Insulina aspart

Szybkodziałający analog insuliny ludzkiej z grupy leków stosowanych w cukrzycy (kod ATC A10AB05), lek biologiczny wytwarzany metodą rekombinacji DNA w drożdżach Saccharomyces cerevisiae. Dostępny wyłącznie na receptę, w postaci roztworu do wstrzykiwań o stężeniu 100 j./ml, w preparatach jednoskładnikowych (fiolki, wkłady i fabrycznie napełnione wstrzykiwacze). Podawany podskórnie, a w wybranych postaciach także w ciągłym podskórnym wlewie za pomocą pompy insulinowej lub dożylnie pod nadzorem personelu medycznego. Stosowany w leczeniu cukrzycy razem z insuliną o dłuższym czasie działania.

Działanie insuliny aspart

Insulina aspart to analog insuliny ludzkiej o szybszym początku i krótszym czasie działania niż rozpuszczalna insulina ludzka, dzięki czemu naśladuje fizjologiczny wyrzut insuliny po posiłku. Powstaje przez zastąpienie jednego aminokwasu w cząsteczce insuliny, co osłabia jej skłonność do tworzenia większych kompleksów i przyspiesza wchłanianie z tkanki podskórnej. Z tego powodu podaje się ją bezpośrednio przed posiłkiem, a w razie potrzeby wkrótce po nim, w skojarzeniu z insuliną o pośrednim lub długim czasie działania jako insuliną bazową.

Po podaniu podskórnym w ścianę brzucha początek działania następuje w ciągu 10–20 minut po wstrzyknięciu, maksymalne działanie występuje między 1. a 3. godziną, a całkowity czas działania wynosi od 3 do 5 godzin¹.

Farmakologia

Działanie insuliny aspart polega na zmniejszeniu stężenia glukozy we krwi przez jej wychwyt w następstwie wiązania insuliny z receptorami w komórkach mięśniowych i tłuszczowych, z jednoczesnym hamowaniem uwalniania glukozy z wątroby. W porównaniu z rozpuszczalną insuliną ludzką insulina aspart ma szybszy początek działania i utrzymuje mniejsze stężenie glukozy we krwi w ciągu pierwszych czterech godzin po posiłku, a także krótszy czas działania po podaniu podskórnym. Insulina aspart i insulina ludzka są równoważne molarnie. W badaniach klinicznych u pacjentów z cukrzycą typu 1 obserwowano mniejszą glikemię poposiłkową oraz mniejsze ryzyko nocnej hipoglikemii niż podczas stosowania rozpuszczalnej insuliny ludzkiej¹.

Farmakokinetyka

Zastąpienie proliny kwasem asparaginowym w pozycji B28 osłabia zdolność insuliny aspart do tworzenia heksamerów, dlatego jest ona szybciej wchłaniana z tkanki podskórnej niż rozpuszczalna insulina ludzka. Czas potrzebny do osiągnięcia maksymalnego stężenia jest średnio dwukrotnie krótszy niż w przypadku insuliny ludzkiej.

Po podaniu podskórnym dawki 0,15 j./kg masy ciała u pacjentów z cukrzycą typu 1 stężenie maksymalne (C_max) wynoszące 492±256 pmol/l występowało po 40 minutach (t_max o zakresie międzykwartylowym 30–40 minut), a po 4 do 6 godzin od wstrzyknięcia stężenie insuliny wracało do wartości wyjściowych. U pacjentów z cukrzycą typu 2 szybkość wchłaniania była nieco mniejsza, co wyrażało się niższym stężeniem maksymalnym (C_max) wynoszącym 352±240 pmol/l i późniejszym t_max około 60 minut¹.

Wchłanianie ze ściany brzucha jest szybsze niż z innych miejsc wstrzyknięcia, a czas działania zależy od dawki, miejsca wstrzyknięcia, przepływu krwi, temperatury i aktywności fizycznej. U pacjentów z niewydolnością wątroby wchłanianie było wolniejsze i bardziej zmienne, natomiast klirens kreatyniny nie wpływał w widoczny sposób na parametry farmakokinetyczne insuliny aspart¹.

Wskazania leków z insuliną aspart

Insulina aspart jest wskazana w leczeniu cukrzycy u dorosłych, młodzieży i dzieci w wieku 1 rok i powyżej. Wskazanie jest wspólne dla wszystkich postaci dostępnych na receptę, a różnice dotyczą wyłącznie drogi podania, którą określa dana postać (wstrzyknięcia podskórne za pomocą strzykawki lub wstrzykiwacza, ciągły podskórny wlew z użyciem pompy insulinowej, a w przypadku fiolki także podanie dożylne przez personel medyczny)¹.

