Insulina lispro

Szybkodziałający analog insuliny ludzkiej stosowany w leczeniu cukrzycy, wydawany wyłącznie na receptę. Dostępny w preparatach jednoskładnikowych jako roztwór do wstrzykiwań o stężeniu 100 j.m./ml (fiolka, wkład, wstrzykiwacze KwikPen i Junior KwikPen), a także w postaci wstrzykiwacza o stężeniu 200 j.m./ml oraz mieszanek z zawiesiną protaminową (Humalog Mix) opisanych w odrębnych charakterystykach. Podaje się go podskórnie, we wlewie z pompy insulinowej, a w razie potrzeby dożylnie pod nadzorem.

Działanie insuliny lispro

Insulina lispro jest analogiem insuliny ludzkiej otrzymywanym metodą rekombinacji DNA, którego zasadniczym zadaniem jest regulowanie metabolizmu glukozy. Różni się od zwykłej rozpuszczalnej insuliny ludzkiej szybszym początkiem i krótszym czasem działania, co upodabnia jej profil do naturalnego wyrzutu insuliny po posiłku.

Dzięki szybkiemu początkowi działania można ją podawać krótko przed posiłkiem, a w razie potrzeby wkrótce po nim, co jest wygodniejsze niż w przypadku insuliny rozpuszczalnej wymagającej wstrzyknięcia na 30–45 minut przed jedzeniem.

Podobnie jak inne insuliny wykazuje też działanie anaboliczne i antykataboliczne, nasilając w tkankach syntezę glikogenu, kwasów tłuszczowych i białek oraz hamując glikogenolizę, glukoneogenezę, ketogenezę i lipolizę.

Farmakologia

Insulina lispro należy do grupy szybkodziałających insulin i analogów insuliny do wstrzykiwań (kod ATC A10AB04). Wykazuje szybki początek działania, około 15 minut, dzięki czemu można ją podawać na 0–15 minut przed posiłkiem, a czas jej działania jest krótszy, od 2 do 5 godzin, w porównaniu z rozpuszczalną insuliną ludzką¹.

W badaniach klinicznych u pacjentów z cukrzycą typu 1 i 2 insulina lispro zmniejszała hiperglikemię poposiłkową w porównaniu z insuliną rozpuszczalną, a częstość nocnej hipoglikemii była mniejsza, choć w niektórych badaniach towarzyszyło temu zwiększenie częstości hipoglikemii w ciągu dnia. Insulina lispro ma taką samą moc w przeliczeniu na mole jak insulina ludzka, lecz działa szybciej i krócej¹.

Farmakokinetyka

Insulina lispro jest związkiem szybko wchłanianym, osiągającym maksymalne stężenie we krwi po 30–70 minutach od podania podskórnego¹.

U pacjentów z zaburzoną czynnością nerek insulina lispro ulega szybszemu wchłanianiu niż rozpuszczalna insulina ludzka, a u pacjentów z zaburzoną czynnością wątroby szybszemu wchłanianiu i wydalaniu. Przebieg działania leku zależy od wielkości dawki, miejsca iniekcji, ukrwienia, temperatury i aktywności fizycznej i może być odmienny u różnych osób, a także u tej samej osoby w różnych sytuacjach¹.

Wskazania leków z insuliną lispro

Insulina lispro jest wskazana na receptę w leczeniu cukrzycy u osób dorosłych i dzieci, które wymagają stosowania insuliny do utrzymania prawidłowej homeostazy glukozy. Jest również wskazana do wstępnej stabilizacji cukrzycy¹.

Wskazanie jest wspólne dla wszystkich postaci roztworu 100 j.m./ml, które różnią się jedynie sposobem podania i precyzją dawkowania. Fiolka umożliwia podanie podskórne za pomocą strzykawki oraz dożylne, wkład i wstrzykiwacz KwikPen służą do podania podskórnego, a Junior KwikPen jest odpowiedni dla pacjentów, u których korzystne może być bardziej precyzyjne dostosowywanie dawki¹.

Dawkowanie insuliny lispro

Grupa	Dawkowanie	Uwagi
Dorośli i dzieci	dawka ustalana indywidualnie przez lekarza	podawać krótko przed posiłkiem (0–15 minut), w razie potrzeby wkrótce po posiłku
Zaburzenia czynności nerek	zapotrzebowanie może być zmniejszone	modyfikacja dawki pod kontrolą glikemii
Zaburzenia czynności wątroby	zapotrzebowanie może być zmniejszone lub zwiększone	zmniejszone przy upośledzonej glukoneogenezie, zwiększone przy narastającej oporności na insulinę
Choroba lub stres emocjonalny, większy wysiłek, zmiana diety	możliwa modyfikacja dawki	wysiłek bezpośrednio po posiłku zwiększa ryzyko hipoglikemii

Dawkowanie ustala lekarz indywidualnie dla każdego pacjenta, w jednostkach insuliny, a pacjent przyjmujący dodatkowo insulinę podstawową musi zoptymalizować dawki obu insulin, aby uzyskać kontrolę glikemii przez całą dobę, zwłaszcza w nocy i na czczo¹.

