Dekslanzoprazol

Inhibitor pompy protonowej (IPP), R-enancjomer lanzoprazolu, silnie i długotrwale hamujący wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w postaci kapsułek o zmodyfikowanym uwalnianiu (30 mg i 60 mg). Stosowany w chorobie refluksowej przełyku, w tym w nadżerkowym refluksowym zapaleniu przełyku oraz w leczeniu zgagi.

Działanie dekslanzoprazolu

Dekslanzoprazol należy do inhibitorów pompy protonowej, czyli leków najsilniej i najtrwalej hamujących wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Jest R-enancjomerem lanzoprazolu i blokuje ostatni etap wytwarzania kwasu, hamując enzym ATP-azę H+/K+ (tak zwaną pompę protonową) w komórkach okładzinowych żołądka. W odróżnieniu od leków zobojętniających kwas oraz od antagonistów receptora H2 działa na sam mechanizm produkcji kwasu, a nie tylko neutralizuje kwas już wydzielony.

Kapsułki wykorzystują technologię podwójnego opóźnionego uwalniania, dzięki której stężenie leku we krwi ma dwa wyraźne szczyty – pierwszy występuje 1 do 2 godzin po przyjęciu, a drugi po 4 do 5 godzin. Wydłuża to okres hamowania wydzielania kwasu i pozwala przyjmować lek raz na dobę, niezależnie od posiłku^1,2.

Farmakologia

Dekslanzoprazol jest R-enancjomerem lanzoprazolu i inhibitorem pompy protonowej w żołądku. Hamuje ostatnią fazę wytwarzania kwasu solnego przez zahamowanie aktywności ATP-azy H+/K+ w komórkach okładzinowych żołądka. Zahamowanie to jest zależne od dawki i odwracalne oraz dotyczy zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasu żołądkowego. Lek gromadzi się w komórkach okładzinowych i staje się aktywny w ich kwaśnym środowisku, gdzie reaguje z grupą sulfhydrylową enzymu, powodując jego zahamowanie.

W badaniu u zdrowych ochotników przyjmujących 60 mg dekslanzoprazolu raz na dobę przez pięć dni średni odsetek doby, przez jaki pH soku żołądkowego pozostawało powyżej 4, wynosił około 71%, co odpowiadało około 17 godzinom^1,2.

Farmakokinetyka

Po podaniu doustnym maksymalne stężenie (C_max) dekslanzoprazolu w osoczu występuje w ciągu 4 do 6 godzin, a jego wartości rosną w przybliżeniu proporcjonalnie do dawki. Charakterystyczny dwuszczytowy profil stężenia wynika z technologii podwójnego opóźnionego uwalniania.

Dekslanzoprazol silnie wiąże się z białkami osocza (od 96,1% do 98,8%), a jego pozorna objętość dystrybucji wynosi około 40,3 litra.

Metabolizm zachodzi intensywnie w wątrobie na drodze utleniania i redukcji, z udziałem izoenzymów CYP2C19 i CYP3A4, do nieczynnych metabolitów. Ekspozycja ogólnoustrojowa na lek jest większa u osób z pośrednim i wolnym metabolizmem CYP2C19. Okres półtrwania (t_½) w fazie eliminacji jest krótki i wynosi około 1 do 2 godzin, dlatego lek praktycznie nie kumuluje się przy podawaniu raz na dobę.

Eliminacja następuje w postaci metabolitów – po podaniu dekslanzoprazolu znakowanego izotopem około 50,7% dawki wydalane jest z moczem, a 47,6% z kałem, natomiast dekslanzoprazol w postaci niezmienionej nie jest wykrywany w moczu^1,2.

Wskazania leków z dekslanzoprazolem

Wszystkie preparaty z dekslanzoprazolem wydawane są wyłącznie na receptę i mają takie same wskazania, niezależnie od dawki. Lek stosuje się u dorosłych oraz u młodzieży w wieku od 12 do 17 lat.

Wskazania obejmują leczenie nadżerkowego refluksowego zapalenia przełyku, leczenie podtrzymujące nadżerkowego refluksowego zapalenia przełyku i zgagi oraz krótkotrwałe leczenie zgagi i zarzucania kwasu żołądkowego związanego z nienadżerkową objawową postacią choroby refluksowej przełyku (GERD)^1,2.

