Latanoprost

Lek przeciwjaskrowy w postaci kropli do oczu, będący analogiem prostaglandyny F2-alfa. Obniża podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe i stosowany jest w jaskrze otwartego kąta, nadciśnieniu wewnątrzgałkowym oraz w jaskrze wieku dziecięcego. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych. Działa miejscowo w obrębie oka, a jego wchłanianie ogólnoustrojowe jest znikome.

Działanie latanoprostu

Latanoprost jest syntetycznym analogiem prostaglandyny F2-alfa, który obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe przez zwiększenie odpływu cieczy wodnistej z oka. W odróżnieniu od leków zmniejszających wytwarzanie cieczy wodnistej (na przykład beta-adrenolityków czy inhibitorów anhydrazy węglanowej) latanoprost usprawnia głównie odpływ naczyniówkowo-twardówkowy, praktycznie nie wpływając na produkcję cieczy wodnistej.

Podaje się go raz na dobę, ponieważ efekt obniżenia ciśnienia utrzymuje się co najmniej przez całą dobę, a częstsze podawanie paradoksalnie osłabia jego skuteczność.

Farmakologia

Latanoprost jest analogiem prostaglandyny F2-alfa, selektywnym prostanoidowym agonistą receptorów FP, który obniża ciśnienie wewnątrzgałkowe poprzez zwiększenie odpływu cieczy wodnistej. Głównym mechanizmem działania jest zwiększenie odpływu naczyniówkowo-twardówkowego, a u ludzi obserwuje się również pewne zmniejszenie oporu odpływu. Obniżenie ciśnienia śródgałkowego występuje po około 3 do 4 godzinach od podania, maksymalną skuteczność osiąga po 8 do 12 godzinach, a obniżone ciśnienie utrzymuje się przynajmniej przez 24 godziny. Latanoprost nie wywiera znaczącego wpływu na wytwarzanie cieczy wodnistej ani na barierę krew-ciecz wodnista¹.

Farmakokinetyka

Latanoprost jest nieaktywnym estrem izopropylowym, który po dobrym wchłonięciu przez rogówkę zostaje w całości zhydrolizowany podczas przenikania przez nią do czynnego biologicznie kwasu latanoprostowego.

Maksymalne stężenie kwasu latanoprostowego w cieczy wodnistej jest osiągane po około 2 godzinach od podania miejscowego, a substancja dystrybuowana jest głównie w przedniej części oka, przy czym tylko minimalne ilości docierają do komory tylnej.

Kwas latanoprostowy praktycznie nie jest metabolizowany w obrębie oka, a jego metabolizm zachodzi głównie w wątrobie. Okres półtrwania w osoczu wynosi u ludzi 17 minut, a powstające metabolity są wydalane głównie z moczem¹.

Wskazania leków z latanoprostem

Latanoprost dostępny jest wyłącznie na receptę. U dorosłych, w tym u osób w podeszłym wieku, stosuje się go w celu obniżenia podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego w jaskrze otwartego kąta oraz w nadciśnieniu wewnątrzgałkowym¹.

U dzieci i młodzieży wskazaniem do stosowania jest zwiększone ciśnienie śródgałkowe oraz jaskra wieku dziecięcego. U dzieci w wieku od 0 do 3 lat z jaskrą pierwotną wrodzoną leczeniem pierwszoplanowym pozostaje leczenie chirurgiczne¹.

Dawkowanie latanoprostu

Grupa	Dawka	Maksymalnie na dobę
Dorośli (w tym osoby w podeszłym wieku)	1 kropla do chorego oka lub obu oczu, raz na dobę wieczorem	1 raz na dobę
Dzieci i młodzież	1 kropla według tego samego schematu co u dorosłych	1 raz na dobę

Optymalny efekt obniżenia ciśnienia uzyskuje się, podając krople wieczorem. Nie należy podawać latanoprostu częściej niż raz na dobę, ponieważ częstsze podawanie zmniejsza działanie obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe. W razie pominięcia dawki leczenie kontynuuje się kolejną zaplanowaną dawką¹.

