Meloksykam

Niesteroidowy lek przeciwzapalny z grupy oksykamów, preferencyjnie hamujący cyklooksygenazę COX-2, o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Dostępny bez recepty (tabletki 7,5 mg i 15 mg, w tym postaci ulegające rozpadowi w jamie ustnej) oraz na receptę (tabletki 15 mg), wyłącznie w preparatach jednoskładnikowych. Stosowany głównie w dolegliwościach reumatycznych i zwyrodnieniowych stawów.

Działanie meloksykamu

Meloksykam należy do niesteroidowych leków przeciwzapalnych z grupy oksykamów i różni się od starszych NLPZ tym, że preferencyjnie hamuje cyklooksygenazę COX-2, odpowiedzialną za powstawanie mediatorów zapalenia, w mniejszym stopniu wpływając na COX-1 chroniącą błonę śluzową żołądka. Przekłada się to na działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe przydatne w chorobach reumatycznych i zwyrodnieniowych stawów.

Podaje się go raz na dobę, ponieważ długo utrzymuje się w organizmie.

Farmakologia

Meloksykam jest niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym z grupy oksykamów, wykazującym działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Podobnie jak w przypadku innych NLPZ dokładny mechanizm działania pozostaje nieznany, jednak wspólnym elementem jest hamowanie biosyntezy prostaglandyn, znanych mediatorów procesów zapalnych. Mechanizm działania przeciwzapalnego meloksykamu polega na hamowaniu preferencyjnym cyklooksygenazy COX-2 w stosunku do COX-1¹.

Farmakokinetyka

Meloksykam jest dobrze wchłaniany z przewodu pokarmowego, o czym świadczy wysoka biodostępność wynosząca około 90% po podaniu doustnym, a maksymalne stężenie w osoczu osiągane jest po 5–6 godzinach w przypadku tabletek.

Bardzo silnie wiąże się z białkami osocza, głównie z albuminami (99%), i przenika do mazi stawowej, osiągając stężenie równe około połowie stężenia w osoczu.

Podlega intensywnej biotransformacji w wątrobie z udziałem CYP2C9 i w mniejszym stopniu CYP3A4 do czterech nieaktywnych metabolitów, a średni okres półtrwania wynosi od 13 do 25 godzin, co uzasadnia podawanie raz na dobę¹.

Wskazania leków z meloksykamem

Wskazania zależą od postaci i kategorii dostępności. Preparaty na receptę (tabletki 15 mg) stosuje się w krótkotrwałym leczeniu objawowym zaostrzeń choroby zwyrodnieniowej stawów oraz w długotrwałym leczeniu objawowym reumatoidalnego zapalenia stawów lub zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa^2,3.

Preparaty bez recepty przeznaczone są wyłącznie do krótkotrwałego stosowania, w zaostrzeniach chorób reumatoidalnych (reumatoidalne zapalenie stawów, młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa) oraz jako lek przeciwzapalny i przeciwbólowy w bólach kostno-stawowych i mięśniowych, na przykład kręgosłupa, pleców i kolan, w przebiegu chorób reumatoidalnych i zwyrodnieniowych stawów⁴.

Preparaty bez recepty w dawce 15 mg przeznaczone są dla osób, u których wcześniejsza dawka 7,5 mg była niewystarczająco skuteczna^1,5.

Tabletki ODT ulegają rozpadowi w jamie ustnej, co ułatwia przyjęcie leku bez popijania.

Dawkowanie meloksykamu

Grupa	Dawka (raz na dobę)	Maksymalnie na dobę
Dorośli, choroba zwyrodnieniowa stawów	7,5 mg, przy braku poprawy do 15 mg	15 mg
Dorośli, reumatoidalne zapalenie stawów / ZZSK	15 mg, można zmniejszyć do 7,5 mg	15 mg
Pacjenci w podeszłym wieku (długotrwałe RZS / ZZSK)	7,5 mg	7,5 mg
Schyłkowa niewydolność nerek (hemodializa)	maks. 7,5 mg	7,5 mg
Dzieci i młodzież poniżej 16–18 lat (zależnie od preparatu)	nie stosować	–

Meloksykam przyjmuje się w jednej dawce dobowej, w najmniejszej skutecznej dawce i przez najkrótszy czas konieczny do złagodzenia objawów³.

Preparatów bez recepty nie należy stosować dłużej niż 7 dni bez konsultacji z lekarzem¹.

Tabletki przyjmuje się podczas posiłku, popijając wodą, natomiast tabletkę ODT umieszcza się na języku i pozwala jej się rozpuścić, po czym połyka⁵.