Dawkowanie dekslanzoprazolu

Grupa / wskazanie	Dawka (raz na dobę)	Czas leczenia
Nadżerkowe refluksowe zapalenie przełyku (dorośli i młodzież 12–17 lat)	60 mg	4 tygodnie, w razie niepełnego wyleczenia kolejne 4 tygodnie
Leczenie podtrzymujące zapalenia przełyku i zgagi (dorośli)	30 mg	do 6 miesięcy
Leczenie podtrzymujące (młodzież 12–17 lat)	30 mg	czas ustala lekarz indywidualnie
Nienadżerkowa objawowa postać GERD (dorośli i młodzież 12–17 lat)	30 mg	do 4 tygodni
Pacjenci w podeszłym wieku	nie więcej niż 60 mg	zależnie od wskazania
Umiarkowane zaburzenia czynności wątroby	maksymalnie 30 mg	zależnie od wskazania
Ciężkie zaburzenia czynności wątroby	nie zaleca się stosowania	–
Dzieci poniżej 12 lat	nie zaleca się stosowania	–

Kapsułki należy połykać w całości, popijając płynem, a lek można przyjmować z posiłkiem lub niezależnie od niego. Aby ułatwić podanie, kapsułkę można otworzyć i wymieszać granulki z łyżką przecieru jabłkowego, podając je natychmiast po zmieszaniu, przy czym granulek nie wolno ssać ani rozgryzać^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu dekslanzoprazolu

Wykluczenie nowotworu złośliwego żołądka

Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć obecność złośliwego nowotworu żołądka, ponieważ dekslanzoprazol może maskować jego objawy i opóźnić rozpoznanie^1,2.

Zaburzenia czynności wątroby

Lek należy stosować ostrożnie u pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby, u których zaleca się rozważenie maksymalnej dawki dobowej 30 mg. U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby nie przeprowadzono badań i nie zaleca się stosowania dekslanzoprazolu^1,2.

Zwiększone ryzyko zakażeń przewodu pokarmowego

Zmniejszona kwaśność soku żołądkowego spowodowana stosowaniem inhibitorów pompy protonowej prowadzi do zwiększenia w żołądku liczby bakterii, dlatego leczenie może nieznacznie zwiększać ryzyko zakażeń przewodu pokarmowego bakteriami z rodzaju Salmonella, Campylobacter oraz Clostridium difficile^1,2.

Długotrwałe stosowanie

Z powodu ograniczonych danych dotyczących bezpieczeństwa u pacjentów leczonych dłużej niż 1 rok konieczne są regularna ocena skuteczności leczenia oraz dokładna analiza stosunku korzyści do ryzyka^1,2.

Hipomagnezemia

U pacjentów przyjmujących inhibitory pompy protonowej przez co najmniej trzy miesiące rzadko odnotowywano przypadki ciężkiej hipomagnezemii, która może dawać objawy takie jak zmęczenie, tężyczka, majaczenie, drgawki, zawroty głowy oraz zaburzenia rytmu serca i prowadzić do hipokalcemii lub hipokaliemii. U pacjentów leczonych długotrwale albo przyjmujących jednocześnie digoksynę lub leki moczopędne należy rozważyć pomiar stężenia magnezu przed rozpoczęciem leczenia oraz okresowo w jego trakcie^1,2.

Wpływ na wchłanianie witaminy B12

Dekslanzoprazol, jak inne leki hamujące wydzielanie kwasu solnego, może zmniejszać wchłanianie witaminy B12, co należy uwzględnić przy długotrwałym leczeniu pacjentów z niedoborem tej witaminy lub obciążonych czynnikami ryzyka zaburzeń jej wchłaniania^1,2.

Ciężka lub utrzymująca się biegunka

W związku ze stosowaniem leków z tej grupy obserwowano bardzo rzadkie przypadki zapalenia okrężnicy, dlatego w razie wystąpienia ciężkiej lub utrzymującej się biegunki należy rozważyć przerwanie leczenia^1,2.

Ryzyko złamań kości

Stosowanie inhibitorów pompy protonowej, zwłaszcza w dużych dawkach i dłużej niż 1 rok, może nieznacznie zwiększać ryzyko złamań kości biodrowej, nadgarstka lub kręgosłupa, szczególnie u osób w podeszłym wieku i obciążonych innymi czynnikami ryzyka. Pacjentów zagrożonych osteoporozą należy prowadzić zgodnie z wytycznymi, zapewniając odpowiednią podaż witaminy D i wapnia^1,2.

