Pseudoefedryna w lekach złożonych bez recepty. Niemiecka komisja lekowa aptekarzy przypomina o przeciwwskazaniach sercowych

Arzneimittelkommission der Deutschen Apotheker (AMK), komisja lekowa niemieckich aptekarzy, zaleca, aby przy wydawaniu złożonych leków bez recepty z pseudoefedryną krytycznie ocenić korzyści i ryzyko oraz starannie uwzględnić przeciwwskazania sercowo-naczyniowe i czynniki ryzyka, a przy preparatach z kwasem acetylosalicylowym także oznaki jego nietolerancji. Komunikat wynika z przeglądu zgłoszeń działań niepożądanych, zebranych przez komisję od 1 stycznia 2013 r. do 30 czerwca 2026 r.¹

Komisja zebrała 51 zgłoszeń dotyczących siedmiu preparatów bez recepty: 15 dotyczyło połączeń z lekami przeciwhistaminowymi, 19 połączeń z kwasem acetylosalicylowym, a 17 połączeń z ibuprofenem. Przeważały objawy sercowo-naczyniowe (31 zgłoszeń, m.in. przyspieszona czynność serca i wzrost ciśnienia tętniczego), a reakcje alergiczne, takie jak wysypka i świąd, opisano w 19 zgłoszeniach. Siedem zgłoszeń obejmowało objawy z obu grup. To liczba zgłoszeń spontanicznych, a nie częstość działań niepożądanych. Komisja zastrzega też, że z tych danych nie da się wyprowadzić zależności ryzyka od wieku.¹

Komisja przywołuje opisany przez AkdÄ, niemiecką komisję lekową lekarzy, przypadek 42-letniego mężczyzny, u którego w ciągu 30 minut od pierwszego przyjęcia preparatu z pseudoefedryną i kwasem acetylosalicylowym wystąpiły ból w klatce piersiowej i poty, a następnie migotanie komór, uogólniony skurcz naczyń wieńcowych i zawał ściany dolnej. Jako drugi lek podejrzany zgłoszono przyjmowaną równocześnie cetyryzynę. Pacjent wymagał resuscytacji z defibrylacją i wszczepienia kilku stentów. Wśród jego czynników ryzyka zgłoszono katar sienny, przewlekłe zapalenie zatok i astmę oskrzelową.¹

Komisja tłumaczy możliwy mechanizm działaniem pseudoefedryny jako pośredniego sympatykomimetyku: zwiększa ona uwalnianie noradrenaliny, co może prowadzić do skurczu naczyń i wzrostu ciśnienia. Jeden z producentów wskazał komisji możliwe inne wyjaśnienie tego przypadku – reakcję alergiczną na kwas acetylosalicylowy w przebiegu zespołu Kounisa, czyli ostrego zespołu wieńcowego wywołanego reakcją nadwrażliwości. Komisja przypomina, że nadwrażliwości na kwas acetylosalicylowy sprzyjają astma oskrzelowa, katar sienny, polipy nosa i przewlekłe choroby dróg oddechowych.¹

W Polsce pseudoefedryna występuje w lekach złożonych m.in. z ibuprofenem i kwasem acetylosalicylowym. W Aspirin Complex Hot (kwas acetylosalicylowy + pseudoefedryna) przeciwwskazania obejmują m.in.:

• ciężkie lub niekontrolowane nadciśnienie tętnicze,
• ciężka choroba wieńcowa i ciężka niewydolność serca,
• astma wywołana podaniem salicylanów lub substancji o podobnym działaniu, w szczególności niesteroidowych leków przeciwzapalnych, w wywiadzie.²

Charakterystyka Nurofen Zatoki (ibuprofen + pseudoefedryna) wymienia m.in. tachykardię, chorobę niedokrwienną serca oraz reakcje alergiczne po ibuprofenie, kwasie acetylosalicylowym lub innych lekach z tej grupy w wywiadzie.³ O wcześniejszym komunikacie dotyczącym pseudoefedryny, dotyczącym zespołu odwracalnej tylnej encefalopatii (PRES) i zespołu odwracalnego skurczu naczyń mózgowych (RCVS), pisaliśmy w tekście Opublikowano komunikat dla pracowników ochrony zdrowia dotyczący pseudoefedryny.

AMK zaleca też, aby w sytuacji, gdy pacjent nie ma wszystkich objawów, na które działa preparat złożony, rozważyć lek jednoskładnikowy dopasowany do dominującego objawu.¹ Rozmowę z pacjentem, który prosi o ibuprofen z pseudoefedryną przy zapaleniu zatok, omawia nasze studium przypadku z apteki.