Istotne przeciwwskazania do stosowania meloksykamu

Reakcje nadwrażliwości po innych NLPZ

Meloksykam jest przeciwwskazany u pacjentów, u których po kwasie acetylosalicylowym lub innych NLPZ wystąpiły napady astmy, pokrzywka, polipy nosa lub obrzęk naczynioruchowy¹.

Ciężka niewydolność wątroby

Meloksykam jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby¹.

Ciężka niewydolność nerek

Meloksykam jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, którzy nie są dializowani¹.

Ciężka niewydolność serca

Meloksykam jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężką niewydolnością serca¹.

Krwawienie lub perforacja przewodu pokarmowego po NLPZ

Meloksykam jest przeciwwskazany u pacjentów z krwawieniem lub perforacją przewodu pokarmowego w wywiadzie, powiązanymi z wcześniejszym leczeniem NLPZ¹.

Czynna lub nawracająca choroba wrzodowa

Meloksykam jest przeciwwskazany u pacjentów z czynną lub nawracającą chorobą wrzodową żołądka i (lub) dwunastnicy¹.

Udar krwotoczny mózgu i zaburzenia z krwawieniem

Meloksykam jest przeciwwskazany u pacjentów z udarem krwotocznym mózgu lub innymi zaburzeniami przebiegającymi z krwawieniem w wywiadzie¹.

Trzeci trymestr ciąży i karmienie piersią

Meloksykam jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży oraz w okresie karmienia piersią¹.

Dzieci i młodzież poniżej 16–18 lat

Meloksykam jest przeciwwskazany u dzieci i młodzieży poniżej 16–18 lat, zależnie od preparatu¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu meloksykamu

Krwawienia z przewodu pokarmowego

Dla wszystkich NLPZ raportowano krwawienia, owrzodzenia i perforacje przewodu pokarmowego, mogące zakończyć się zgonem, w każdym okresie leczenia i także bez objawów ostrzegawczych. Ryzyko rośnie z dawką oraz u osób z chorobą wrzodową w wywiadzie i u osób w podeszłym wieku, u których warto rozważyć jednoczesne leczenie osłonowe (mizoprostol lub inhibitor pompy protonowej)¹.

Ryzyko sercowo-naczyniowe

Przyjmowanie meloksykamu, zwłaszcza długotrwale i w dużych dawkach, wiąże się z niewielkim zwiększeniem ryzyka zakrzepicy tętnic, w tym zawału serca i udaru mózgu. Ze stosowaniem NLPZ obserwowano też zatrzymywanie płynów, obrzęki i nadciśnienie tętnicze, dlatego u pacjentów z grup ryzyka zaleca się kontrolę ciśnienia, szczególnie na początku leczenia¹.

Ciężkie reakcje skórne

Podczas stosowania meloksykamu zgłaszano zagrażające życiu reakcje skórne, w tym zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, z najwyższym ryzykiem w pierwszych tygodniach leczenia. Przy wystąpieniu wysypki, zmian na błonach śluzowych lub trwałego rumienia polekowego lek należy odstawić i nie stosować ponownie¹.

Czynność nerek

NLPZ hamują nerkowe prostaglandyny rozszerzające naczynia i mogą zmniejszać filtrację kłębuszkową, wywołując czynnościową niewydolność nerek zależną od dawki. Kontrola parametrów nerkowych wskazana jest zwłaszcza u osób w podeszłym wieku, odwodnionych, z niewydolnością serca lub nerek oraz przyjmujących jednocześnie leki moczopędne, inhibitory ACE lub sartany¹.

Najmniejsza skuteczna dawka

Działania niepożądane można ograniczyć, stosując najmniejszą skuteczną dawkę przez najkrótszy czas. Przy niewystarczającej skuteczności nie należy zwiększać maksymalnej dawki dobowej ani łączyć meloksykamu z innymi NLPZ, w tym z selektywnymi inhibitorami COX-2¹.

Wpływ na płodność

Meloksykam, jak inne leki hamujące cyklooksygenazę, może zaburzać płodność u kobiet, dlatego nie zaleca się go kobietom planującym ciążę, a u pacjentek z problemami z zajściem w ciążę należy rozważyć jego odstawienie¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Meloksykam nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. W razie wystąpienia zaburzeń widzenia, w tym nieostrego widzenia, senności, zawrotów głowy lub innych zaburzeń ze strony ośrodkowego układu nerwowego zaleca się zaniechanie prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹.