U dzieci i młodzieży insulinę aspart można stosować zamiast rozpuszczalnej insuliny ludzkiej wtedy, gdy korzystny jest szybki początek działania, na przykład przy wstrzyknięciu insuliny w związku z posiłkiem. Nie określono bezpieczeństwa ani skuteczności stosowania u dzieci poniżej 1. roku życia¹.

Dawkowanie insuliny aspart

Grupa	Dawkowanie	Uwagi
Dorośli i dzieci w wieku 1 rok i powyżej	indywidualne, zwykle 0,5–1,0 j./kg mc./dobę (całkowite dobowe zapotrzebowanie na insulinę)	w schemacie baza-bolus insulina aspart pokrywa zwykle 50–70% zapotrzebowania, resztę insulina bazowa
Pacjenci w podeszłym wieku (≥ 65 lat)	dawka indywidualnie dostosowana	zaleca się szczególnie staranne monitorowanie glikemii
Zaburzenia czynności nerek lub wątroby	możliwe zmniejszenie zapotrzebowania na insulinę	dawkę dostosować indywidualnie, ze staranną kontrolą glikemii
Dzieci poniżej 1. roku życia	nie stosować	brak danych o bezpieczeństwie i skuteczności

Dawkowanie jest indywidualne i ustalane zgodnie z zapotrzebowaniem pacjenta, a siłę działania insuliny aspart wyraża się w jednostkach. Dawkę dostosowuje się na podstawie kontroli stężenia glukozy we krwi, między innymi przy zwiększonej aktywności fizycznej, zmianie diety lub w chorobach współistniejących¹.

W związku z szybkim początkiem działania insulinę aspart podaje się bezpośrednio przed posiłkiem, a w razie potrzeby można ją podać wkrótce po posiłku. Lek podaje się we wstrzyknięciu podskórnym w okolicę brzucha, uda, ramienia, mięśnia naramiennego lub pośladka, zmieniając miejsca wstrzyknięć w obrębie tego samego obszaru¹.

Insulinę aspart można także podawać w ciągłym podskórnym wlewie za pomocą pompy insulinowej (w tym celu stosuje się fiolkę lub odpowiedni wkład), a jeśli to konieczne, fiolka może być podana dożylnie przez lekarzy lub inne osoby należące do personelu medycznego¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania insuliny aspart

Jedynym przeciwwskazaniem wymienionym w charakterystyce produktu leczniczego jest nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą, co dotyczy każdego leku i nie stanowi swoistego ograniczenia. Niezależnie od tego insuliny aspart nie wolno wstrzykiwać w przypadku wystąpienia hipoglikemii lub jej podejrzenia, ponieważ podanie insuliny dodatkowo obniży stężenie glukozy we krwi¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu insuliny aspart

Hipoglikemia

Zbyt duża dawka insuliny w stosunku do zapotrzebowania, pominięcie posiłku lub nieplanowany duży wysiłek fizyczny mogą prowadzić do hipoglikemii. Ze względu na szybkodziałający charakter analogu hipoglikemia może pojawić się szybciej niż po rozpuszczalnej insulinie ludzkiej, a u pacjentów z poprawioną kontrolą glikemii lub długo chorujących na cukrzycę objawy zapowiadające hipoglikemię mogą ulec zmianie albo nie występować¹.

Hiperglikemia i cukrzycowa kwasica ketonowa

Nieodpowiednie dawkowanie lub przerwanie leczenia, zwłaszcza w cukrzycy typu 1, może prowadzić do hiperglikemii i cukrzycowej kwasicy ketonowej. Pierwsze objawy hiperglikemii, takie jak wzmożone pragnienie, częstsze oddawanie moczu, nudności, wymioty, senność i zapach acetonu w wydychanym powietrzu, pojawiają się stopniowo w ciągu godzin lub dni, a nieleczona hiperglikemia stanowi zagrożenie życia¹.

Rotacja miejsc wstrzyknięć oraz lipodystrofia i amyloidoza skórna

Pacjentów należy poinformować o konieczności ciągłej zmiany miejsca wstrzyknięcia w obrębie danego obszaru, co zmniejsza ryzyko lipodystrofii i amyloidozy skórnej. Wstrzyknięcie insuliny w obszar objęty takimi zmianami może opóźnić jej wchłanianie i pogorszyć kontrolę glikemii, a nagła zmiana miejsca wstrzyknięcia na obszar niedotknięty zmianami może wywołać hipoglikemię, dlatego zaleca się wtedy kontrolę stężenia glukozy we krwi¹.

