Rabeprazol

Inhibitor pompy protonowej (IPP) z grupy podstawionych benzimidazoli, silnie i długotrwale hamujący wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Stosowany w chorobach zależnych od kwasu solnego: chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy, chorobie refluksowej przełyku, zespole Zollingera-Ellisona oraz w eradykacji Helicobacter pylori. Dostępny wyłącznie na receptę (Rp), w preparatach jednoskładnikowych, w postaci tabletek dojelitowych.

Działanie rabeprazolu

Rabeprazol jest inhibitorem pompy protonowej, czyli lekiem hamującym końcowy etap wytwarzania kwasu solnego w żołądku. Blokuje enzym H+/K+-ATPazę (pompę protonową) w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka, przez co zmniejsza zarówno podstawowe, jak i pobudzone wydzielanie kwasu, niezależnie od rodzaju bodźca. W odróżnieniu od starszych leków hamujących wydzielanie kwasu rabeprazol nie działa cholinolitycznie ani nie blokuje receptora histaminowego H2.

Działanie zmniejszające wydzielanie kwasu pojawia się w ciągu godziny po przyjęciu dawki 20 mg, a maksymalny efekt występuje po 2 do 4 godzin. Zahamowanie wydzielania utrzymuje się do 48 godzin, mimo krótkiego czasu obecności leku we krwi, co wynika z nieodwracalnego wiązania z pompą protonową. Stan równowagi hamowania uzyskuje się po trzech dniach przyjmowania leku raz na dobę, a po odstawieniu czynność wydzielnicza wraca do normy w ciągu 2 do 3 dni.

Farmakologia

Rabeprazol sodowy należy do leków hamujących wydzielanie soku żołądkowego, z grupy podstawionych benzimidazoli. Hamuje wydzielanie kwasu solnego poprzez swoiste hamowanie aktywności H+/K+-ATP-azy (pompy protonowej), a stopień hamowania jest zależny od dawki i dotyczy zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasu. Jako słaba zasada rabeprazol jest szybko wchłaniany, gromadzi się w kwaśnym środowisku komórek okładzinowych, gdzie po protonowaniu przekształca się w czynną postać sulfenamidu reagującą z resztami cysteinowymi pompy protonowej^1,2.

Farmakokinetyka

Rabeprazol jest wrażliwy na działanie kwasu, dlatego występuje w postaci tabletek dojelitowych, a jego wchłanianie rozpoczyna się dopiero po przejściu tabletki przez żołądek. Lek jest szybko wchłaniany, a stężenie maksymalne (C_max) w osoczu jest osiągane po czasie t_max wynoszącym około 3,5 godziny po dawce 20 mg. Całkowita biodostępność doustnej dawki 20 mg wynosi około 52%, co w dużej mierze wynika z metabolizmu przedukładowego (efektu pierwszego przejścia)^1,2.

Rabeprazol wiąże się z białkami osocza w około 97%.

Lek podlega metabolizmowi w wątrobie z udziałem izoenzymów cytochromu P450 (CYP2C19 i CYP3A4) do metabolitów pozbawionych istotnego działania hamującego wydzielanie kwasu. Okres półtrwania (t_½) w osoczu u osób zdrowych wynosi średnio 1 godzinę (zakres 0,7 do 1,5 godziny). Wydalanie odbywa się głównie z moczem, w którym pojawia się około 90% dawki w postaci metabolitów, przy czym leku w postaci niezmienionej nie wykrywa się w moczu, a pozostała część dawki jest wydalana z kałem^1,2.

U osób w podeszłym wieku oraz u osób wolno metabolizujących z udziałem CYP2C19 ekspozycja na lek jest większa, a w łagodnych do umiarkowanych zaburzeniach czynności wątroby okres półtrwania wydłuża się do około 12 godzin. Mimo to nie ma konieczności zmiany dawki u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek ani wątroby^1,2.

Wskazania leków z rabeprazolem

Wszystkie preparaty rabeprazolu są wydawane na receptę i mają wspólny zakres wskazań, różnicowany dawką. Rabeprazol stosuje się w leczeniu czynnego owrzodzenia dwunastnicy, czynnego łagodnego owrzodzenia żołądka oraz w leczeniu objawowym choroby refluksowej przełyku (GORD) z nadżerkami lub wrzodami, a także w jej leczeniu długotrwałym^1,2.

