburzenia pola widzenia oraz różnic w wyglądzie oczu, gdy leczone jest tylko jedno oko¹.

Ryzyko obrzęku plamki

Po leczeniu bimatoprostem odnotowano rzadkie zgłoszenia torbielowatego obrzęku plamki, dlatego u pacjentów ze znanymi czynnikami ryzyka, takimi jak bezsoczewkowatość lub bezsoczewkowatość rzekoma z rozdarciem tylnej części torebki soczewki, lek należy stosować ostrożnie¹.

Przebyte zakażenia i stany zapalne oka

Odnotowano rzadkie zgłoszenia nawrotu przebytych zmian naciekowych rogówki lub zakażenia oczu, dlatego u pacjentów po przebytych istotnych zakażeniach wirusowych oka (na przykład opryszczkowych), zapaleniu błony naczyniowej lub zapaleniu tęczówki lek należy stosować ostrożnie. Bimatoprostu nie badano u pacjentów ze stanami zapalnymi gałki ocznej, z jaskrą neowaskularną, wrodzoną ani z zamkniętym lub wąskim kątem przesączania¹.

Wzrost włosów w miejscu kontaktu ze skórą

Istnieje ryzyko wzrostu włosów w miejscach częstego kontaktu roztworu ze skórą, dlatego lek należy stosować zgodnie z instrukcją i uważać, aby nie wydostał się z oka na policzek lub inny obszar skóry².

Choroby układu oddechowego

Bimatoprostu nie badano u pacjentów z upośledzoną czynnością oddechową, a dostępne są doniesienia o zaostrzeniach astmy, duszności i POChP, dlatego pacjentów z astmą, POChP lub innym upośledzeniem czynności układu oddechowego należy leczyć z ostrożnością¹.

Choroby układu krążenia

Bimatoprostu nie badano u pacjentów z blokiem serca cięższym niż pierwszego stopnia lub z niewyrównaną zastoinową niewydolnością serca, a istnieją spontaniczne zgłoszenia bradykardii lub niedociśnienia tętniczego, dlatego u pacjentów z tendencją do wolnego tętna lub niskiego ciśnienia tętniczego lek należy stosować ostrożnie¹.

Środek konserwujący i soczewki kontaktowe

Preparat z konserwantem zawiera benzalkoniowy chlorek, który może powodować podrażnienie oczu i objawy zespołu suchego oka oraz wpływać na film łzowy i powierzchnię rogówki, dlatego u pacjentów z zespołem suchego oka lub uszkodzeniem rogówki należy go stosować ostrożnie i kontrolować chorych leczonych długotrwale¹. Benzalkoniowy chlorek może być absorbowany przez miękkie soczewki kontaktowe i zmieniać ich zabarwienie, dlatego niezależnie od postaci soczewki należy usunąć przed zakropleniem i założyć ponownie najwcześniej po 15 minutach².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Bimatoprost wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Podobnie jak po innych lekach okulistycznych, jeśli po zakropleniu wystąpi przemijająca utrata ostrości widzenia, pacjent powinien poczekać z prowadzeniem pojazdów lub obsługą maszyn do czasu poprawy widzenia¹.

Interakcje bimatoprostu

Inne analogi prostaglandyn + bimatoprost

Jednoczesne stosowanie innych analogów prostaglandyn może osłabiać zmniejszające ciśnienie wewnątrzgałkowe działanie bimatoprostu, dlatego pacjentów stosujących go razem z innymi analogami prostaglandyn należy obserwować pod kątem zmiany ciśnienia wewnątrzgałkowego¹.

Okulistyczne leki beta-adrenolityczne + bimatoprost

Bimatoprost był stosowany w skojarzeniu z wieloma środkami okulistycznymi blokującymi receptory beta-adrenergiczne bez oznak interakcji. Nie przeprowadzono odrębnych badań interakcji, a interakcji ogólnoustrojowych nie przewiduje się, ponieważ stężenia bimatoprostu we krwi po podaniu do worka spojówkowego są niezwykle niskie².

Działania niepożądane bimatoprostu

Przekrwienie spojówek i podrażnienie oka

Nastrzyknięcie spojówek (najczęściej o nasileniu śladowym do łagodnego, uznawane za niemające charakteru zapalnego) jest działaniem bardzo częstym () w obu preparatach^1,2. Świąd oka jest działaniem bardzo częstym () w preparacie z konserwantem¹, a w preparacie bez środka konserwującego zgłaszano go często ()². Powierzchniowe punktowe zapalenie rogówki, podrażnienie oczu, uczucie obecności ciała obcego, suchość oka, ból oka i światłowstręt występują często ()². Uczucie pieczenia w oku, alergiczne zapalenie spojówek, zapalenie brzegów powiek, łzawienie i wydzielina z oka zgłaszano często () w preparacie z konserwantem¹.