Zmiana stosowanych insulin

Zmiana typu lub rodzaju insuliny powinna odbywać się pod ścisłą kontrolą lekarza, ponieważ zmiana stężenia, wytwórcy, typu, pochodzenia lub metody wytwarzania insuliny może wymagać dostosowania dawki. Pacjenci przechodzący na insulinę aspart mogą wymagać większej liczby wstrzyknięć na dobę lub zmiany dawki, a szczególnie staranną kontrolę glikemii zaleca się w pierwszych tygodniach po zmianie¹.

Choroby współistniejące i zmiana zapotrzebowania na insulinę

Choroby współistniejące, zwłaszcza zakażenia i stany gorączkowe, zwykle zwiększają zapotrzebowanie na insulinę, a choroby nerek, wątroby lub wpływające na nadnercza, przysadkę mózgową i tarczycę mogą wymagać zmiany dawki. Przed podróżą do innej strefy czasowej pacjent powinien skonsultować się z lekarzem, gdyż może być konieczne przyjmowanie insuliny i posiłków o innych porach¹.

Skojarzenie z pioglitazonem

Podczas leczenia pioglitazonem w skojarzeniu z insuliną zgłaszano przypadki niewydolności serca, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka jej rozwoju. Jeśli stosuje się takie leczenie skojarzone, pacjentów należy obserwować pod kątem objawów niewydolności serca, przyrostu masy ciała i obrzęków, a w razie nasilenia objawów sercowych należy odstawić pioglitazon¹.

Unikanie pomyłki insulin i przeciwciała przeciwko insulinie

Pacjentów należy pouczyć, aby przed każdym wstrzyknięciem sprawdzali etykietę produktu w celu uniknięcia przypadkowego podania innej insuliny. Podawanie insuliny może wywołać powstawanie przeciwciał przeciwko insulinie, które w rzadkich przypadkach mogą wymagać zmiany dawki. Jako lek biologiczny insulina aspart wymaga czytelnego zapisania nazwy i numeru serii podawanego produktu¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

W przypadku hipoglikemii może dojść do osłabienia koncentracji i zwolnienia czasu reakcji, co stanowi ryzyko podczas prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Pacjentów, zwłaszcza tych ze słabo nasilonymi objawami zapowiadającymi hipoglikemię lub bez nich oraz tych, u których hipoglikemia występuje często, należy pouczyć o zapobieganiu hipoglikemii podczas prowadzenia pojazdu, a w takich przypadkach trzeba rozważyć, czy prowadzenie pojazdów jest możliwe¹.

Interakcje insuliny aspart

Leki zmniejszające zapotrzebowanie na insulinę + insulina aspart

Zapotrzebowanie na insulinę mogą zmniejszać doustne leki przeciwcukrzycowe, inhibitory monoaminooksydazy (IMAO), leki blokujące receptory beta-adrenergiczne, inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę (ACE), salicylany, steroidy anaboliczne i sulfonamidy, co zwiększa ryzyko hipoglikemii i może wymagać dostosowania dawki insuliny¹.

Leki zwiększające zapotrzebowanie na insulinę + insulina aspart

Zapotrzebowanie na insulinę mogą zwiększać doustne środki antykoncepcyjne, leki tiazydowe, glikokortykosteroidy, hormony tarczycy, sympatykomimetyki, hormon wzrostu i danazol, co może prowadzić do hiperglikemii i wymagać zwiększenia dawki insuliny¹.

Leki blokujące receptory beta-adrenergiczne + insulina aspart

Leki blokujące receptory beta-adrenergiczne mogą maskować objawy zapowiadające hipoglikemię, co utrudnia jej wczesne rozpoznanie u pacjentów leczonych insuliną¹.

Oktreotyd i lanreotyd + insulina aspart

Zarówno oktreotyd, jak i lanreotyd mogą zwiększać lub zmniejszać zapotrzebowanie na insulinę, dlatego przy ich jednoczesnym stosowaniu konieczna jest kontrola glikemii¹.

Alkohol + insulina aspart

Alkohol może nasilać lub zmniejszać hipoglikemizujące działanie insuliny, co czyni reakcję na dawkę mniej przewidywalną¹.