Ciężkie skórne działania niepożądane

W związku ze stosowaniem inhibitorów pompy protonowej zgłaszano ciężkie skórne działania niepożądane, w tym zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, reakcję polekową z eozynofilią i objawami układowymi (zespół DRESS) oraz rumień wielopostaciowy. Przy pierwszych objawach ciężkiej reakcji skórnej lub innych oznakach nadwrażliwości należy przerwać stosowanie leku^1,2.

Podostra postać skórna tocznia rumieniowatego

Stosowanie inhibitorów pompy protonowej wiąże się ze sporadycznym występowaniem podostrej skórnej postaci tocznia rumieniowatego (SCLE). W razie pojawienia się zmian skórnych, zwłaszcza w miejscach narażonych na słońce, z towarzyszącym bólem stawów należy rozważyć przerwanie leczenia i skierować pacjenta po pomoc medyczną^1,2.

Ostre cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

U pacjentów przyjmujących dekslanzoprazol obserwowano ostre cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, które może wystąpić w dowolnym momencie leczenia i prowadzić do niewydolności nerek. W razie podejrzenia tego powikłania należy odstawić lek i niezwłocznie rozpocząć odpowiednie leczenie^1,2.

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

Zwiększenie stężenia chromograniny A może zakłócać badania wykrywające guzy neuroendokrynne, dlatego leczenie należy przerwać na co najmniej 5 dni przed pomiarem tego parametru^1,2.

Zawartość sacharozy

Kapsułki zawierają sacharozę, dlatego nie powinni ich przyjmować pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy^1,2.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Podczas stosowania dekslanzoprazolu mogą wystąpić działania niepożądane takie jak zawroty głowy, zaburzenia widzenia i senność, które mogą zmniejszać zdolność reakcji. W razie ich wystąpienia pacjent nie powinien prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn^1,2.

Interakcje dekslanzoprazolu

Atazanawir i nelfinawir + dekslanzoprazol

Nie zaleca się jednoczesnego stosowania dekslanzoprazolu z inhibitorami proteazy wirusa HIV, których wchłanianie zależy od kwaśnego pH żołądka, takimi jak atazanawir lub nelfinawir, ponieważ może to znacząco zmniejszyć ich biodostępność^1,2.

Fluwoksamina + dekslanzoprazol

Inhibitory izoenzymu CYP2C19, takie jak fluwoksamina, mogą zwiększać ogólnoustrojową ekspozycję na dekslanzoprazol, ponieważ enzym ten uczestniczy w jego metabolizmie^1,2.

Ryfampicyna i ziele dziurawca + dekslanzoprazol

Leki indukujące izoenzymy CYP2C19 i CYP3A4, takie jak ryfampicyna oraz produkty zawierające ziele dziurawca, mogą zmniejszać stężenie dekslanzoprazolu w osoczu i osłabiać jego działanie^1,2.

Sukralfat i leki zobojętniające kwas + dekslanzoprazol

Sukralfat oraz leki zobojętniające kwas solny mogą zmniejszać biodostępność dekslanzoprazolu, dlatego lek należy przyjmować co najmniej godzinę po ich zastosowaniu^1,2.

Ketokonazol, itrakonazol i erlotynib + dekslanzoprazol

Wchłanianie ketokonazolu, itrakonazolu i erlotynibu zwiększa się w obecności kwasu solnego, dlatego dekslanzoprazol może obniżać ich stężenie do wartości subterapeutycznych. Skojarzonego stosowania tych leków należy unikać^1,2.

Digoksyna + dekslanzoprazol

Jednoczesne podawanie dekslanzoprazolu może zwiększać stężenie digoksyny w osoczu, dlatego na początku i pod koniec leczenia należy kontrolować jej stężenie i w razie potrzeby dostosować dawkę^1,2.

Takrolimus + dekslanzoprazol

Jednoczesne stosowanie może zwiększać stężenie takrolimusu w osoczu, zwłaszcza u biorców przeszczepu z pośrednim i wolnym metabolizmem CYP2C19, dlatego na początku i na końcu leczenia zaleca się kontrolę jego stężenia^1,2.