Aby ograniczyć wchłanianie substancji do krwioobiegu, bezpośrednio po wkropleniu zaleca się uciśnięcie przyśrodkowego kąta oka (worka spojówkowego) przez minutę. Jeżeli stosowany jest więcej niż jeden okulistyczny produkt leczniczy, kolejne krople podaje się po co najmniej 5-minutowej przerwie¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania latanoprostu

Charakterystyka produktu leczniczego jako jedyne przeciwwskazanie wymienia nadwrażliwość na latanoprost lub którąkolwiek substancję pomocniczą, dlatego brak jest innych istotnych przeciwwskazań, które należałoby wyróżnić poza reakcjami nadwrażliwości¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu latanoprostu

Trwała zmiana koloru tęczówki

Latanoprost może stopniowo i trwale zmieniać kolor oka przez zwiększenie ilości brązowego pigmentu w tęczówce, dlatego przed rozpoczęciem leczenia pacjenta należy poinformować o możliwości trwałej zmiany zabarwienia oka. Zmiana dotyczy przede wszystkim pacjentów o tęczówkach koloru mieszanego (niebiesko-brązowych, szaro-brązowych, żółto-brązowych i zielono-brązowych), a leczenie tylko jednego oka może prowadzić do trwałej heterochromii. U pacjentów z jednorodnie niebieskimi oczami zmian nie obserwowano¹.

Zmiany rzęs, powiek i skóry okołooczodołowej

Latanoprost może stopniowo zmieniać wygląd rzęs i włosów mieszkowych leczonego oka, powodując ich wydłużenie, pogrubienie, ciemnienie i zwiększenie ilości oraz nieprawidłowy kierunek wzrostu, przy czym zmiany te ustępują po zakończeniu terapii. Obserwowano także zmianę zabarwienia skóry w okolicy okołooczodołowej, która nie była trwała i w części przypadków ustępowała w trakcie dalszego leczenia¹.

Ryzyko obrzęku plamki

Zgłaszano występowanie obrzęku plamki, głównie u pacjentów z afakią (bezsoczewkowością), z pseudofakią z przerwaną tylną torebką soczewki lub z soczewkami wszczepionymi do komory przedniej oka, a także u osób ze znanym ryzykiem torbielowatej postaci obrzęku plamki, na przykład z retinopatią cukrzycową. U tych pacjentów latanoprost należy stosować ostrożnie¹.

Opryszczkowe zapalenie rogówki

Latanoprost należy stosować ostrożnie u pacjentów, u których w przeszłości wystąpiło opryszczkowe zapalenie rogówki, a należy unikać stosowania u pacjentów z aktualnym opryszczkowym zapaleniem rogówki oraz z nawracającym zapaleniem, w szczególności związanym ze stosowaniem analogów prostaglandyn¹.

Stany zapalne oka i ograniczone doświadczenie kliniczne

Ostrożność zaleca się u pacjentów ze skłonnością do zapalenia tęczówki i błony naczyniowej oka oraz w stanach, dla których doświadczenie kliniczne jest ograniczone, to jest w jaskrze zapalnej, neowaskularnej, barwnikowej, przewlekłej jaskrze zamkniętego kąta, u pacjentów z pseudofakią oraz w okresie okołooperacyjnym po usunięciu zaćmy. Brakuje też doświadczenia w stosowaniu podczas ostrych napadów jaskry z zamkniętym kątem¹.

Soczewki kontaktowe i środek konserwujący

Latanoprost zawiera chlorek benzalkonium, który może być absorbowany przez soczewki kontaktowe, dlatego przed podaniem kropli należy zdjąć soczewki i założyć je ponownie najwcześniej po 15 minutach. Środek konserwujący może powodować podrażnienie oczu, objawy zespołu suchego oka oraz wpływać na film łzowy i powierzchnię rogówki, dlatego u pacjentów z zespołem suchego oka lub uszkodzeniem rogówki należy go stosować ostrożnie¹.

Astma oskrzelowa

Doświadczenie w stosowaniu latanoprostu u pacjentów z astmą oskrzelową jest ograniczone, a po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano przypadki zaostrzenia objawów astmy i duszności, dlatego w leczeniu tych pacjentów należy zachować ostrożność¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Latanoprost wywiera niewielki wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Podobnie jak po innych kroplach do oczu, po zakropleniu może wystąpić przemijający okres nieostrego widzenia, a do czasu ustąpienia tego objawu pacjent nie powinien prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn¹.