Działania niepożądane insuliny aspart

⚠ Hipoglikemia

Hipoglikemia jest najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym i występuje bardzo często (). Może wystąpić, gdy dawka insuliny jest zbyt duża w stosunku do zapotrzebowania, a jej objawy, takie jak zimne poty, blada skóra, drżenie, niepokój, uczucie silnego głodu, zaburzenia widzenia i kołatanie serca, pojawiają się zwykle nagle. Ciężka hipoglikemia może prowadzić do utraty przytomności, drgawek, przemijającego lub trwałego upośledzenia czynności mózgu, a nawet śmierci¹.

⚠ Reakcje anafilaktyczne

Uogólniona reakcja nadwrażliwości, obejmująca uogólnioną wysypkę skórną, świąd, poty, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, obrzęk naczynioruchowy, trudności w oddychaniu, kołatanie serca i spadek ciśnienia krwi, występuje bardzo rzadko (), lecz może stanowić zagrożenie dla życia¹.

Reakcje skórne z nadwrażliwości

Pokrzywka, wysypka i wykwity skórne są działaniem niezbyt częstym (), pojawiającym się zwłaszcza na początku leczenia¹.

Lipodystrofia i amyloidoza skórna

Lipodystrofia, obejmująca lipohipertrofię i lipoatrofię, jest działaniem niezbyt częstym (), a amyloidoza skórna ma nieznaną częstość (). Zmiany te mogą wystąpić w miejscu wstrzyknięcia i spowodować miejscowe opóźnienie wchłaniania insuliny, a ich ryzyko zmniejsza ciągła zmiana miejsca wstrzyknięcia w obrębie danego obszaru¹.

Reakcje w miejscu wstrzyknięcia i obrzęk

Reakcje w miejscu wstrzyknięcia, których objawami są ból, zaczerwienienie, pokrzywka, stan zapalny, zasinienie, obrzęk i świąd, są działaniem niezbyt częstym (), podobnie jak obrzęk (). Reakcje te pojawiają się zwykle na początku leczenia i są przemijające, a tylko w rzadkich przypadkach mogą wymagać przerwania leczenia¹.

Zaburzenia refrakcji i retinopatia cukrzycowa

Zaburzenia refrakcji są działaniem niezbyt częstym () i pojawiają się zwykle na początku leczenia, mając charakter przemijający. Retinopatia cukrzycowa również jest działaniem niezbyt częstym (), przy czym szybka poprawa kontroli glikemii może wiązać się z przejściowym nasileniem jej objawów, a długotrwała poprawa zmniejsza ryzyko jej postępu¹.

Neuropatia obwodowa

Bolesna neuropatia obwodowa jest działaniem rzadkim (). Szybka poprawa kontroli glikemii może wiązać się ze stanem określanym jako ostra neuropatia bólowa, która zwykle przemija¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a insulina aspart

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych insulina aspart może być stosowana w ciąży, ponieważ dane z randomizowanych badań klinicznych nie wykazały jej niepożądanego wpływu na ciążę ani na zdrowie płodu i noworodka w porównaniu z insuliną ludzką. W okresie ciąży lub jej planowania zalecana jest zwiększona kontrola stężenia glukozy i monitorowanie stanu zdrowia pacjentki. Zapotrzebowanie na insulinę zwykle zmniejsza się w pierwszym trymestrze i stopniowo zwiększa w drugim i trzecim trymestrze, a po porodzie szybko wraca do wartości sprzed ciąży¹.

Karmienie piersią a insulina aspart

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie ma ograniczeń w stosowaniu insuliny aspart w czasie karmienia piersią, a leczenie insuliną matek karmiących nie stwarza ryzyka dla dziecka. Może być jednak konieczne dostosowanie dawki insuliny¹.

Produkty handlowe z insuliną aspart

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
NovoRapid	roztwór do wstrzykiwań 100 j./ml (fiolka)	Rp
NovoRapid FlexPen	roztwór do wstrzykiwań 100 j./ml (fabrycznie napełniony wstrzykiwacz)	Rp
NovoRapid FlexTouch	roztwór do wstrzykiwań 100 j./ml (fabrycznie napełniony wstrzykiwacz)	Rp
NovoRapid InnoLet	roztwór do wstrzykiwań 100 j./ml (fabrycznie napełniony wstrzykiwacz)	Rp
NovoRapid Penfill	roztwór do wstrzykiwań 100 j./ml (wkład)	Rp
NovoRapid PumpCart	roztwór do wstrzykiwań 100 j./ml (wkład do pompy insulinowej)	Rp