Insulinę lispro podaje się podskórnie w ramię, udo, pośladek lub brzuch, zmieniając miejsce iniekcji tak, aby to samo miejsce było wykorzystywane nie częściej niż raz w miesiącu. Można ją podawać także we wlewie z pompy insulinowej, a w razie potrzeby dożylnie, na przykład w kwasicy ketonowej, w chorobach o ostrym przebiegu lub okołooperacyjnie, wyłącznie zgodnie z praktyką kliniczną i przy częstej kontroli stężenia glukozy¹.

Wstrzykiwacz KwikPen jest dostępny w dwóch mocach, 100 j.m./ml oraz 200 j.m./ml, przy czym liczba jednostek insuliny widoczna w okienku dawkowania jest taka sama niezależnie od mocy. Nie należy przeliczać dawki podczas zmiany mocy produktu ani przy zmianie na wstrzykiwacz o innej dokładności dawkowania, a przed każdym wstrzyknięciem trzeba sprawdzić etykietę, aby nie pomylić dwóch różnych mocy¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania insuliny lispro

Hipoglikemia

Insulina lispro jest przeciwwskazana w stanie hipoglikemii, ponieważ jej podanie dodatkowo obniża i tak już zbyt niskie stężenie glukozy we krwi¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu insuliny lispro

Ryzyko hipoglikemii

Hipoglikemia jest najczęstszym powikłaniem insulinoterapii, a jej niewyrównanie może prowadzić do utraty przytomności, śpiączki lub zgonu. Wczesne objawy ostrzegawcze mogą być słabiej wyrażone lub zmienione u osób z długotrwałą cukrzycą, intensywną insulinoterapią, neuropatią cukrzycową lub przyjmujących niektóre leki, na przykład beta-adrenolityki, a po zmianie insuliny zwierzęcej na ludzką bywają odmienne niż wcześniej¹.

Ryzyko hiperglikemii i kwasicy ketonowej

Stosowanie nieodpowiednich dawek lub przerwanie leczenia, zwłaszcza w cukrzycy insulinozależnej, może prowadzić do hiperglikemii i kwasicy ketonowej, czyli stanów potencjalnie śmiertelnych. Zapotrzebowanie na insulinę może wzrastać w czasie choroby lub zaburzeń emocjonalnych¹.

Rotacja miejsc wstrzyknięć

Pacjentów należy pouczyć o ciągłej zmianie miejsca wstrzyknięcia w celu zmniejszenia ryzyka lipodystrofii i amyloidozy skórnej. Wstrzyknięcie insuliny w obszar takich zmian może opóźniać jej wchłanianie i pogarszać kontrolę glikemii, a nagła zmiana miejsca wstrzyknięcia na obszar niezmieniony może wywołać hipoglikemię, dlatego po zmianie miejsca zaleca się kontrolę glikemii i ewentualne dostosowanie dawki¹.

Zmiana typu lub marki insuliny

Zmianę typu lub marki insuliny należy przeprowadzać pod ścisłym nadzorem lekarza, ponieważ zmiana mocy, producenta, typu, pochodzenia lub metody produkcji insuliny może wymagać modyfikacji dawki¹.

Jednoczesne stosowanie z pioglitazonem

Podczas jednoczesnego stosowania insuliny i pioglitazonu zgłaszano przypadki niewydolności serca, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka. W razie leczenia skojarzonego należy obserwować, czy nie występują objawy niewydolności serca, przyrost masy ciała i obrzęki, a przy nasileniu objawów ze strony układu krążenia trzeba przerwać stosowanie pioglitazonu¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Hipoglikemia może obniżać zdolność koncentracji i reagowania, co stanowi zagrożenie podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn. Pacjentów, zwłaszcza słabiej odczuwających objawy ostrzegawcze hipoglikemii lub często jej doświadczających, należy pouczyć o zachowaniu ostrożności, a w takich przypadkach rozważyć zasadność prowadzenia pojazdu¹.

Interakcje insuliny lispro

Leki hiperglikemizujące + insulina lispro

Zapotrzebowanie na insulinę może wzrosnąć pod wpływem substancji o działaniu hiperglikemizującym, takich jak doustne środki antykoncepcyjne, kortykosteroidy, hormony tarczycy stosowane w terapii zastępczej, danazol oraz selektywni agoniści receptorów beta-2-adrenergicznych, na przykład rytodryna, salbutamol i terbutalina¹.