Kolejnym wskazaniem jest leczenie objawowe umiarkowanej do bardzo ciężkiej choroby refluksowej przełyku (objawowy GORD), w którym zwykle wystarcza mniejsza dawka 10 mg^1,2.

Rabeprazol jest wskazany również w zespole Zollingera-Ellisona, w którym stosuje się większe dawki dobowe, oraz w eradykacji Helicobacter pylori u pacjentów z chorobą wrzodową, w skojarzeniu z odpowiednimi schematami leczenia przeciwbakteryjnego^1,2.

Dawkowanie rabeprazolu

Dawkowanie rabeprazolu ustala się według wskazania. Lek przyjmuje się raz na dobę (poza zespołem Zollingera-Ellisona i eradykacją H. pylori), dlatego zamiast dawki jednorazowej i odstępu podano dawkę dobową oraz czas leczenia lub dawkę maksymalną.

Wskazanie / grupa	Dawka	Czas leczenia / dawka maksymalna
Czynne owrzodzenie dwunastnicy	20 mg raz na dobę, rano	zwykle 4 tygodnie, w razie potrzeby kolejne 4 tygodnie
Czynne łagodne owrzodzenie żołądka	20 mg raz na dobę, rano	zwykle 6 tygodni, w razie potrzeby kolejne 6 tygodni
Choroba refluksowa przełyku (GORD) z nadżerkami lub wrzodami	20 mg raz na dobę	4 do 8 tygodni
Długotrwałe leczenie GORD (dawka podtrzymująca)	10 mg lub 20 mg raz na dobę	zależnie od reakcji pacjenta
Objawowy GORD o nasileniu umiarkowanym do bardzo ciężkiego	10 mg raz na dobę	do 4 tygodni, następnie doraźnie 10 mg według potrzeby
Zespół Zollingera-Ellisona	początkowo 60 mg raz na dobę, w razie potrzeby zwiększenie	maksymalnie 120 mg na dobę (dawkę 120 mg podaje się w dwóch dawkach po 60 mg)
Eradykacja Helicobacter pylori	20 mg dwa razy na dobę z klarytromycyną i amoksycyliną	7 dni
Zaburzenia czynności nerek lub wątroby	dawka jak u dorosłych, bez modyfikacji	–
Dzieci i młodzież	nie stosować	–

Tabletki przyjmuje się rano, przed posiłkiem, i połyka w całości, popijając wodą, bez żucia ani kruszenia^1,2.

Nie zaleca się stosowania rabeprazolu u dzieci ze względu na brak doświadczenia dotyczącego stosowania w tej grupie wiekowej^1,2.

Istotne przeciwwskazania do stosowania rabeprazolu

Ciąża

Rabeprazol jest przeciwwskazany w okresie ciąży^1,2.

Karmienie piersią

Rabeprazol jest przeciwwskazany w okresie karmienia piersią^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu rabeprazolu

Wykluczenie choroby nowotworowej

Złagodzenie objawów po leczeniu rabeprazolem nie wyklucza obecności zmian nowotworowych w żołądku lub przełyku, dlatego przed rozpoczęciem leczenia należy takie zmiany wykluczyć. Pacjenci leczeni długotrwale, zwłaszcza dłużej niż rok, powinni pozostawać pod regularną kontrolą lekarską^1,2.

Nadwrażliwość krzyżowa na benzimidazole

Nie można wykluczyć ryzyka reakcji nadwrażliwości krzyżowej u pacjentów uczulonych na inne podstawione benzimidazole^1,2.

Zaburzenia składu krwi

Po wprowadzeniu leku do obrotu donoszono o przypadkach nieprawidłowego składu krwi w postaci małopłytkowości i neutropenii. W większości przypadków, w których nie ustalono innej przyczyny, dolegliwości były nieskomplikowane i ustępowały po przerwaniu leczenia rabeprazolem^1,2.

Ciężkie zaburzenia czynności wątroby

Z powodu braku danych klinicznych dotyczących stosowania rabeprazolu u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby zaleca się dużą ostrożność przy przepisywaniu leku tym pacjentom po raz pierwszy^1,2.

Ciężka hipomagnezemia

U pacjentów leczonych inhibitorami pompy protonowej przez co najmniej trzy miesiące, a w większości przypadków przez rok, odnotowano ciężką hipomagnezemię, która może objawiać się zmęczeniem, tężyczką, majaczeniem, zawrotami głowy i arytmiami komorowymi, choć bywa też przez długi czas niezauważona. U pacjentów przewidywanych do długotrwałego leczenia lub przyjmujących jednocześnie digoksynę albo leki mogące wywołać hipomagnezemię (na przykład diuretyki) należy rozważyć pomiar stężenia magnezu przed rozpoczęciem leczenia i okresowo w jego trakcie^1,2.

