Związki glinu

Związki glinu stosowane leczniczo obejmują dwa różne preparaty o odmiennym zastosowaniu. Fosforan glinu to lek zobojętniający kwas solny soku żołądkowego (postać doustna), a chlorek glinu to środek przeciw nadmiernemu poceniu się (postać na skórę). Oba preparaty są dostępne bez recepty i wyłącznie jako preparaty jednoskładnikowe.

Działanie związków glinu

Pod wspólną nazwą związków glinu kryją się dwa niepowiązane ze sobą leki. Fosforan glinu w zawiesinie doustnej działa miejscowo w przewodzie pokarmowym – zobojętnia nadmiar kwasu solnego i tworzy warstwę ochronną na błonie śluzowej, dzięki czemu łagodzi zgagę i dolegliwości związane z nadkwaśnością. Chlorek glinu w płynie na skórę działa zewnętrznie na gruczoły potowe i ogranicza wydzielanie potu.

Ze względu na miejscowy charakter działania obu preparatów efekt ogranicza się do miejsca podania, odpowiednio do błony śluzowej przewodu pokarmowego oraz do powierzchni skóry.

Farmakologia

Fosforan glinu należy do leków zobojętniających z grupy związków glinu (kod ATC A02AB03). Zobojętnia kwas solny soku żołądkowego, a dodatkowo działa osłaniająco i ściągająco, tworząc warstwę ochronną na błonie śluzowej przełyku, żołądka i dwunastnicy. Postać zawiesiny ułatwia równomierne rozprowadzenie leku na błonie śluzowej i jej gojenie, a powstający w reakcji zobojętniania chlorek glinu działa ściągająco i przeciwzapalnie. Dodatek olejku mięty pieprzowej zapewnia lekkie działanie przeciwskurczowe w zaburzeniach trawiennych¹.

Chlorek glinu należy do środków przeciw nadmiernemu poceniu się (kod ATC D11AA). Zmniejsza aktywność gruczołów potowych przez denaturację zawartych w nich białek i łączenie się z włóknami fibrynowymi stanowiącymi funkcjonalne zakończenia gruczołów wydzielania zewnętrznego. Po zastosowaniu wzrasta ciśnienie wewnątrz światła przewodu potowego, co na zasadzie sprzężenia zwrotnego hamuje wydzielanie potu².

Farmakokinetyka

Dla fosforanu glinu charakterystyka produktu leczniczego nie zawiera danych farmakokinetycznych¹.

Chlorek glinu po naniesieniu na suchą skórę penetruje pory stanowiące zakończenie przewodów potowych, a po odparowaniu płynu osadzona sól pozostaje w bliskim kontakcie z wyściółką przewodu potowego. Zastosowanie preparatu jest ograniczone do małych, nadmiernie pocących się powierzchni skóry².

Wskazania leków ze związkami glinu

Wskazania różnią się całkowicie między dwoma preparatami, mimo wspólnego statusu bez recepty.

Zawiesina doustna z fosforanem glinu jest stosowana w leczeniu dolegliwości występujących w przebiegu choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy (wspomagająco lub doraźnie w razie dolegliwości), nadkwaśności soku żołądkowego, refluksu przełykowo-żołądkowego oraz zgagi¹.

Płyn na skórę z chlorkiem glinu stosuje się na nadmiernie pocące się powierzchnie skóry, to jest na skórę stóp, pach i dłoni².

Dawkowanie związków glinu

Preparat (postać)	Dawkowanie	Maksymalnie na dobę
Gelatum Aluminii phosphorici (zawiesina doustna)	1 łyżeczka do herbaty (w cięższych przypadkach łyżka stołowa) 3 razy na dobę, przed jedzeniem lub 1–2 godziny po każdym posiłku i bezpośrednio przed snem	100 ml
Antidral (płyn na skórę)	początkowo codziennie na noc, po dokładnym umyciu i osuszeniu skóry, przy mniej intensywnym poceniu co drugi lub co trzeci dzień	–

Przed użyciem zawiesinę fosforanu glinu należy wstrząsnąć, a nie należy stosować jej dłużej niż w razie potrzeby ani przekraczać dawki 100 ml na dobę¹.

Płyn na skórę stosuje się na noc, a jego skóry nie należy myć bezpośrednio przed zastosowaniem preparatu².

Istotne przeciwwskazania do stosowania związków glinu

Ciężka niewydolność nerek

Zawiesina doustna z fosforanem glinu jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek¹.

Uszkodzenie naskórka oraz stan po goleniu lub depilacji

Płynu na skórę z chlorkiem glinu nie należy stosować w przypadku uszkodzenia naskórka oraz po goleniu lub depilacji².

Środki ostrożności przy wydawaniu związków glinu

Zaburzenia czynności nerek i kumulacja glinu

Ze względu na zawartość glinu i możliwość jego kumulacji zawiesinę fosforanu glinu należy ostrożnie stosować u pacjentów z zaburzoną czynnością nerek, a długotrwałe stosowanie u osób dializowanych może zwiększyć ryzyko wystąpienia encefalopatii. Ostrożność zaleca się także u dzieci poniżej 6 lat, zwłaszcza odwodnionych lub z niewydolnością nerek. Leku nie należy stosować długotrwale, a w razie utrzymywania się objawów należy zweryfikować diagnozę¹.

