Insulina ludzka izofanowa (NPH)

Insulina ludzka o pośrednim czasie działania (postać izofanowa, NPH), stosowana jako insulina podstawowa (bazalna) w leczeniu cukrzycy. Należy do insulin i ich analogów do wstrzykiwań o pośrednim czasie działania. Dostępna wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w postaci mętnej zawiesiny do wstrzykiwań podawanej wyłącznie podskórnie.

Działanie insuliny ludzkiej izofanowej

Insulina ludzka izofanowa (NPH) to insulina o pośrednim czasie działania, otrzymywana metodą rekombinacji DNA i w pełni zgodna ze składem aminokwasowym insuliny wytwarzanej przez człowieka. Odpowiada za pokrycie podstawowego (bazalnego) zapotrzebowania na insulinę pomiędzy posiłkami i w nocy, dlatego różni się od insulin krótko działających podawanych do posiłków. W odróżnieniu od insulin krótko działających, które są klarownymi roztworami, insulina izofanowa jest mętną zawiesiną białego krystalicznego osadu w izotonicznym buforze fosforanowym^1,2.

Insulinę izofanową podaje się wyłącznie podskórnie. Najczęstszym algorytmem jest jedno wstrzyknięcie na dobę w godzinach wieczornych, a lek można stosować zarówno w inicjacji insulinoterapii w cukrzycy typu 2, jak i w intensywnej insulinoterapii jako insulinę zapewniającą wydzielanie podstawowe¹.

Farmakologia

Zasadniczym działaniem insuliny jest regulowanie metabolizmu glukozy. Insulina zmniejsza stężenie glukozy we krwi, a ponadto ma działanie anaboliczne i antykataboliczne, różne w zależności od rodzaju tkanki. W tkance mięśniowej powoduje nasilenie syntezy glikogenu, kwasów tłuszczowych, glicerolu i białek oraz zwiększenie wychwytu aminokwasów, z jednoczesnym obniżeniem intensywności glikogenolizy, glukoneogenezy, ketogenezy, lipolizy, katabolizmu białek i zużycia aminokwasów².

Insulina izofanowa należy do insulin o pośrednim czasie działania (kod ATC A10AC01). Profil działania po podaniu podskórnym może zależeć od takich czynników jak wielkość dawki, miejsce wstrzyknięcia, temperatura ciała oraz aktywność fizyczna pacjenta, a odchylenia od wartości średniej dotyczą zarówno czasu, jak i intensywności działania¹.

Farmakokinetyka

Charakterystyki produktów leczniczych wskazują, że farmakokinetyka insuliny nie odzwierciedla aktywności metabolicznej hormonu, dlatego przy ocenie działania insuliny bardziej właściwe jest analizowanie krzywych zużycia glukozy niż klasycznych parametrów farmakokinetycznych^1,2.

Wskazania leków z insuliną ludzką izofanową

Insulina izofanowa jest wskazana w leczeniu pacjentów z cukrzycą, którzy wymagają stosowania insuliny w celu utrzymania prawidłowego metabolizmu glukozy^1,2.

Dawkowanie insuliny ludzkiej izofanowej

Grupa	Dawka	Uwagi
Dorośli	dawkę ustala lekarz indywidualnie, wyrażona w jednostkach, podskórnie	najczęściej jedno wstrzyknięcie na dobę w godzinach wieczornych
Dzieci i młodzież	dawka indywidualna	charakterystyki produktów podają, że dane nie są dostępne
Choroby nerek lub wątroby	dawka indywidualna	zapotrzebowanie na insulinę może ulec znacznej zmianie
Choroby nadnerczy, przysadki mózgowej lub tarczycy	dawka indywidualna	zapotrzebowanie na insulinę może ulec znacznej zmianie

Dawkowanie ustala lekarz zgodnie z indywidualnym zapotrzebowaniem pacjenta na insulinę¹.

Insulinę izofanową podaje się wyłącznie podskórnie, w górną część ramienia, udo, pośladek lub brzuch. Nie wolno jej podawać dożylnie. Wkłady preparatu Gensulin N nie mogą być podawane także domięśniowo, a jeśli konieczne jest podanie za pomocą strzykawki, należy użyć fiolki¹.

Kolejne miejsca wstrzyknięcia należy zmieniać tak, aby to samo miejsce nie było wykorzystywane częściej niż około raz w miesiącu, w celu zmniejszenia ryzyka lipodystrofii i amyloidozy skórnej. Po wstrzyknięciu nie należy masować miejsca iniekcji².

Istotne przeciwwskazania do stosowania insuliny ludzkiej izofanowej

Hipoglikemia

Charakterystyki produktów leczniczych wymieniają hipoglikemię jako przeciwwskazanie do podania insuliny izofanowej^1,2.