Ryzyko złamań kości

Inhibitory pompy protonowej, zwłaszcza stosowane w dużych dawkach i długotrwale (powyżej roku), mogą nieznacznie zwiększać ryzyko złamań kości biodrowej, nadgarstka i kręgosłupa, szczególnie u osób w podeszłym wieku lub z innymi czynnikami ryzyka. Pacjenci zagrożeni osteoporozą powinni otrzymywać opiekę zgodną z aktualnymi wytycznymi oraz odpowiednią podaż witaminy D i wapnia^1,2.

Wpływ na wchłanianie witaminy B12

Rabeprazol, jak wszystkie leki hamujące wytwarzanie kwasu, może zmniejszać wchłanianie witaminy B12 w następstwie zmniejszonej kwaśności soku żołądkowego. Należy to uwzględnić u pacjentów ze zmniejszonymi zapasami tej witaminy lub czynnikami ryzyka jej niedoboru przy leczeniu długotrwałym^1,2.

Podostra postać skórna tocznia rumieniowatego

Stosowanie inhibitorów pompy protonowej wiąże się ze sporadycznym występowaniem podostrej postaci skórnej tocznia rumieniowatego. W razie pojawienia się zmian skórnych, zwłaszcza w miejscach narażonych na słońce, z towarzyszącym bólem stawów, pacjent powinien niezwłocznie zgłosić się po pomoc medyczną, a lekarz rozważyć przerwanie leczenia^1,2.

Zwiększone ryzyko zakażeń przewodu pokarmowego

Leczenie inhibitorami pompy protonowej, w tym rabeprazolem, może zwiększać ryzyko zakażeń pokarmowych wywołanych bakteriami takimi jak Salmonella, Campylobacter oraz Clostridium difficile, co wynika ze zmniejszenia kwaśności soku żołądkowego^1,2.

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

U pacjentów przyjmujących rabeprazol obserwowano ostre cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, które może wystąpić w dowolnym momencie leczenia i prowadzić do niewydolności nerek. W razie podejrzenia tego powikłania należy przerwać stosowanie rabeprazolu i niezwłocznie wdrożyć odpowiednie leczenie^1,2.

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

Rabeprazol zwiększa stężenie chromograniny A (CgA), co może zakłócać badania wykrywające obecność guzów neuroendokrynnych. Aby tego uniknąć, leczenie należy przerwać na co najmniej 5 dni przed pomiarem stężenia CgA^1,2.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Jest mało prawdopodobne, aby rabeprazol zaburzał zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Jeśli jednak wystąpi obniżenie koncentracji wywołane sennością, zaleca się powstrzymanie się od prowadzenia pojazdów oraz obsługi skomplikowanych urządzeń^1,2.

Interakcje rabeprazolu

Ketokonazol i itrakonazol + rabeprazol

Rabeprazol może wchodzić w interakcje z substancjami, których wchłanianie zależy od pH. Jednoczesne podawanie z ketokonazolem lub itrakonazolem może znacznie zmniejszać stężenie tych leków przeciwgrzybiczych w osoczu, dlatego może być konieczna kontrola pacjenta i dostosowanie dawki azolu^1,2.

Atazanawir + rabeprazol

Inhibitory pompy protonowej znacząco zmniejszają ekspozycję na atazanawir, którego wchłanianie zależy od pH, dlatego rabeprazolu nie należy podawać jednocześnie z atazanawirem^1,2.

Metotreksat + rabeprazol

Jednoczesne stosowanie inhibitorów pompy protonowej z metotreksatem, zwłaszcza w dużych dawkach, może zwiększać jego stężenie w surowicy i wydłużać działanie metotreksatu oraz jego metabolitu, co grozi zatruciem. U niektórych pacjentów można rozważyć okresowe odstawienie rabeprazolu na czas leczenia dużymi dawkami metotreksatu^1,2.

Leki zobojętniające kwas solny + rabeprazol

W badaniach klinicznych nie stwierdzono interakcji rabeprazolu z płynnymi lekami zobojętniającymi kwas solny w żołądku^1,2.