Nadmierny wzrost rzęs

Nadmierny wzrost rzęs (do 45% pacjentów w pierwszym roku, z malejącą częstością nowych przypadków w kolejnych latach) jest działaniem bardzo częstym () w preparacie z konserwantem¹, natomiast w preparacie bez środka konserwującego zgłaszano go często ()². Ściemnienie rzęs zgłaszano często ()¹.

Wzmożona pigmentacja tęczówki

Wzmożona pigmentacja tęczówki, wynikająca ze zwiększenia zawartości melaniny w melanocytach, a nie ze wzrostu ich liczby, najczęściej ma charakter trwały i może być niezauważalna przez wiele miesięcy lub lat. Częstość jej występowania po 12 miesiącach stosowania stężenia 0,3 mg/ml wynosiła 1,5% i nie zwiększała się w trakcie 3 lat leczenia. Zgłaszano ją często () w preparacie z konserwantem¹, a w preparacie bez środka konserwującego niezbyt często ()².

Periorbitopatia i zmiany skóry wokół oczodołów

Periorbitopatia po zastosowaniu analogu prostaglandyn, obejmująca lipodystroficzne zmiany okołooczodołowe mogące prowadzić do pogłębienia bruzdy powieki, ptozy, zapadnięcia oczu i retrakcji powieki, jest działaniem bardzo częstym (). Zmiany te są zwykle łagodne i częściowo lub całkowicie odwracalne po przerwaniu leczenia lub zmianie terapii². Hiperpigmentacja skóry wokół oczodołów jest działaniem częstym ()¹, przebarwienie skóry wokół oka występuje z nieznaną częstością ()², a nadmierny wzrost włosów w postaci hirsutyzmu zgłaszano niezbyt często () w preparacie z konserwantem¹.

Zaburzenia powiek i inne zmiany powierzchni oka

Zaczerwienienie i świąd powiek zgłaszano często () w preparacie z konserwantem¹, a rumień powiek często () w preparacie bez środka konserwującego². Astenopia i obrzęk spojówki występują często () w preparacie z konserwantem¹, natomiast astenopia, obrzęk spojówek, obrzęk powiek i świąd powiek zgłaszano niezbyt często () w preparacie bez środka konserwującego². Nadżerka rogówki, pogorszenie ostrości widzenia i zaburzenia wzroku lub nieostre widzenie zgłaszano często () w preparacie z konserwantem¹.

Obrzęk plamki i zapalenie wnętrza oka

Torbielowaty obrzęk plamki, zapalenie naczyniówki, zapalenie tęczówki, krwawienie do siatkówki, skurcz powiek, retrakcja powieki, rumień okołooczodołowy i obrzęk powiek zgłaszano niezbyt często () w preparacie z konserwantem¹.

Ból i zawroty głowy

Ból głowy jest działaniem częstym () w preparacie z konserwantem¹, a w preparacie bez środka konserwującego zgłaszano go niezbyt często ()². Zawroty głowy występują niezbyt często () w preparacie z konserwantem¹, a w preparacie bez środka konserwującego z nieznaną częstością ()².

Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze jest działaniem częstym () w preparacie z konserwantem¹, a w preparacie bez środka konserwującego występuje z nieznaną częstością ()².

⚠ Astma, zaostrzenie astmy i POChP

Astma, zaostrzenie astmy, zaostrzenie POChP oraz duszność zgłaszano z nieznaną częstością () w obu preparatach^1,2.

Reakcje nadwrażliwości

Nadwrażliwość obejmująca objawy przedmiotowe i podmiotowe alergii ocznej i skórnej występuje z nieznaną częstością () w obu preparatach^1,2.

Nudności, astenia i nieprawidłowe próby wątrobowe

Nudności i astenia zgłaszano niezbyt często (), a nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych często () w preparacie z konserwantem¹.

Zwapnienie rogówki

U niektórych pacjentów ze znacznym uszkodzeniem rogówki, stosujących krople do oczu zawierające fosforany, zgłaszano bardzo rzadko () przypadki zwapnienia rogówki¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a bimatoprost

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest wystarczających danych dotyczących stosowania bimatoprostu u kobiet w ciąży, a badania na zwierzętach wykazały toksyczny wpływ na reprodukcję po dużych dawkach toksycznych dla matki. Bimatoprostu nie należy stosować w czasie ciąży, jeśli nie jest to wyraźnie konieczne^1,2.

Karmienie piersią a bimatoprost

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy bimatoprost przenika do mleka ludzkiego, a w badaniach na zwierzętach wykazano jego przenikanie do mleka. Przed podjęciem decyzji o przerwaniu karmienia piersią lub przerwaniu leczenia należy uwzględnić bilans korzyści z karmienia piersią dla dziecka i z kontynuowania leczenia dla matki².

Produkty handlowe z bimatoprostem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Bimican	krople do oczu, roztwór 0,3 mg/ml (z konserwantem)	Rp
Bimifree	krople do oczu, roztwór 0,3 mg/ml (bez środka konserwującego)	Rp