Zakaz podawania dożylnego

Insuliny izofanowej w żadnym przypadku nie wolno podawać dożylnie^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu insuliny ludzkiej izofanowej

Zmiana insuliny pod nadzorem lekarza

Zmianę typu lub marki stosowanej insuliny należy przeprowadzać pod ścisłym nadzorem lekarza. Zmiana mocy, marki, typu (rozpuszczalna, izofanowa, mieszanka), pochodzenia lub metody produkcji może wymagać modyfikacji dawki, którą wprowadza się przy podaniu pierwszej dawki nowej insuliny albo w czasie pierwszych tygodni lub miesięcy jej stosowania¹.

Ryzyko hipoglikemii i zmienione objawy ostrzegawcze

Hipoglikemia jest najczęstszym powikłaniem insulinoterapii, a niewyrównana hipoglikemia może prowadzić do utraty przytomności, śpiączki lub zgonu. Wczesne objawy ostrzegawcze hipoglikemii mogą być mniej wyraźne lub zupełnie nieobecne, między innymi po uzyskaniu lepszej kontroli glikemii, przy długotrwałej cukrzycy, neuropatii cukrzycowej oraz przyjmowaniu niektórych leków, na przykład leków beta-adrenolitycznych².

Ryzyko hiperglikemii i kwasicy ketonowej

Stosowanie nieodpowiednich dawek lub przerwanie leczenia, zwłaszcza w cukrzycy insulinozależnej, może prowadzić do hiperglikemii i kwasicy ketonowej, czyli stanów potencjalnie śmiertelnych¹.

Zmienne zapotrzebowanie na insulinę

Zapotrzebowanie na insulinę może ulec znacznej zmianie w przebiegu chorób nadnerczy, przysadki mózgowej, tarczycy oraz zaburzeń czynności nerek lub wątroby, a także wzrastać podczas choroby lub zaburzeń emocjonalnych. Modyfikacja dawki może być konieczna również przy zmianie aktywności fizycznej lub sposobu odżywiania². Charakterystyka preparatu Gensulin N wskazuje dodatkowo na możliwość znacznej zmiany zapotrzebowania w chorobach trzustki¹.

Rotacja miejsc wstrzyknięć oraz lipodystrofia i amyloidoza skórna

Pacjenta należy poinformować o konieczności ciągłego zmieniania miejsca wstrzyknięcia, aby zmniejszyć ryzyko lipodystrofii i amyloidozy skórnej. Wstrzyknięcie insuliny w obszar takich zmian może opóźnić jej wchłanianie i pogorszyć kontrolę glikemii, a nagła zmiana miejsca wstrzyknięcia na obszar niedotknięty zmianami może wywołać hipoglikemię, dlatego po zmianie miejsca zaleca się kontrolę stężenia glukozy we krwi¹.

Jednoczesne stosowanie z pioglitazonem

Podczas stosowania pioglitazonu w skojarzeniu z insuliną zgłaszano przypadki niewydolności serca, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka. Przy takim leczeniu należy obserwować pacjenta pod kątem objawów niewydolności serca, przyrostu masy ciała i obrzęków, a w razie ich nasilenia podawanie pioglitazonu należy przerwać².

Wyłączność stosowania wkładu przez jedną osobę

Aby uniknąć ewentualnego przeniesienia chorób, każdy wkład może być używany tylko przez jedną osobę, nawet gdy igła na wstrzykiwaczu została zmieniona. Wkłady są przeznaczone do stosowania wyłącznie ze wstrzykiwaczem insulinowym danego wytwórcy¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Zdolność koncentracji i szybkość reakcji pacjenta mogą być obniżone wskutek hipoglikemii, co stwarza zagrożenie podczas prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Pacjenta należy poinformować o konieczności zapobiegania hipoglikemii w czasie prowadzenia pojazdów, a u osób słabiej odczuwających objawy ostrzegawcze lub z częstymi epizodami hipoglikemii trzeba rozważyć zasadność prowadzenia pojazdu².

Interakcje insuliny ludzkiej izofanowej

Leki nasilające zapotrzebowanie na insulinę + insulina ludzka izofanowa

Zapotrzebowanie na insulinę może wzrosnąć pod wpływem substancji o działaniu hiperglikemizującym, takich jak glikokortykosteroidy, hormony tarczycy, hormon wzrostu, danazol, leki beta2-sympatykomimetyczne (rytodryna, salbutamol, terbutalina) oraz tiazydy¹.