Warfaryna + dekslanzoprazol

U pacjentów stosujących jednocześnie inhibitory pompy protonowej i warfarynę opisywano zwiększenie wartości INR i wydłużenie czasu protrombinowego, dlatego może być konieczne monitorowanie tych parametrów, zwłaszcza przy rozpoczynaniu lub kończeniu leczenia jednym z leków^1,2.

Klopidogrel + dekslanzoprazol

Jednoczesne stosowanie zmniejszało ekspozycję na czynny metabolit klopidogrelu, jednak bez klinicznie istotnego wpływu na jego działanie przeciwpłytkowe, dlatego nie ma konieczności modyfikacji dawki klopidogrelu przy podawaniu dekslanzoprazolu w zarejestrowanej dawce^1,2.

Metotreksat + dekslanzoprazol

Jednoczesne podawanie inhibitorów pompy protonowej i metotreksatu, zwłaszcza w dużych dawkach, może długotrwale zwiększać stężenie metotreksatu i jego metabolitu w surowicy oraz prowadzić do jego toksyczności. U pacjentów otrzymujących duże dawki metotreksatu należy rozważyć czasowe przerwanie stosowania dekslanzoprazolu^1,2.

Działania niepożądane dekslanzoprazolu

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi są objawy ze strony przewodu pokarmowego. Biegunka, ból brzucha, nudności, dyskomfort w jamie brzusznej, wzdęcia i zaparcia są działaniem częstym (), a większość przypadków ma nasilenie łagodne do umiarkowanego^1,2.

Ból głowy

Ból głowy jest jednym z najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych i występuje często ()^1,2.

⚠ Ciężkie skórne działania niepożądane

Zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, reakcja polekowa z eozynofilią i objawami układowymi (zespół DRESS), rumień wielopostaciowy oraz podostra skórna postać tocznia rumieniowatego to działania zagrażające życiu, zgłaszane po wprowadzeniu leku do obrotu, o nieznanej częstości ()^1,2.

⚠ Reakcje nadwrażliwości i reakcje anafilaktyczne

Reakcje nadwrażliwości, reakcje anafilaktyczne oraz wstrząs anafilaktyczny zgłaszano po wprowadzeniu leku do obrotu, częściej u kobiet, z nieznaną częstością (). W ciężkich przypadkach postępowanie obejmowało odstawienie leku oraz podanie steroidów lub leków przeciwhistaminowych^1,2.

⚠ Ciężka niedokrwistość hemolityczna i inne zaburzenia krwi

Autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna oraz idiopatyczna plamica małopłytkowa to działania zgłaszane po wprowadzeniu leku do obrotu o nieznanej częstości (). Ciężką niedokrwistość hemolityczną odnotowywano po około czterech do siedmiu miesiącach leczenia dawką 60 mg^1,2.

⚠ Hipomagnezemia i zaburzenia elektrolitowe

Hipomagnezemia, a także związane z nią hipokalcemia i hipokaliemia oraz hiponatremia, to działania zgłaszane po wprowadzeniu leku do obrotu o nieznanej częstości (). Ciężka hipomagnezemia dotyczy zwłaszcza leczenia długotrwałego i może przebiegać niepostrzeżenie^1,2.

Polekowe zapalenie wątroby

Polekowe zapalenie wątroby zgłaszano po wprowadzeniu leku do obrotu z nieznaną częstością ()^1,2.

Pełną listę działań niepożądanych, w tym objawy o częstości niezbyt częstej i rzadkiej, zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a dekslanzoprazol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych dane dotyczące stosowania dekslanzoprazolu u kobiet w okresie ciąży są ograniczone lub niedostępne, a badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego wpływu na reprodukcję. W celu zachowania ostrożności zaleca się unikanie stosowania leku w okresie ciąży^1,2.

Karmienie piersią a dekslanzoprazol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy dekslanzoprazol przenika do mleka ludzkiego, natomiast w badaniach na zwierzętach wykazano jego przenikanie do mleka. Ponieważ nie można wykluczyć zagrożenia dla noworodka lub niemowlęcia, należy podjąć decyzję o przerwaniu karmienia piersią albo o przerwaniu stosowania leku, uwzględniając korzyści z karmienia dla dziecka i korzyści z leczenia dla matki^1,2.

Produkty handlowe z dekslanzoprazolem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Dexilant	kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu 30 mg	Rp
Dexilant	kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu 60 mg	Rp