Zmniejszenie wchłaniania fosforu

W przewodzie pokarmowym glin tworzy z fosforanami nierozpuszczalne związki, dlatego długotrwałe stosowanie zawiesiny zmniejsza wchłanianie fosforu, co przy niewystarczającej jego podaży w pożywieniu może prowadzić do niedoboru¹.

Cukrzyca i zawartość sacharozy

Zawiesinę fosforanu glinu należy stosować ostrożnie u chorych na cukrzycę, ponieważ preparat zawiera 40 g sacharozy w 100 g zawiesiny¹.

Nietolerancja fruktozy i zaburzenia wchłaniania cukrów

Pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy nie powinni przyjmować zawiesiny fosforanu glinu¹.

Substancje pomocnicze o działaniu alergizującym

Zawiesina fosforanu glinu zawiera etylu hydroksybenzoesan i propylu hydroksybenzoesan, które mogą powodować reakcje alergiczne, także typu późnego, oraz substancję smakowo-zapachową z limonenem, mogącym wywołać reakcje alergiczne¹.

Stosowanie wyłącznie na wskazane powierzchnie skóry

Płyn na skórę z chlorkiem glinu należy ograniczyć jedynie do powierzchni skóry, dla których jest wskazany, unikając kontaktu z błoną śluzową i oczami. Skóry pach nie należy golić w ciągu 12 godzin przed zastosowaniem płynu ani po nim ze względu na ryzyko reakcji skórnych, a preparat może niszczyć lub odbarwiać odzież².

Ryzyko podrażnienia skóry

W przypadku podrażnienia miejsca podrażnione należy smarować łagodnym kremem zawierającym hydrokortyzon, a płyn można zastosować ponownie dopiero po całkowitym ustąpieniu objawów podrażnienia².

Łatwopalność i zawartość etanolu

Płyn na skórę z chlorkiem glinu zawiera 500 mg etanolu w każdym gramie, jest produktem łatwopalnym i nie należy go używać w pobliżu otwartego ognia, zapalonego papierosa ani niektórych urządzeń, na przykład suszarki do włosów. U noworodków duże stężenie etanolu może powodować ciężkie reakcje miejscowe i toksyczność ogólnoustrojową ze względu na znaczne wchłanianie przez niedojrzałą skórę².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Ani zawiesina fosforanu glinu, ani płyn na skórę z chlorkiem glinu nie mają wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn^1,2.

Interakcje związków glinu

Tetracykliny, niesteroidowe leki przeciwzapalne, żelazo, doustne leki przeciwzakrzepowe, digoksyna i witaminy + związki glinu

Fosforan glinu może zaburzać wchłanianie innych leków, zwłaszcza tetracyklin, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, żelaza, doustnych leków przeciwzakrzepowych, digoksyny i witamin, dlatego leki te należy podawać w odstępie co najmniej godziny przed zażyciem zawiesiny fosforanu glinu lub 2 godziny po jego zażyciu¹.

Działania niepożądane związków glinu

⚠ Zwiększenie stężenia glinu i hipofosfatemia

W wyniku długotrwałego stosowania zawiesiny fosforanu glinu może zwiększyć się stężenie glinu we krwi oraz obniżyć stężenie fosforanów (hipofosfatemia). Objawami hipofosfatemii są brak łaknienia, złe samopoczucie, osłabienie mięśni i osteomalacja¹.

⚠ Ryzyko choroby Alzheimera u osób w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku istnieje ryzyko wystąpienia lub nasilenia się objawów choroby Alzheimera¹.

Zaparcia

Stosowanie zawiesiny fosforanu glinu może powodować zaparcia, a długotrwałe podawanie związków glinu może prowadzić do przewlekłych zaparć¹.

Podrażnienie skóry po zastosowaniu na skórę

Podczas stosowania płynu na skórę z chlorkiem glinu mogą wystąpić objawy podrażnienia skóry, takie jak pieczenie, świąd lub rumień, a w takim wypadku leczenie należy przerwać².

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a związki glinu

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych zawiesinę fosforanu glinu należy w okresie ciąży stosować ostrożnie, zgodnie ze wskazaniami, nie zwiększając zalecanych dawek ani nie stosując jej długotrwale, natomiast płyn na skórę z chlorkiem glinu można stosować w okresie ciąży jedynie w przypadku zdecydowanej konieczności^1,2.

Karmienie piersią a związki glinu

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych zawiesinę fosforanu glinu należy w okresie karmienia piersią stosować ostrożnie, zgodnie ze wskazaniami, nie zwiększając zalecanych dawek ani nie stosując jej długotrwale, natomiast płyn na skórę z chlorkiem glinu można w tym okresie stosować jedynie w przypadku zdecydowanej konieczności^1,2.

Produkty handlowe ze związkami glinu

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Antidral	płyn na skórę 100 mg/g	OTC
Gelatum Aluminii phosphorici	zawiesina doustna 45 mg/g	OTC