Leki zmniejszające zapotrzebowanie na insulinę + insulina ludzka izofanowa

Zapotrzebowanie na insulinę może się zmniejszyć pod wpływem substancji o działaniu hipoglikemizującym, takich jak doustne leki hipoglikemizujące, salicylany (na przykład kwas acetylosalicylowy), niektóre leki przeciwdepresyjne (inhibitory monoaminooksydazy), niektóre inhibitory konwertazy angiotensyny (kaptopril, enalapril), antagoniści receptora angiotensyny II, nieselektywne leki beta-adrenolityczne oraz alkohol².

Analogi somatostatyny + insulina ludzka izofanowa

Analogi somatostatyny (oktreotyd, lanreotyd) mogą zarówno zmniejszać, jak i zwiększać zapotrzebowanie na insulinę¹.

Leki beta-adrenolityczne + insulina ludzka izofanowa

Leki beta-adrenolityczne mogą osłabiać lub maskować wczesne objawy ostrzegawcze hipoglikemii².

Działania niepożądane insuliny ludzkiej izofanowej

⚠ Hipoglikemia

Hipoglikemia jest najczęstszym działaniem niepożądanym insulinoterapii, a ciężka hipoglikemia może prowadzić do utraty przytomności, a w skrajnych przypadkach do śmierci. Charakterystyki produktów leczniczych nie podają częstości hipoglikemii, ponieważ zależy ona nie tylko od dawki insuliny, ale również od innych czynników, takich jak stosowana dieta i poziom aktywności fizycznej^1,2.

Miejscowe reakcje alergiczne

Miejscowa reakcja alergiczna występuje często (). W miejscu wstrzyknięcia insuliny może pojawić się rumień, obrzęk i swędzenie, które zwykle przemijają w ciągu kilku dni lub tygodni. Objawy miejscowe bywają czasem spowodowane innymi czynnikami niż insulina, na przykład substancjami drażniącymi w środkach do odkażania skóry lub złą techniką iniekcji^1,2.

⚠ Uogólnione reakcje nadwrażliwości

Ogólnoustrojowe objawy uczuleniowe, będące wyrazem uogólnionej nadwrażliwości na insulinę, występują bardzo rzadko (), ale są potencjalnie bardziej niebezpieczne. Należą do nich wysypka na całym ciele, duszność, świszczący oddech, zmniejszenie ciśnienia tętniczego krwi, przyspieszone tętno i pocenie, a w ciężkich przypadkach objawy te mogą stanowić zagrożenie życia i wymagać natychmiastowego leczenia^1,2.

Lipodystrofia i amyloidoza skórna

W miejscu iniekcji może wystąpić lipodystrofia (niezbyt często, ) oraz amyloidoza skórna o nieznanej częstości (). Zmiany te mogą powodować miejscowe opóźnienie wchłaniania insuliny, a ciągła zmiana miejsca wstrzyknięcia w obrębie danego obszaru może zmniejszyć ryzyko ich wystąpienia lub im zapobiec^1,2.

Obrzęki i zwiększenie masy ciała

Po wprowadzeniu do obrotu zgłaszano obrzęki o nieznanej częstości (), szczególnie wtedy, gdy wcześniejsza niewystarczająca kontrola metaboliczna uległa poprawie w wyniku intensywnej insulinoterapii². Charakterystyka preparatu Gensulin N wymienia dodatkowo, jako działania o nieznanej częstości (), zwiększenie masy ciała, reakcje w miejscu wstrzyknięcia (przebarwienie, krwawienie, stwardnienie, guzek lub naciek, ból, wysypka), pokrzywkę lub krosty, świąd, w tym uogólniony, oraz zawroty głowy¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a insulina ludzka izofanowa

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych u pacjentek leczonych insuliną, chorych na cukrzycę insulinozależną lub cukrzycę ciężarnych, konieczne jest utrzymanie właściwej kontroli glikemii przez cały okres ciąży. Zapotrzebowanie na insulinę zwykle zmniejsza się w pierwszym trymestrze ciąży oraz wzrasta w drugim i trzecim trymestrze. Pacjentki chore na cukrzycę powinny powiadomić lekarza o zajściu w ciążę lub jej planowaniu, a w okresie ciąży konieczne jest dokładne kontrolowanie stężenia glukozy i ogólnego stanu zdrowia^1,2.

Karmienie piersią a insulina ludzka izofanowa

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych u pacjentek z cukrzycą karmiących piersią może być konieczna modyfikacja dawki insuliny lub stosowanej diety^1,2.

Produkty handlowe z insuliną ludzką izofanową

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Gensulin N	zawiesina do wstrzykiwań we wkładzie, 100 j.m./ml	Rp
Humulin N	zawiesina do wstrzykiwań we wkładzie, 100 j.m./ml	Rp