Działania niepożądane rabeprazolu

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Biegunka, wymioty, nudności, bóle brzucha, zaparcia, wzdęcia z oddawaniem wiatrów oraz łagodne polipy dna żołądka są działaniem często występującym (). Niestrawność, suchość błony śluzowej jamy ustnej i odbijanie się ze zwracaniem treści żołądkowej lub gazu występują niezbyt często (), a zapalenie błony śluzowej żołądka, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej i zaburzenia smaku – rzadko (). Mikroskopowe zapalenie jelita grubego ma częstość nieznaną ()^1,2.

Ból i zawroty głowy oraz senność

Bóle głowy i zawroty głowy są działaniem często występującym (), a senność – niezbyt częstym ()^1,2.

Zaburzenia psychiczne

Bezsenność występuje często (), nerwowość – niezbyt często (), depresja – rzadko (), a splątanie ma częstość nieznaną ()^1,2.

Zakażenia

Zakażenie występuje często (), a zakażenie dróg moczowych – niezbyt często ()^1,2.

Zaburzenia układu oddechowego

Kaszel, zapalenie gardła i zapalenie błony śluzowej nosa są działaniem często występującym (), a zapalenie oskrzeli i zapalenie zatok – niezbyt częstym ()^1,2.

⚠ Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Neutropenia, leukopenia, trombocytopenia i leukocytoza występują rzadko (). Zaburzenia te mogą mieć znaczenie kliniczne, dlatego objawy sugerujące nieprawidłowy skład krwi wymagają czujności^1,2.

⚠ Reakcje nadwrażliwości

Reakcje nadwrażliwości występują rzadko () i mogą obejmować obrzęk twarzy, niedociśnienie tętnicze oraz duszność. Zwykle ustępują po przerwaniu leczenia^1,2.

⚠ Ciężkie reakcje skórne

Wysypka i rumień są działaniem niezbyt częstym (), a świąd, nadmierna potliwość i reakcje pęcherzowe – rzadkim (). Zagrażające życiu reakcje skórne, czyli rumień wielopostaciowy, martwica toksyczno-rozpływna naskórka i zespół Stevensa-Johnsona, występują bardzo rzadko (), natomiast podostra postać skórna tocznia rumieniowatego ma częstość nieznaną ()^1,2.

⚠ Zaburzenia wątroby

Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych występuje niezbyt często (), a zapalenie wątroby, żółtaczka i encefalopatia wątrobowa – rzadko (). Encefalopatię wątrobową odnotowywano w rzadkich przypadkach u pacjentów z marskością wątroby^1,2.

⚠ Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, z możliwością progresji do niewydolności nerek, występuje rzadko ()^1,2.

⚠ Zaburzenia metabolizmu i hipomagnezemia

Jadłowstręt występuje rzadko (), natomiast hiponatremia i hipomagnezemia mają częstość nieznaną (). Hipomagnezemia może przyjąć ciężką postać, dlatego wymaga szczególnej uwagi u pacjentów długotrwale leczonych^1,2.

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i złamania kości

Bóle nieswoiste i bóle pleców są działaniem często występującym (), a bóle mięśni, skurcze nóg, bóle stawów oraz złamania kości biodrowej, kości nadgarstka lub kręgosłupa – niezbyt częstym ()^1,2.

Zaburzenia ogólne

Astenia i objawy grypopodobne są działaniem często występującym (), a ból w klatce piersiowej, dreszcze i gorączka – niezbyt częstym ()^1,2.

Inne działania niepożądane

Zaburzenia widzenia i zwiększenie masy ciała występują rzadko (), a obrzęk obwodowy oraz ginekomastia mają częstość nieznaną ()^1,2.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a rabeprazol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania rabeprazolu u kobiet w ciąży. Badania rozrodczości u szczurów i królików nie wykazały negatywnego wpływu na płodność ani na płód, mimo niewielkiego przechodzenia leku przez barierę łożyska u szczurów. Rabeprazol jest przeciwwskazany w okresie ciąży^1,2.

Karmienie piersią a rabeprazol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest danych dotyczących przenikania rabeprazolu do mleka kobiet karmiących piersią, a badań w okresie laktacji nie prowadzono. Wiadomo natomiast, że rabeprazol przenika do mleka samicy szczura, dlatego leku nie należy stosować w okresie karmienia piersią^1,2.

Produkty handlowe z rabeprazolem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Zulbex	tabletki dojelitowe 10 mg	Rp
Zulbex	tabletki dojelitowe 20 mg	Rp