Interakcje latanoprostu

Inne prostaglandyny i ich analogi + latanoprost

Podczas jednoczesnego podawania do oka dwóch analogów prostaglandyn raportowano paradoksalne przypadki zwiększenia ciśnienia wewnątrzgałkowego, dlatego nie należy stosować jednocześnie dwóch lub więcej prostaglandyn, ich analogów lub pochodnych. Poza tym brak jest jednoznacznych danych dotyczących interakcji latanoprostu z innymi lekami¹.

Działania niepożądane latanoprostu

Zmiana pigmentacji tęczówki oraz zmiany rzęs i włosów

Zwiększenie pigmentacji tęczówki oraz zmiany dotyczące rzęs i włosów pierwotnych na powiekach (wydłużenie, pogrubienie, ciemnienie i zwiększenie ilości) są działaniem bardzo częstym (). W 5-letnim badaniu bezpieczeństwa zmiana pigmentacji tęczówki wystąpiła u 33% pacjentów¹.

Przekrwienie i podrażnienie oka

Łagodne do umiarkowanego przekrwienie spojówek oraz podrażnienie oka (uczucie pieczenia, chropowatości, swędzenia, kłucia i wrażenie obecności ciała obcego w oku) są działaniem bardzo częstym ()¹.

Zapalenie powiek, rogówki i inne zmiany powierzchni oka

Punkcikowate zapalenie rogówki (w większości bezobjawowe), zapalenie powiek, ból oka, światłowstręt i zapalenie spojówek występują często (). Obrzęk powiek, suchość oczu, zapalenie rogówki i zaburzenia widzenia są działaniem niezbyt częstym (), a erozja rogówki, obrzęk rogówki oraz miejscowe reakcje skórne powiek i ciemnienie skóry powiek zgłaszano rzadko ()¹.

Obrzęk plamki

Obrzęk plamki, w tym torbielowaty obrzęk plamki, jest działaniem niezbyt częstym (), występującym głównie u pacjentów z afakią lub pseudofakią z przerwaną tylną torebką soczewki¹.

Zapalenie błony naczyniowej i tęczówki

Zapalenie błony naczyniowej oka jest działaniem niezbyt częstym (), a zapalenie tęczówki oraz torbiel tęczówki zgłaszano rzadko ()¹.

Zmiany kierunku wzrostu rzęs i zmiany okołooczodołowe

Zmiany kierunku wyrastania rzęs, dwurzędowość rzęs, obrzęk oczodołowy i pseudopemfigoid występują rzadko (), natomiast zmiany w obrębie oczodołów i powiek skutkujące pogłębieniem bruzdy powiekowej (zapadnięcie oczodołu) są działaniem bardzo rzadkim ()¹.

Opryszczkowe zapalenie rogówki

Opryszczkowe zapalenie rogówki było zgłaszane po wprowadzeniu produktu do obrotu, a jego częstość oszacowano jako rzadką ()¹.

Ból i zawroty głowy

Ból głowy oraz zawroty głowy są działaniem niezbyt częstym ()¹.

⚠ Zaburzenia serca

Dławica piersiowa i kołatanie serca są działaniem niezbyt częstym (), a niestabilna dławica piersiowa występuje bardzo rzadko ()¹.

⚠ Astma i duszność

Astma i duszność są działaniem niezbyt częstym (), a zaostrzenie astmy zgłaszano rzadko ()¹.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Nudności i wymioty są działaniem niezbyt częstym ()¹.

Reakcje skórne

Wysypka jest działaniem niezbyt częstym (), a świąd zgłaszano rzadko ()¹.

Ból mięśni, stawów i ból w klatce piersiowej

Ból mięśni, ból stawów oraz ból w klatce piersiowej są działaniem niezbyt częstym ()¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a latanoprost

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego bezpieczeństwo stosowania latanoprostu w czasie ciąży u ludzi nie zostało ustalone, a substancja wywiera potencjalnie szkodliwy farmakologiczny wpływ na przebieg ciąży, płód oraz noworodka, dlatego latanoprostu nie należy stosować w czasie ciąży¹.

Karmienie piersią a latanoprost

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego latanoprost oraz jego metabolity mogą przenikać do mleka ludzkiego, dlatego latanoprostu nie należy stosować u kobiet karmiących piersią lub należy zaprzestać karmienia piersią¹.

Produkty handlowe z latanoprostem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Xalatan	krople do oczu 0,05 mg/ml (50 μg/ml)	Rp