Interakcje meloksykamu

Inne NLPZ i kwas acetylosalicylowy + meloksykam

Jednoczesne stosowanie meloksykamu z innymi NLPZ, w tym z kwasem acetylosalicylowym w dawkach ≥ 500 mg jednorazowo lub ≥ 3 g na dobę, nie jest zalecane ze względu na sumowanie się ryzyka toksyczności bez wzrostu skuteczności¹.

Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe + meloksykam

Skojarzenie z doustnymi lub pozajelitowymi lekami przeciwzakrzepowymi, lekami trombolitycznymi i przeciwpłytkowymi znacznie zwiększa ryzyko krwawienia wskutek hamowania czynności płytek i uszkodzenia błony śluzowej żołądka i dwunastnicy. U osób w podeszłym wieku i przy dawkach leczniczych połączenia się nie zaleca, a jeśli jest konieczne, wymaga monitorowania INR¹.

Lit + meloksykam

NLPZ zmniejszają wydalanie litu przez nerki i zwiększają jego stężenie we krwi, które może osiągnąć wartości toksyczne. Równoczesnego stosowania nie zaleca się, a przy konieczności leczenia skojarzonego trzeba monitorować stężenie litu¹.

Metotreksat + meloksykam

NLPZ zmniejszają wydzielanie kanalikowe metotreksatu i zwiększają jego stężenie w osoczu, dlatego nie zaleca się ich łączenia u pacjentów otrzymujących duże dawki metotreksatu (ponad 15 mg na tydzień). Meloksykam może nasilać toksyczność hematologiczną metotreksatu¹.

Leki moczopędne, inhibitory ACE i sartany + meloksykam

Meloksykam może osłabiać działanie leków moczopędnych i obniżających ciśnienie tętnicze, a u pacjentów odwodnionych lub w podeszłym wieku z zaburzoną czynnością nerek jednoczesne stosowanie może prowadzić do dalszego pogorszenia czynności nerek, z ostrą niewydolnością włącznie. Konieczne jest odpowiednie nawodnienie i kontrola czynności nerek¹.

Cyklosporyna i takrolimus + meloksykam

NLPZ mogą nasilać nefrotoksyczne działanie inhibitorów kalcyneuryny poprzez wpływ na prostaglandyny nerkowe, dlatego podczas leczenia skojarzonego należy kontrolować czynność nerek, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku¹.

Cholestyramina + meloksykam

Cholestyramina przyspiesza wydalanie meloksykamu przez zaburzenie krążenia wątrobowo-jelitowego, zwiększając jego klirens o 50% i skracając okres półtrwania do 13±3 godzin, co jest istotne klinicznie¹.

Doustne leki przeciwcukrzycowe + meloksykam

Przy jednoczesnym stosowaniu z pochodnymi sulfonylomocznika lub nateglinidem możliwy jest wzrost stężenia tych leków w osoczu, dlatego pacjentów należy uważnie obserwować pod kątem hipoglikemii¹.

Działania niepożądane meloksykamu

⚠ Krwawienia, owrzodzenia i perforacja przewodu pokarmowego

Krwawienia z przewodu pokarmowego, w tym krwawienia utajone, występują niezbyt często (), owrzodzenie żołądka i (lub) dwunastnicy oraz zapalenie okrężnicy – rzadko (), a perforacja przewodu pokarmowego – bardzo rzadko (). Wszystkie sześć charakterystyk zgodnie zaznacza, że te powikłania mogą przebiegać ciężko i kończyć się zgonem, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku^1,4,2,3,5,6.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe bez powikłań

Niepowikłane objawy ze strony przewodu pokarmowego – niestrawność, nudności, wymioty, ból brzucha, wzdęcia, zaparcia i biegunka – są działaniem bardzo częstym (), a zapalenie żołądka i zapalenie błony śluzowej jamy ustnej – niezbyt częstym (), podobnie jak cofanie się treści pokarmowej do przełyku. Charakterystyki Opokan max, Opokan, Movalis i Aglan 15 opisują ten ostatni objaw jako cofanie się treści pokarmowej z żołądka do przełyku, natomiast charakterystyki MEL MAX i Mel określają go jako odbijanie^1,3,4,5,2,6. Zapalenie trzustki jest działaniem o nieznanej częstości ()^1,4,2,3,5,6.

⚠ Ciężkie reakcje skórne

Zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka i pokrzywka występują rzadko (), reakcje pęcherzowe i rumień wielopostaciowy – bardzo rzadko (), a obrzęk naczynioruchowy, świąd i wysypka są działaniem niezbyt częstym (). Charakterystyki Opokan max, Opokan, Aglan 15, MEL MAX i Mel przypisują nieznaną częstość () zarówno nadwrażliwości na światło, jak i trwałemu rumieniowi (wykwitowi) polekowemu^1,4,3,5,6, natomiast charakterystyka Movalis wymienia w tej kategorii wyłącznie nadwrażliwość na światło².