Leki hipoglikemizujące + insulina lispro

Zapotrzebowanie na insulinę może się zmniejszyć pod wpływem substancji o działaniu hipoglikemizującym, takich jak doustne leki hipoglikemizujące, salicylany (na przykład kwas acetylosalicylowy), sulfonamidy, niektóre leki przeciwdepresyjne (inhibitory monoaminooksydazy, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny), niektóre inhibitory konwertazy angiotensyny (kaptopril, enalapril), antagoniści receptora angiotensyny II oraz oktreotyd¹.

Beta-adrenolityki + insulina lispro

Beta-adrenolityki mogą zmniejszać zapotrzebowanie na insulinę, a jednocześnie osłabiać lub zmieniać wczesne objawy ostrzegawcze hipoglikemii, co utrudnia jej rozpoznanie¹.

Alkohol + insulina lispro

Alkohol należy do substancji o działaniu hipoglikemizującym, które mogą zmniejszać zapotrzebowanie na insulinę, dlatego przy jego spożyciu wzrasta ryzyko obniżenia stężenia glukozy we krwi¹.

Działania niepożądane insuliny lispro

⚠ Hipoglikemia

Hipoglikemia jest najczęściej występującym działaniem niepożądanym insulinoterapii, a jej ciężka postać może prowadzić do utraty przytomności, a w skrajnych przypadkach do śmierci. Charakterystyka nie podaje częstości hipoglikemii, ponieważ zależy ona nie tylko od dawki insuliny, ale również od diety i poziomu aktywności fizycznej. Następstwem farmakodynamiki szybkodziałających analogów insuliny jest to, że hipoglikemia może wystąpić w krótszym czasie po iniekcji niż po podaniu ludzkiej insuliny rozpuszczalnej¹.

Miejscowa reakcja alergiczna

Miejscowa reakcja alergiczna jest działaniem częstym () i objawia się rumieniem, obrzękiem oraz swędzeniem w miejscu wstrzyknięcia. Objawy te zwykle ustępują w ciągu kilku dni lub tygodni, a w części przypadków mogą wynikać z innych czynników niż insulina, na przykład ze środków do odkażania skóry lub złej techniki iniekcji¹.

⚠ Ogólnoustrojowe objawy uczuleniowe

Ogólnoustrojowe objawy uczuleniowe, będące wyrazem uogólnionej nadwrażliwości na insulinę, występują rzadko (), ale są potencjalnie bardziej niebezpieczne. Należą do nich wysypka na całym ciele, spłycenie oddechu, świszczący oddech, obniżenie ciśnienia tętniczego, przyspieszone tętno i poty, a w ciężkich przypadkach objawy te mogą stanowić zagrożenie życia¹.

Lipodystrofia i amyloidoza skórna

Lipodystrofia w miejscu wstrzyknięcia jest działaniem niezbyt częstym (), a amyloidoza skórna działaniem o nieznanej częstości (). Obie zmiany mogą powodować miejscowe opóźnienie wchłaniania insuliny, a ich ryzyko zmniejsza ciągła zmiana miejsca wstrzyknięcia w obrębie danego obszaru¹.

Obrzęki

Podczas leczenia insuliną zgłaszano obrzęki, szczególnie w sytuacji, gdy wcześniejsza niewystarczająca kontrola metaboliczna uległa poprawie w wyniku intensywnej insulinoterapii¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a insulina lispro

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych dane od licznej grupy kobiet stosujących insulinę lispro w czasie ciąży nie wskazują na jej szkodliwe działanie na przebieg ciąży ani na stan zdrowia płodu i noworodka. U pacjentek z cukrzycą, w tym cukrzycą ciężarnych, szczególnie istotne jest utrzymanie właściwej kontroli glikemii przez cały okres ciąży, przy czym zapotrzebowanie na insulinę zwykle zmniejsza się w pierwszym trymestrze i wzrasta w drugim i trzecim. Pacjentki należy pouczyć, aby poinformowały lekarza o zajściu w ciążę lub jej planowaniu¹.

Karmienie piersią a insulina lispro

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych u pacjentek z cukrzycą karmiących piersią może być konieczna modyfikacja dawki insuliny, stosowanej diety lub obu tych czynników¹.

Produkty handlowe z insuliną lispro

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Humalog 100 j.m./ml	roztwór do wstrzykiwań w fiolce 10 ml	Rp
Humalog 100 j.m./ml	roztwór do wstrzykiwań we wkładzie 3 ml	Rp
Humalog 100 j.m./ml Junior KwikPen	roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu 3 ml	Rp
Humalog 100 j.m./ml KwikPen	roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu 3 ml	Rp