⚠ Zaburzenia hematologiczne i agranulocytoza

Niedokrwistość występuje niezbyt często (), a nieprawidłowości morfologii krwi, w tym leukopenia i trombocytopenia – rzadko (). Agranulocytoza jest działaniem bardzo rzadkim (), opisywanym u pacjentów przyjmujących jednocześnie meloksykam i inne leki o potencjalnym działaniu mielotoksycznym^1,4,2,3,5,6.

Ryzyko sercowo-naczyniowe, zatrzymanie płynów i obrzęki

Wszystkie sześć charakterystyk zaznacza w części opisowej, że stosowanie niektórych NLPZ, zwłaszcza długotrwałe i w dużych dawkach, wiąże się z niewielkim zwiększeniem ryzyka zakrzepicy tętnic, w tym zawału serca i udaru mózgu, a w związku z leczeniem NLPZ zgłaszano też obrzęki, nadciśnienie tętnicze i niewydolność serca, bez przypisanej im częstości w tabeli działań niepożądanych. Zwiększenie ciśnienia krwi i nagłe zaczerwienienie twarzy są działaniem niezbyt częstym (), podobnie jak obrzęk, w tym obrzęk kończyn dolnych, a kołatanie serca występuje rzadko ()^1,4,2,3,5,6.

⚠ Zaburzenia czynności nerek

Zatrzymanie sodu i wody w organizmie, hiperkaliemia oraz nieprawidłowe wyniki badań czynności nerek (zwiększenie stężenia kreatyniny lub mocznika w surowicy) są działaniem niezbyt częstym (), natomiast ostra niewydolność nerek, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka, występuje bardzo rzadko ()^1,3,4,5,2,6. Wszystkie charakterystyki dodają, że dla innych leków z tej klasy opisywano także bardzo rzadkie () przypadki śródmiąższowego zapalenia nerek, ostrej martwicy kanalików nerkowych, zespołu nerczycowego i martwicy brodawek nerkowych, choć nie zaobserwowano ich dotąd dla samego meloksykamu^1,4,2,3,5,6.

Reakcje nadwrażliwości, anafilaksja i astma analgetyczna

Reakcje alergiczne inne niż anafilaktyczne lub anafilaktoidalne są działaniem niezbyt częstym (), a reakcje anafilaktyczne i anafilaktoidalne mają nieznaną częstość (). U pacjentów z nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy lub inne NLPZ rzadko () dochodzi do napadów astmy^1,4,2,3,5,6.

Zaburzenia wątroby

Zaburzenia czynności wątroby, w tym zwiększenie aktywności aminotransferaz lub stężenia bilirubiny, występują niezbyt często (), a zapalenie wątroby jest działaniem bardzo rzadkim ()^1,4,2,3,5,6.

Zaburzenia neurologiczne, psychiczne i narządów zmysłów

Ból głowy jest działaniem częstym (), a zawroty głowy i senność – niezbyt częstym (). Zaburzenia widzenia, w tym nieostre widzenie, zapalenie spojówek oraz szumy uszne występują rzadko (), podobnie jak zaburzenia nastroju i koszmary senne, natomiast stan splątania i dezorientacja mają nieznaną częstość ()^1,4,2,3,5,6.

Wpływ na płodność

Niepłodność u kobiet i opóźnienie owulacji są działaniami o nieznanej częstości (), zgłaszanymi we wszystkich sześciu charakterystykach produktów leczniczych zawierających meloksykam^1,4,2,3,5,6.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a meloksykam

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych w pierwszym i drugim trymestrze meloksykamu nie należy podawać, chyba że jest to bezwzględnie konieczne, a od 20. tygodnia ciąży może on powodować małowodzie i zwężenie przewodu tętniczego płodu. W trzecim trymestrze stosowanie meloksykamu jest przeciwwskazane¹.

Karmienie piersią a meloksykam

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych leki z grupy NLPZ przenikają do mleka matki, a meloksykam wykryto w mleku zwierząt karmiących, dlatego jego stosowanie jest przeciwwskazane u kobiet karmiących piersią¹.

Produkty handlowe z meloksykamem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Aglan 15	tabletki 15 mg	Rp
Mel	tabletki ODT 7,5 mg	OTC
MEL MAX	tabletki ODT 15 mg	OTC
Movalis	tabletki 15 mg	Rp
Opokan	tabletki 7,5 mg	OTC
Opokan max	tabletki 15 mg	OTC